Khi nghĩ về những bộ phim khiến chúng ta khóc, cười hoặc hồi hộp đến nghẹt thở, chúng ta thường cho rằng đó là nhờ diễn xuất, âm nhạc hoặc cốt truyện.

Tuy nhiên, một trong những yếu tố mạnh mẽ nhất tạo nên những cảm xúc đó lại là điều mà nhiều người xem hầu như không nhận ra: kỹ thuật dựng phim. Dựng phim là động cơ ngầm của việc kể chuyện bằng cảm xúc, và các kỹ thuật của nó đã phát triển qua nhiều thập kỷ để điều khiển thời gian, nhịp điệu và phản ứng của người xem.

Bạn đã sẵn sàng khám phá cách các biên tập viên phim định hình cảm xúc của bạn mà bạn thậm chí không hề hay biết chưa? Hãy cùng tìm hiểu nhé.

Dựng phim thời kỳ đầu: Tạo sự mạch lạc

Trong kỷ nguyên phim câm, dựng phim chủ yếu được sử dụng để đảm bảo tính liên tục. Các nhà làm phim như D.W. Griffith đã tiên phong các kỹ thuật như cắt cảnh xen kẽ để thể hiện hai hành động diễn ra đồng thời. Những kỹ thuật ban đầu này đã đặt nền móng cho sự rõ ràng trong kể chuyện, hướng dẫn người xem từ cảnh này sang cảnh khác mà không gây nhầm lẫn. Mặc dù đơn giản theo tiêu chuẩn ngày nay, sự mạch lạc này mang tính cách mạng vào những năm 1910 và 1920 và cho phép các điểm nhấn cảm xúc bắt đầu hình thành thông qua sự sắp đặt và thời gian.

Sự trỗi dậy của dựng phim tổng hợp: Tăng tốc cảm xúc

Đến những năm 1920, các nhà làm phim đã giới thiệu khái niệm dựng phim tổng hợp—một chuỗi cảnh quay nhanh được thiết kế để xây dựng cảm xúc hoặc truyền tải những ý tưởng phức tạp. Trong phim, dựng phim tổng hợp không chỉ được sử dụng để kể một câu chuyện mà còn để gợi lên những phản ứng cảm xúc.

Dựng phim tổng hợp đã giúp các biên tập viên vượt ra ngoài việc kể chuyện để bước vào lĩnh vực kỹ thuật cảm xúc. Hãy nghĩ đến một cảnh dựng phim tổng hợp về quá trình luyện tập trong một bộ phim thể thao—nhịp điệu của các cảnh cắt phản ánh sự quyết tâm ngày càng tăng. Điều đó không phải là ngẫu nhiên. Đó là sự dàn dựng cảm xúc có chủ đích.

Chủ nghĩa cổ điển Hollywood và dựng phim vô hình

Trong thời kỳ hoàng kim của Hollywood (những năm 1930–1950), trọng tâm chuyển sang dựng phim vô hình. Các biên tập viên làm việc theo nguyên tắc dựng phim liên tục, được thiết kế để tạo ra các chuyển cảnh mượt mà đến mức khán giả hoàn toàn không nhận thấy các đoạn cắt. Các kỹ thuật như quy tắc 180 độ và khớp hành động cho phép chuyển cảnh liền mạch, giữ cho người xem gắn bó về mặt cảm xúc với các nhân vật hơn là với kỹ thuật làm phim.

Những bộ phim như Cuốn theo chiều gió chứng minh sức mạnh của thời đại này: người xem theo dõi một câu chuyện tình yêu hoặc một cuộc trốn thoát đầy kịch tính với sự rõ ràng về mặt cảm xúc nhờ các đoạn dựng phim chính xác, vô hình. Các biên tập viên về cơ bản đã biến mất sau công việc của họ—nhưng những lựa chọn của họ vẫn thúc đẩy mọi cao trào cảm xúc.

Kỷ nguyên Hollywood mới: Nhịp điệu và sự đổi mới

Trong những năm 1960 và 1970, các đạo diễn và biên tập viên bắt đầu thử nghiệm táo bạo hơn. Những cảnh cắt đột ngột, những cảnh quay dài và nhịp điệu gián đoạn trở nên phổ biến trong các bộ phim như Bonnie and Clyde và Easy Rider. Việc dựng phim không chỉ còn đơn thuần là về sự mạch lạc nữa mà còn là về giọng điệu, bầu không khí và sự căng thẳng.

Biên tập viên Dede Allen, nổi tiếng với tác phẩm Dog Day Afternoon, đã sử dụng nhịp điệu và khoảng lặng để tạo ra trải nghiệm cảm xúc mạnh mẽ. Các cảnh quay sẽ kéo dài đủ lâu để khiến khán giả cảm thấy khó chịu—hoặc cắt đột ngột để khuếch đại sự sốc. Thời kỳ này đã chứng minh rằng dựng phim có thể biểu cảm không kém gì diễn xuất hay đạo diễn.

Công cụ kỹ thuật số và độ chính xác cảm xúc

Sự chuyển đổi sang dựng phim kỹ thuật số vào những năm 1990 và 2000 đã mang lại cho các biên tập viên nhiều quyền kiểm soát hơn nữa. Các chương trình như Avid và Adobe Premiere cho phép độ chính xác ở mức mili giây và khả năng thử nghiệm không giới hạn. Các biên tập viên có thể thử nghiệm các nhịp điệu khác nhau, cắt lại cảnh quay ngay lập tức và thậm chí thao tác cảnh quay trong hậu kỳ.

