Bạn đã bao giờ bắt gặp một con cáo vụt chạy ngang con phố trước nhà, hay một chú gấu mèo tò mò lục lọi khu vườn sau?

Trên khắp thế giới, từ Bắc Mỹ đến Úc và Singapore, động vật hoang dã ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong không gian đô thị và chia sẻ môi trường sống với con người.

Hiện tượng này không chỉ đơn thuần là điều lạ lẫm hay thú vị mà nó là một dấu hiệu cho thấy động vật có khả năng thích nghi với môi trường do con người tạo ra, đồng thời đặt ra cho chúng ta câu hỏi về cách các thành phố được xây dựng và vận hành. Tuy nhiên, sự chung sống ấy cũng đi kèm với trách nhiệm: làm sao để bảo vệ cả con người lẫn động vật, đồng thời hiểu rõ hơn hành vi và nhu cầu của chúng.

Vì sao động vật hoang dã tiến vào thành phố?

Có nhiều nguyên nhân khiến động vật ngày càng tiến gần hơn đến con người. Thành phố thường mang lại nguồn nhiệt ổn định, thức ăn dồi dào và mức độ an toàn cao hơn trước các loài săn mồi. Sự suy giảm môi trường sống tự nhiên cũng buộc nhiều loài phải tìm đến khu vực đô thị để sinh tồn. Bên cạnh đó, con người đôi khi vô tình khuyến khích sự hiện diện của chúng bằng cách để thức ăn thừa hoặc rác thải không được che chắn cẩn thận.

Điều này không có nghĩa là động vật đang “xâm chiếm” thành phố, mà đúng hơn là một quá trình điều chỉnh song phương. Thành phố dần trở thành một phần trong môi trường sống của chúng, còn động vật thì học cách di chuyển qua đường phố, khu vườn và công viên. Đó là một quá trình cộng sinh đô thị chậm rãi nhưng đầy cuốn hút.

Những ví dụ về khả năng thích nghi đô thị

Tại Melbourne, những loài thú có túi nhỏ như sóc bay thường xuyên xuất hiện trong công viên và khu vườn thành phố, tự tin tương tác với con người. Các biện pháp bảo vệ, chẳng hạn như quấn thân cây, giúp hạn chế việc chúng gây hại đến thảm thực vật trong khi vẫn cho phép chúng tự do khám phá.

Ở các thị trấn Bắc Mỹ, gấu mèo đã thích nghi với thùng rác, nhà để xe và mái nhà. Chúng học cách tìm thức ăn vào ban đêm và tránh xa dòng xe cộ. Tại nhiều thành phố châu Âu, cáo đô thị trở nên điềm tĩnh và thân thiện hơn qua nhiều thập kỷ, thể hiện mức độ hung hăng giảm rõ rệt cùng khả năng thích nghi đáng kinh ngạc.

Ngay cả các loài động vật sống dưới nước như rái cá ở Singapore cũng đã quay trở lại những tuyến sông trong trung tâm thành phố sau nhiều năm phục hồi môi trường sống. Chúng di chuyển qua các con kênh, khu vườn và cả khu đô thị sầm uất, minh chứng cho sức sống bền bỉ của động vật cũng như tầm quan trọng của hệ sinh thái đô thị lành mạnh.

Những thách thức khi cùng chung sống

Việc chia sẻ không gian đô thị với động vật hoang dã không tránh khỏi va chạm. Gấu mèo có thể xâm nhập nhà ở hoặc tấn công thú cưng, hải ly làm hư hại đập nước, còn sóc thì thường xuyên “đánh cắp” thức ăn của chim. Vì vậy, người dân cần được hướng dẫn cụ thể để xử lý các tình huống gặp gỡ một cách an toàn.

Tại nhiều thành phố, các dịch vụ chuyên trách đã được thành lập để đánh giá và quản lý động vật hoang dã trong đô thị. Đôi khi cần phải di dời chúng, nhưng trong nhiều trường hợp khác, việc để động vật yên ổn tại chỗ lại là lựa chọn tốt hơn. Chính quyền, các tổ chức phi lợi nhuận và doanh nghiệp tư nhân thường phối hợp với nhau để cân bằng giữa an toàn, bảo tồn và sự chung sống hài hòa.

Ngay cả những ngành nghề truyền thống cũng ghi nhận sự thay đổi này. Các công ty bảo hiểm theo dõi những tai nạn giao thông do động vật băng qua đường, từ đó thúc đẩy các nhà quy hoạch đô thị lắp đặt hàng rào và biển cảnh báo ở những khu vực thường có nai hoặc các loài lớn xuất hiện.

Quy hoạch đô thị và bảo tồn động vật hoang dã

Những thành phố biết chào đón động vật hoang dã thường mang lại lợi ích cho tất cả. Hành lang xanh, vùng đất ngập nước được bảo tồn và các mảng rừng nhỏ trong đô thị giúp động vật di chuyển an toàn, đồng thời cải thiện chất lượng không khí, giảm nhiệt độ và nâng cao sức khỏe tinh thần cho con người.

Động vật hoang dã đô thị cũng đóng vai trò như chỉ báo sống cho tình trạng môi trường. Sự xuất hiện của đom đóm hay chim bói cá cho thấy nguồn nước và đất sạch, trong khi việc chuồn chuồn hay bọ ngựa biến mất có thể là dấu hiệu của việc lạm dụng thuốc trừ sâu. Thông qua những tín hiệu này, chúng ta hiểu rõ hơn tác động của thành phố lên thế giới tự nhiên và cách để cải thiện hệ sinh thái đô thị.

Bài học dành cho con người

Chúng ta có thể học được nhiều điều từ những loài động vật xung quanh mình. Những loài linh hoạt, giàu tính xã hội và tò mò cho thấy khả năng thích nghi và hợp tác có thể phát triển trong không gian chung như thế nào. Việc quan sát chúng khơi gợi sự đồng cảm, kiên nhẫn và hiểu biết sâu sắc hơn về các hệ sinh thái phức tạp.

Khi thiết kế thành phố có chỗ cho động vật hoang dã, chúng ta cũng đang xây dựng những đô thị lành mạnh, bền vững và đáng sống hơn cho con người. Mái nhà xanh, công viên kết nối và các dòng kênh mở không chỉ mang tính thẩm mỹ mà chúng là hạ tầng nâng đỡ sự sống cho nhiều loài, trong đó có chính chúng ta.

Cùng chung sống, cùng phát triển

Động vật hoang dã trong đô thị không chỉ là đối tượng để quan sát mà chúng là những “người bạn đồng hành” trong việc định hình các thành phố năng động, bền bỉ và tràn đầy sức sống. Khi hiểu thói quen của chúng, tôn trọng không gian sống và bảo vệ môi trường tự nhiên, chúng ta giúp động vật sinh sôi, đồng thời làm cho cuộc sống đô thị của chính mình trở nên phong phú và ý nghĩa hơn.

Lần tới, khi một chú gấu mèo lặng lẽ băng qua khu vườn sau nhà hay một con rái cá lướt nhẹ trên dòng sông giữa thành phố, hãy dừng lại một chút để cảm nhận khoảnh khắc chung sống kỳ diệu ấy. Cùng nhau, chúng ta có thể xây dựng những thành phố nơi con người và động vật hoang dã phát triển song hành, chứng minh rằng đời sống đô thị và thiên nhiên không chỉ cùng tồn tại — mà còn bổ trợ cho nhau một cách hài hòa và đẹp đẽ.