Từ hàng thế kỷ trước, khi chưa có GPS hay la bàn, con người đã ngước nhìn bầu trời để tìm phương hướng. Giữa vô vàn ánh sao xa xôi ấy, có một ngôi sao gần như đứng yên — sao Bắc Cực (Polaris).

Ngôi sao này đã dẫn lối cho các nhà thám hiểm, thủy thủ và những kẻ mộng mơ qua bao thời đại. Tuy nhiên, giữa bầu trời mênh mông, việc tìm ra sao Bắc Cực có thể khá khó nếu bạn không biết nên nhìn về đâu.

May mắn thay, thiên nhiên đã ban cho chúng ta một “biển chỉ đường” khổng lồ trên bầu trời: Bắc Đẩu Thất Tinh. Với những ngôi sao sáng và hình dáng dễ nhận biết, Bắc Đẩu giống như một mũi tên thiên thể chỉ thẳng đến sao Bắc Cực. Một khi nắm được mẹo này, bạn sẽ không còn nhìn bầu trời đêm theo cách cũ nữa.

Nhận diện Bắc Đẩu Thất Tinh

Nếu bạn từng ngước nhìn bầu trời vào một đêm quang đãng ở Bắc bán cầu, rất có thể bạn đã thấy Bắc Đẩu — dù có thể chưa nhận ra đó là gì. Bắc Đẩu không phải là một chòm sao độc lập, mà là một hình sao nằm trong chòm Đại Hùng (Ursa Major). Tuy vậy, hình dáng quen thuộc và đơn giản khiến nó trở thành một trong những nhóm sao dễ nhận diện nhất.

Nhận biết hình dạng và mùa xuất hiện

Bắc Đẩu trông như một chiếc muôi lớn — bốn ngôi sao tạo thành phần “đẩu”, ba ngôi sao còn lại kéo dài thành “cán”. Hai ngôi sao ở mép ngoài của phần đẩu được gọi là Thiên Khu và Thiên Toàn (theo cách gọi Á Đông), và chính chúng là chìa khóa dẫn bạn đến sao Bắc Cực. Tùy theo mùa, Bắc Đẩu thay đổi vị trí trên bầu trời: vào mùa xuân và mùa hè, nó nằm cao trên đỉnh đầu; sang mùa thu và mùa đông, nó hạ thấp dần về phía đường chân trời. Dù ở đâu, Bắc Đẩu vẫn luôn chỉ về phương Bắc.

Tìm bầu trời tối và quang đãng

Ánh đèn đô thị có thể khiến việc quan sát các vì sao trở nên khó khăn. Nếu có thể, hãy đến một cánh đồng trống, bờ hồ hoặc công viên yên tĩnh nơi bầu trời tối hơn. Hãy cho mắt bạn khoảng 10 phút để thích nghi với bóng tối. Khi đó, bạn sẽ bắt đầu thấy những ngôi sao mờ hơn và Bắc Đẩu sẽ nổi bật với hình dáng sáng rõ, dễ nhận ra.

Dùng Bắc Đẩu làm mốc định hướng

Khi đã xác định được Bắc Đẩu Thất Tinh, hãy xem nó như mốc neo trên bầu trời. Dù các chòm sao khác có dịch chuyển trong đêm, Bắc Đẩu vẫn giúp bạn định hướng. Hãy nghĩ về nó như tay cầm của chiếc la bàn thiên thể — vững vàng, đáng tin cậy và luôn chỉ đường về nhà.

Lần theo Bắc Đẩu để tìm sao Bắc Cực

Giờ là phần thú vị nhất — dùng Bắc Đẩu Thất Tinh để tìm sao Bắc Cực, ngôi sao đánh dấu phương Bắc thực sự.

Vẽ đường thẳng tưởng tượng

Hãy nhìn vào hai ngôi sao tạo thành cạnh ngoài của phần đẩu. Tưởng tượng một đường thẳng kéo dài từ ngôi sao phía dưới, đi qua ngôi sao phía trên, rồi tiếp tục kéo dài ra khoảng năm lần khoảng cách giữa hai ngôi sao đó. Ở cuối đường thẳng vô hình ấy, bạn sẽ thấy một ngôi sao sáng đứng riêng biệt — đó chính là sao Bắc Cực, thuộc chòm Tiểu Hùng (Ursa Minor), còn gọi là Gáo Nhỏ.

Xác nhận bạn đã tìm đúng

Sao Bắc Cực không phải là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời (danh hiệu đó thuộc về sao Sirius), nhưng nó tỏa sáng ổn định và hầu như không dịch chuyển suốt đêm. Nếu bạn lần theo đường cong của cán Bắc Đẩu theo hướng ngược lại, bạn sẽ nhận ra một ngôi sao màu cam sáng khác — Arcturus thuộc chòm Mục Phu (Boötes). Điều này giúp bạn kiểm chứng rằng mình đã xác định đúng: một hướng dẫn đến sao Bắc Cực (phía Bắc), hướng kia cong về Arcturus (phía Đông).

Hiểu vì sao sao Bắc Cực đặc biệt

Điều khiến sao Bắc Cực trở nên đặc biệt là vị trí của nó gần như nằm chính xác phía trên Bắc Cực của Trái Đất. Vì thế, nó trông như đứng yên trong khi các ngôi sao khác dường như quay quanh nó. Dù bạn ở đâu tại Bắc bán cầu, sao Bắc Cực luôn chỉ về phương Bắc. Từ những đoàn lữ hành băng qua sa mạc đến các thủy thủ Viking, con người đã dùng ngôi sao này để định hướng từ rất lâu trước khi la bàn ra đời. Ngày nay, người đi bộ đường dài, cắm trại hay ngắm sao vẫn dựa vào nó khi công nghệ không còn hữu dụng — hoặc đơn giản để cảm nhận sự kết nối với bầu trời mà tổ tiên từng dõi theo.

Biến việc này thành thói quen

Khi đã học được mẹo đơn giản này, hãy thử áp dụng mỗi khi bạn ra ngoài vào ban đêm. Quan sát cách Bắc Đẩu thay đổi theo mùa nhưng vẫn luôn dẫn bạn đến cùng một ngôi sao vững vàng. Theo thời gian, bạn sẽ nhận ra các chòm sao khác xung quanh — Thiên Hậu (Cassiopeia) ở phía đối diện Bắc Đẩu, hay Thiên Long (Draco) uốn lượn gần đó. Bầu trời đêm sẽ dần trở nên quen thuộc, như một tấm bản đồ bạn đã biết từ lâu.

Việc tìm ra sao Bắc Cực không chỉ là một mẹo thiên văn thú vị — đó còn là lời nhắc nhở về mối liên kết sâu sắc giữa con người và các vì sao. Chỉ với Bắc Đẩu Thất Tinh làm kim chỉ nam, bạn có thể xác định phương Bắc ở bất cứ đâu dưới bầu trời quang đãng của Bắc bán cầu. Vì vậy, lần tới khi ở ngoài trời vào ban đêm, hãy ngước nhìn lên, lần theo đường thẳng vô hình ấy và tìm ngôi sao Bắc Cực đang lặng lẽ tỏa sáng phía trên. Nó không chỉ là một điểm sáng mà còn là biểu tượng của phương hướng, sự bền vững và niềm kỳ diệu đã dẫn lối cho con người suốt hàng thiên niên kỷ.

Nội dung này chỉ mang tính giải trí và cung cấp thông tin chung, không thay thế cho bất kỳ lời khuyên chuyên môn nào.