Điều này có nghĩa là thời điểm cảm xúc có thể được tối ưu hóa. Một khoảng dừng nửa giây giữa câu hỏi và câu trả lời có thể chuyển một cảnh từ hài hước sang đau lòng. Các biên tập viên cũng có thể tinh chỉnh sự cân bằng giữa lời thoại, âm nhạc và sự im lặng—một sự kết hợp thiết yếu để tạo nên sự cộng hưởng cảm xúc.

Sức mạnh của sự im lặng và nhịp điệu

Dựng phim không phải lúc nào cũng chỉ xoay quanh tốc độ hay hành động. Thường thì những khoảnh khắc xúc động nhất trong điện ảnh đến từ những điều không được nói ra—và đó là quyết định của người dựng phim. Hãy xem xét sự căng thẳng tĩnh lặng trong phim The Social Network hay những khoảng lặng trong Manchester by the Sea. Bằng cách giữ một cảnh quay lâu hơn một chút hoặc để sự im lặng kéo dài, người dựng phim cho người xem thời gian để cảm nhận.

Nhịp điệu cũng đóng một vai trò quan trọng. Những cảnh cắt nhanh có thể tạo ra sự phấn khích hoặc hoảng loạn, trong khi những cảnh quay chậm có thể tạo ra sự suy ngẫm hoặc nỗi buồn. Những người dựng phim giỏi hiểu rằng cảm xúc nằm ở thời điểm—không chỉ ở những gì bạn thể hiện, mà còn ở thời điểm bạn thể hiện nó.

Dựng phim theo thể loại: Kích hoạt cảm xúc phù hợp

Các thể loại phim khác nhau dựa vào các kỹ thuật dựng phim khác nhau để tạo ra những cảm xúc cụ thể. Phim kinh dị thường sử dụng những cảnh cắt đột ngột để gây giật mình. Phim tình cảm có thể sử dụng những cảnh mờ dần và chuyển cảnh mượt mà để tạo ra sự ấm áp. Phim hành động cắt nhanh trong các cảnh chiến đấu để tạo sự hồi hộp.

Trong mỗi trường hợp, dựng phim trở thành ngôn ngữ bí mật của thể loại đó. Nhịp điệu của các cảnh cắt, độ dài của cảnh quay, và thậm chí cả các chuyển cảnh đều phối hợp với nhau để tạo nên một bản kế hoạch cảm xúc. Hiểu được điều này giúp chúng ta đánh giá cao sự tính toán và hiệu quả của một biên tập viên giỏi.

Biên tập viên với vai trò người kể chuyện

Những biên tập viên giỏi không chỉ là những người làm kỹ thuật—họ là những người kể chuyện. Họ quyết định khán giả sẽ thấy gì và khi nào, định hình mọi thứ từ diễn biến nhân vật đến những tình tiết bất ngờ. Tác động cảm xúc của một bộ phim thường nằm trong tay họ. Những biên tập viên như Thelma Schoonmaker (Raging Bull, The Departed) hay Walter Murch (Apocalypse Now, The English Patient) là những bậc thầy trong việc sử dụng nhịp điệu, các cảnh quay phản ứng và sự im lặng để khuấy động cảm xúc, những cảm xúc này sẽ còn đọng lại rất lâu sau khi phim kết thúc.

Biên tập cảm xúc trong điện ảnh hiện đại

Những bộ phim gần đây tiếp tục thúc đẩy việc biên tập cảm xúc tiến lên. Những bộ phim như Everything Everywhere All at Once sử dụng các cảnh dựng phim điên cuồng, hỗn loạn để phản ánh trạng thái tinh thần của các nhân vật. Những bộ phim khác, như Nomadland, lại đi theo hướng ngược lại—những cảnh quay dài, tĩnh lặng nhấn mạnh sự cô độc và suy tư nội tâm. Khán giả có thể không nhận ra một cách rõ ràng từng đoạn cắt, nhưng họ cảm nhận được chúng. Và với sự phát triển của dịch vụ phát trực tuyến và phim thử nghiệm, các biên tập viên giờ đây thậm chí còn có nhiều tự do hơn để thử nghiệm với các mô hình cảm xúc mới.

Bạn đang cảm nhận được sự biên tập

Lần tới khi bạn cảm thấy tim đập thình thịch trong một bộ phim—hoặc nước mắt trào dâng—hãy dành một chút thời gian để nghĩ xem tại sao. Rất có thể, một người biên tập tài ba đã giúp định hình phản ứng đó thông qua một đoạn cắt đúng lúc, một khoảng lặng, hoặc một nhịp điệu hoàn hảo.

Bạn đã bao giờ nhận thấy cách biên tập ảnh hưởng đến phản ứng cảm xúc của bạn đối với một bộ phim chưa? Hãy nhớ lại một cảnh phim đã làm bạn xúc động sâu sắc—cảnh quay đó dài bao lâu? Đoạn cắt nào đã được thực hiện trước đó? Câu trả lời của bạn có thể sẽ tiết lộ dấu ấn ẩn giấu của người biên tập.

Hãy cùng tiếp tục khám phá những người hùng thầm lặng của điện ảnh. Ai là người biên tập yêu thích của bạn, hoặc cảnh phim nào đã để lại ấn tượng sâu sắc trong bạn vì cách dựng phim?

Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn!