Cuối tuần trước, tôi đứng trước một bức tranh từng khiến tôi khóc. Nó táo bạo, trừu tượng, đầy hỗn loạn và cảm xúc—một thứ từng khiến tôi phải dừng lại ngắm nhìn. Nhưng lần này, tôi hầu như không để ý đến nó.

Tôi mải miết né điện thoại, cố gắng không xuất hiện trong những bức ảnh hoàn hảo của người khác. Một cặp đôi gần đó thay phiên nhau tạo dáng. Họ thậm chí chẳng thèm nhìn vào những nét vẽ. Và điều đó khiến tôi tự hỏi: liệu chúng ta còn sống vì nghệ thuật nữa không?

Sự trỗi dậy của xu hướng tham quan bảo tàng "chụp ảnh trước tiên"

Bảo tàng từng là không gian yên tĩnh để suy ngẫm. Giờ đây, chúng lại là phông nền yêu thích của Instagram. Bạn sẽ thấy mọi người xếp hàng – không phải vì chính tác phẩm nghệ thuật – mà vì góc chụp đó, ánh sáng đó, góc chụp gây sốt đó. Một số người thậm chí còn không biết tên nghệ sĩ.

Tôi không có ý chỉ trích ai đó vì chụp ảnh. Ảnh là những kỷ niệm. Nhưng khi việc chụp ảnh trở thành mục đích của chuyến tham quan, mọi thứ sẽ thay đổi. Tác phẩm nghệ thuật trở thành đạo cụ, và bảo tàng biến thành một trang trại nội dung khác.

Có sự khác biệt lớn giữa việc chụp ảnh một tác phẩm vì nó lay động bạn – và việc đến bảo tàng chỉ vì bạn thấy nó đang thịnh hành.

Chúng ta đang tiêu thụ nghệ thuật, hay chỉ đang sử dụng nó?

Nghệ thuật được tạo ra để trải nghiệm. Để đứng trước nó, để nó làm bạn bối rối, thách thức bạn, khiến bạn cảm nhận điều gì đó – ngay cả khi điều đó là sự khó chịu. Nhưng sự gắn kết cảm xúc cần thời gian. Và thời gian rất khó để dành ra khi mục tiêu của bạn là một bài đăng hoàn hảo. Thói quen này—săn lùng trải nghiệm—không chỉ xảy ra ở bảo tàng. Chúng ta thấy điều đó ở những cảnh hoàng hôn, quán cà phê, thậm chí cả các cuộc biểu tình. Nhưng với nghệ thuật, tác động càng rõ rệt hơn. Khi một bức tranh trở thành phông nền chứ không phải chủ thể, nó sẽ mất đi sức mạnh. Và người xem cũng mất đi cơ hội kết nối.

Tại sao điều này thực sự quan trọng

Bạn có thể tự hỏi: có hại gì đâu? Bảo tàng sẽ có nhiều khách tham quan hơn. Nghệ thuật sẽ được chiêm ngưỡng. Ai cũng thắng, phải không?

Không hẳn vậy. Dưới đây là lý do tại sao sự thay đổi này lại có những hậu quả:

1. Sự tương tác hời hợt: Chụp ảnh chỉ mất hai giây. Hiểu được một tác phẩm có thể mất đến hai mươi phút. Một cái mang lại lượt thích. Cái kia mang lại ý nghĩa.

2. Sự chen chúc và gián đoạn: Khi các phòng trưng bày chật kín người chụp ảnh, những người đến để tĩnh lặng suy ngẫm thường không thể làm được. Không gian trở nên mang tính trình diễn, chứ không phải là nơi để chiêm nghiệm.

3. Áp lực phải thể hiện: Việc không đăng bài về chuyến thăm bảo tàng của bạn gần như là một cơ hội bị bỏ lỡ. Có một giá trị xã hội khi cho thấy bạn đã ở đâu—ngay cả khi bạn không thực sự trải nghiệm nó.

4. Nghệ thuật trở nên dễ bị lãng quên: Nếu chuyến thăm chỉ nhằm mục đích chụp ảnh, một khi bức ảnh đã được đăng tải, tác phẩm nghệ thuật sẽ bị lãng quên. Nó không còn tạo ấn tượng lâu dài nữa—mà chỉ là một xu hướng có thời hạn sử dụng.

Vậy chúng ta có thể làm gì khác đi?

Bạn không cần phải bỏ điện thoại. Nhưng đây là một vài cách để tập trung trở lại vào chính tác phẩm nghệ thuật:

1. Cất máy ảnh đi—chỉ trong 10 phút: Đứng trước một tác phẩm mà không mang theo điện thoại. Nhìn nó như nhìn một người—thực sự nhìn.

2. Chọn một tác phẩm để ngồi ngắm: Bạn không cần phải xem tất cả. Tìm một bức tranh hoặc tác phẩm điêu khắc thu hút bạn. Dành thời gian cho nó. Đọc về nó. Hãy để nó lên tiếng.

3. Chụp ảnh sau khi bạn cảm nhận được điều gì đó: Nếu bạn kết nối với một tác phẩm, hãy chụp ảnh để ghi nhớ khoảnh khắc đó—chứ không phải để tạo ra một khoảnh khắc giả.

4. Viết nhật ký thay vì đăng bài: Ghi lại những gì bạn đã thấy, điều gì làm bạn ngạc nhiên, điều gì khiến bạn dừng lại. Sự suy ngẫm này thường đọng lại trong bạn lâu hơn một dòng chú thích.

5. Tôn trọng không gian: Hãy lưu tâm đến người khác. Bảo tàng là những trải nghiệm được chia sẻ. Hãy cho người khác cơ hội được nhìn thấy, chứ không chỉ lướt xem.

Không phải mọi khoảnh khắc đều cần bằng chứng

Có một điều gì đó thật tự do khi giữ lại khoảnh khắc ấy cho riêng mình. Không máy ảnh. Không khán giả. Chỉ có bạn và tác phẩm nghệ thuật.

Nghệ thuật không cần sự chấp thuận của chúng ta. Nó không cần phải đẹp mắt hay lan truyền rộng rãi. Nó cần được cảm nhận. Và loại kết nối đó không tồn tại trên mạng—nó tồn tại bên trong bạn, rất lâu sau khi bạn rời khỏi căn phòng.

Vì vậy, lần tới khi bạn bước vào một phòng trưng bày, có thể hãy thử điều này: bỏ qua việc chụp ảnh tự sướng. Hãy để tác phẩm nghệ thuật chiếm lấy sự chú ý. Bạn có thể sẽ ngạc nhiên với những gì mình thực sự nhìn thấy.