Bạn đã bao giờ nhận ra rằng chỉ cần thấy một người gần mình ngáp, bạn cũng lập tức có cảm giác muốn ngáp theo một cách khó cưỡng?

Trải nghiệm quen thuộc này thường bị xem là chuyện vui đùa, nhưng thực chất lại là một hiện tượng sinh học và xã hội vô cùng thú vị. Vì sao cái ngáp lại có thể lan truyền từ người này sang người khác như một làn sóng?

Hãy cùng khám phá khoa học đằng sau hiện tượng “ngáp lây” và những điều nó tiết lộ về sự kết nối giữa con người với nhau.

Ngáp là gì và vì sao chúng ta ngáp?

Ngáp là một phản xạ tự nhiên, khi chúng ta há miệng thật rộng và hít vào một hơi sâu. Hiện tượng này thường gắn liền với cảm giác buồn ngủ hoặc nhàm chán, tuy nhiên mục đích chính xác của việc ngáp vẫn còn là chủ đề tranh luận trong giới khoa học. Một giả thuyết phổ biến cho rằng ngáp giúp điều hòa nhiệt độ não bộ. Việc hít một hơi thật sâu khi ngáp có thể giúp làm mát não, từ đó hỗ trợ chúng ta duy trì sự tỉnh táo và tập trung.

Trước đây, người ta từng cho rằng ngáp có liên quan đến sự thay đổi nồng độ oxy và carbon dioxide trong máu. Tuy nhiên, giả thuyết này hiện nay không còn được ủng hộ rộng rãi như trước.

Ngáp “lây lan” có nghĩa là gì?

Khi nói rằng ngáp có tính “lây lan”, chúng ta muốn nói đến việc chỉ cần nhìn thấy, nghe thấy, hoặc thậm chí nghĩ đến việc ngáp cũng có thể kích hoạt phản xạ ngáp ở chính chúng ta. Điều thú vị là không phải mọi phản xạ đều có khả năng lan truyền như vậy — chẳng hạn như hắt hơi hay ho thường không “lây” theo cách tương tự.

Đáng chú ý hơn, hiện tượng ngáp lây xảy ra thường xuyên hơn giữa những người có mối quan hệ xã hội gần gũi như người thân hay bạn bè. Điều này cho thấy ngáp lây có mối liên hệ mật thiết với sự đồng cảm và gắn kết xã hội.

Vai trò của não bộ trong hiện tượng ngáp lây

Các nghiên cứu cho thấy những vùng não liên quan đến đồng cảm và hành vi xã hội được kích hoạt khi con người ngáp theo người khác. Một hệ thống đặc biệt trong não, được gọi là hệ nơ-ron gương, đóng vai trò then chốt trong hiện tượng này. Hệ nơ-ron gương giúp chúng ta bắt chước hành động của người khác, từ đó hiểu và cảm nhận những gì họ đang trải qua.

Khi bạn nhìn thấy ai đó ngáp, các nơ-ron gương trong não sẽ “sao chép” hành động đó một cách vô thức, khiến bạn có xu hướng ngáp theo. Các nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chụp não hiện đại đã xác nhận rằng ngáp lây có liên quan trực tiếp đến những vùng não đảm nhiệm việc thấu hiểu cảm xúc và trạng thái của người khác.

Vì sao mức độ ngáp lây khác nhau giữa mỗi người?

Không phải ai cũng bị ngáp lây giống nhau. Có người rất dễ ngáp theo người khác, trong khi một số người hiếm khi gặp hiện tượng này. Các nghiên cứu cho thấy mức độ đồng cảm có thể là yếu tố quyết định. Những người đạt điểm cao trong các bài đánh giá về sự đồng cảm thường có xu hướng bị ngáp lây nhiều hơn.

Trẻ em và người trưởng thành thuộc phổ tự kỷ thường thể hiện hiện tượng ngáp lây ít hơn, có thể do cách họ xử lý các tín hiệu xã hội khác biệt so với số đông. Ngay cả động vật cũng cho thấy hiện tượng này ở một mức độ nhất định. Chó, chẳng hạn, đôi khi ngáp sau khi thấy con người ngáp, cho thấy sự tồn tại của mối liên kết xã hội giữa các loài.

Ngáp có thể được kích hoạt bởi những giác quan khác không?

Mặc dù việc nhìn thấy người khác ngáp là tác nhân phổ biến nhất, nhưng nghe thấy tiếng ngáp hoặc thậm chí đọc về việc ngáp cũng có thể khiến nhiều người ngáp theo. Các nhà khoa học còn phát hiện rằng chỉ cần nghĩ đến việc ngáp cũng đủ để phản xạ này xảy ra, cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ giữa tâm trí và cơ thể.

Hiệu ứng này phản ánh cách não bộ của chúng ta được “lập trình” để tự động phản ứng với các tín hiệu xã hội xung quanh.

Vì sao hiện tượng ngáp lây lại quan trọng?

Ngáp lây không chỉ là một thói quen vui vẻ hay tình cờ. Nó có thể góp phần củng cố các mối quan hệ xã hội và tăng cường sự gắn kết trong nhóm. Thông qua việc chia sẻ một phản xạ nhỏ bé như vậy, con người vô thức đồng bộ hành vi với nhau, từ đó thúc đẩy sự thấu hiểu và đồng cảm.

Các nhà khoa học tin rằng ngáp lây là một phần trong tập hợp những hành vi vô thức giúp con người kết nối và giao tiếp không lời với nhau.

Bạn có vừa ngáp chỉ vì đọc đến đoạn này không? Thật đáng kinh ngạc khi một hành động đơn giản như vậy lại có thể hé lộ những hiểu biết sâu sắc về bản chất con người và các mối liên kết xã hội. Lần tới khi bạn ngáp theo người khác, hãy mỉm cười, bởi não bộ của bạn đang âm thầm xây dựng một sợi dây kết nối mà bạn thậm chí không hề nhận ra. Vậy theo bạn, còn những hành động thường ngày nào khác cũng có thể gắn liền với “bộ não xã hội” của chúng ta?