Từ nhiều thế kỷ trước, khi chưa có GPS hay la bàn, con người đã ngước nhìn lên bầu trời để tìm phương hướng. Giữa vô vàn vì sao xa xôi ấy, có một ngôi sao gần như đứng yên — sao Bắc Cực.

Ngôi sao này đã dẫn đường cho các nhà thám hiểm, thủy thủ và bao thế hệ lữ khách qua nhiều thời đại. Tuy nhiên, giữa bầu trời đêm rộng lớn, việc tìm ra sao Bắc Cực có thể không hề đơn giản nếu bạn không biết nên bắt đầu từ đâu.

May mắn thay, thiên nhiên đã ban cho con người một “biển chỉ đường” khổng lồ trên bầu trời: Bắc Đẩu Thất Tinh. Với những ngôi sao sáng và hình dáng đặc trưng, Bắc Đẩu giống như một mũi tên thiên thể chỉ thẳng đến sao Bắc Cực. Một khi đã nắm được cách nhận diện này, bạn sẽ không bao giờ nhìn bầu trời đêm theo cách cũ nữa.

Nhận diện Bắc Đẩu Thất Tinh

Nếu bạn từng ngước nhìn bầu trời vào một đêm quang đãng ở Bắc bán cầu, rất có thể bạn đã thấy Bắc Đẩu — dù có thể chưa từng gọi tên nó. Trong thiên văn học cổ Á Đông, Bắc Đẩu Thất Tinh là một nhóm bảy ngôi sao rất quen thuộc, được dùng từ lâu đời để xác định phương hướng và thời gian.

Ghi nhớ hình dạng và mùa xuất hiện

Bắc Đẩu Thất Tinh có hình dáng giống một chiếc muôi hay cái gáo lớn: bốn ngôi sao tạo thành phần “đẩu”, ba ngôi sao còn lại kéo dài thành “cán”. Hai ngôi sao nằm ở mép ngoài của phần đẩu là Thiên Khu và Thiên Toàn (tương ứng với Dubhe và Merak trong cách gọi phương Tây), và chính chúng là chìa khóa để tìm ra sao Bắc Cực.

Theo mùa, vị trí của Bắc Đẩu thay đổi trên bầu trời. Vào mùa xuân và mùa hè, Bắc Đẩu nằm cao trên đỉnh đầu; sang mùa thu và mùa đông, nó hạ thấp dần về phía đường chân trời. Dù xoay chuyển thế nào, Bắc Đẩu vẫn luôn chỉ về cùng một hướng — phương Bắc.

Tìm một bầu trời tối và quang đãng

Ánh sáng đô thị có thể khiến việc quan sát các vì sao trở nên khó khăn. Nếu có thể, hãy tìm đến một cánh đồng trống, bờ hồ hoặc nơi yên tĩnh ít ánh đèn. Hãy cho mắt bạn khoảng 10 phút để thích nghi với bóng tối. Khi đó, các ngôi sao mờ hơn sẽ dần hiện ra và Bắc Đẩu sẽ nổi bật với hình dáng rõ ràng, dễ nhận biết.

Dùng Bắc Đẩu làm mốc định hướng

Khi đã xác định được Bắc Đẩu Thất Tinh, hãy xem nó như mốc neo trên bầu trời. Dù các sao khác có dịch chuyển trong đêm, Bắc Đẩu vẫn giúp bạn giữ phương hướng. Từ xa xưa, người Á Đông đã xem Bắc Đẩu như “trục trời”, là điểm tựa để xác định không gian và phương vị.

Lần theo Bắc Đẩu để tìm sao Bắc Cực

Giờ là phần quan trọng nhất — dùng Bắc Đẩu Thất Tinh để tìm sao Bắc Cực, ngôi sao đánh dấu phương Bắc thực sự.

Vẽ đường thẳng tưởng tượng

Hãy nhìn vào hai ngôi sao nằm ở cạnh ngoài của phần đẩu. Từ ngôi sao phía dưới, kẻ một đường thẳng đi qua ngôi sao phía trên và tiếp tục kéo dài ra khoảng năm lần khoảng cách giữa hai ngôi sao đó. Ở cuối đường thẳng vô hình ấy, bạn sẽ thấy một ngôi sao sáng đứng riêng biệt — đó chính là sao Bắc Cực, thuộc chòm sao Tiểu Hùng theo cách phân chia hiện đại.

Xác nhận bạn đã tìm đúng

Sao Bắc Cực không phải là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời, nhưng ánh sáng của nó ổn định và hầu như không đổi vị trí suốt đêm. Khi quan sát lâu, bạn sẽ nhận ra các ngôi sao khác dường như quay quanh nó. Đó là dấu hiệu chắc chắn rằng bạn đã tìm đúng phương Bắc.

Vì sao sao Bắc Cực đặc biệt?

Sao Bắc Cực nằm gần như chính xác phía trên trục Bắc của Trái Đất, nên từ mặt đất nó trông như đứng yên, trong khi toàn bộ bầu trời xoay quanh. Chính vì vậy, từ hàng nghìn năm trước, con người đã dùng ngôi sao này để định hướng. Từ những đoàn lữ hành vượt sa mạc cho đến các thủy thủ lênh đênh trên biển, sao Bắc Cực luôn là điểm tựa đáng tin cậy — rất lâu trước khi la bàn hay công nghệ hiện đại ra đời.

Biến việc quan sát thành thói quen

Khi đã quen với cách tìm Bắc Đẩu và sao Bắc Cực, hãy thử áp dụng mỗi lần bạn ra ngoài vào ban đêm. Quan sát cách Bắc Đẩu xoay chuyển theo mùa nhưng vẫn luôn dẫn bạn về cùng một điểm cố định. Dần dần, bầu trời đêm sẽ trở nên quen thuộc, như một tấm bản đồ sống mà con người đã đọc suốt nhiều thế kỷ.

Việc tìm ra sao Bắc Cực không chỉ là một kiến thức thiên văn thú vị, mà còn là lời nhắc nhở về mối liên kết lâu đời giữa con người và bầu trời. Chỉ cần Bắc Đẩu Thất Tinh làm kim chỉ nam, bạn có thể xác định phương Bắc ở bất cứ đâu dưới bầu trời quang đãng của Bắc bán cầu. Lần tới khi ở ngoài trời vào ban đêm, hãy ngước nhìn lên, lần theo Bắc Đẩu và tìm ngôi sao Bắc Cực đang lặng lẽ tỏa sáng. Nó không chỉ là một điểm sáng mà còn là biểu tượng của phương hướng, sự bền vững và niềm kỳ diệu đã dẫn lối cho con người suốt hàng thiên niên kỷ.

Nội dung này chỉ mang tính cung cấp thông tin và tham khảo chung, không thay thế cho bất kỳ lời khuyên chuyên môn nào.