Hãy tưởng tượng bạn đang bước ra ngoài vào một buổi chiều hè ở Thành phố New York. Mặt trời chói chang, và thay vì một làn gió nhẹ, bạn cảm thấy một bức tường nhiệt đè xuống. Vỉa hè tỏa ra hơi ấm, và ngay cả không khí cũng dường như đặc quánh hơn.
Bạn tự hỏi, tại sao thành phố lại nóng hơn nhiều so với vùng nông thôn chỉ cách đó vài dặm?
Chào mừng bạn đến với thế giới của các đảo nhiệt đô thị - một vấn đề đang ngày càng gia tăng ở các thành phố trên toàn thế giới, khiến mùa hè trở nên khắc nghiệt hơn và hóa đơn tiền điện tăng cao.
1. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị chính xác là gì?
Nói một cách đơn giản, đảo nhiệt đô thị (UHI) xảy ra khi các thành phố trở nên ấm hơn đáng kể so với các khu vực nông thôn xung quanh. Tại sao? Bởi vì bê tông, nhựa đường và các tòa nhà hấp thụ và giữ nhiệt vào ban ngày, giải phóng nhiệt chậm vào ban đêm. Điều này khiến các trung tâm thành phố nóng hơn trong thời gian dài hơn.
Ví dụ, các nghiên cứu cho thấy nhiệt độ của Thành phố New York có thể cao hơn từ 7 đến 10°F so với các khu vực nông thôn lân cận. Tokyo cũng phải đối mặt với những thách thức tương tự, đặc biệt là với các cụm nhà cao tầng dày đặc.
Điều này không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng không khí và mức tiêu thụ năng lượng. Các đợt nắng nóng ảnh hưởng nặng nề hơn, và các hệ thống làm mát phải hoạt động quá tải.
2. Vai trò của quy hoạch đô thị
Dù bạn có tin hay không, nhiều thiết kế đô thị vô tình khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn.
• Thiếu không gian xanh: Công viên và cây xanh làm mát không khí thông qua bóng râm và sự bốc hơi nước. New York có một số công viên, nhưng nhiều khu phố lại chật cứng các tòa nhà và nhựa đường.
• Vật liệu xây dựng: Các bề mặt tối màu, như mái nhà đen và đường nhựa, hấp thụ nhiều nhiệt hơn. Các tòa nhà chọc trời nhỏ gọn ở Tokyo tạo ra những “hẻm núi” nơi nhiệt bị giữ lại giữa các tòa nhà.
• Luồng khí kém: Đường phố hẹp và nhà cao tầng có thể chặn gió, khiến không khí nóng bị giữ lại trong các túi khí xung quanh thành phố.
Cả New York và Tokyo đều có mật độ dân số dày đặc, và nhu cầu về nhà ở và cơ sở hạ tầng thường đồng nghĩa với việc phải hy sinh các yếu tố làm mát tự nhiên.
3. Giải pháp công nghệ và thiết kế tạo nên sự khác biệt
May mắn thay, các thành phố không ngồi yên. Dưới đây là một số cách tuyệt vời để chống chọi với cái nóng:
• Mái nhà và tường xanh
Tại New York, nhiều tòa nhà đang lắp đặt mái nhà xanh - mái nhà được phủ cây xanh và đất. Chúng không chỉ đẹp mắt mà còn giúp giảm hấp thụ nhiệt, cải thiện chất lượng không khí và thậm chí còn kiểm soát nước mưa. Tokyo đã áp dụng vườn thẳng đứng trên các tòa nhà chọc trời, bổ sung mảng xanh cho những nơi không gian chật hẹp.
• Lớp phủ mái mát
Sơn mái nhà và vỉa hè màu trắng hoặc màu phản quang có thể giảm đáng kể nhiệt độ bề mặt. Thành phố New York đã khởi xướng các sáng kiến khuyến khích chủ sở hữu bất động sản áp dụng những "mái nhà mát" này, giúp phản xạ ánh sáng mặt trời thay vì hấp thụ nó.
• Lâm nghiệp và công viên đô thị
Cả hai thành phố đều đang đầu tư vào việc mở rộng không gian xanh. Các dự án công viên gần đây của Tokyo nhằm mục đích tạo ra "hành lang mát mẻ" giúp dẫn gió và giảm nhiệt độ. Việc New York thúc đẩy trồng thêm cây xanh ở các khu phố như Bronx và Brooklyn cũng đang góp phần vào nỗ lực này.
• Công nghệ thành phố thông minh
Cảm biến và phân tích dữ liệu theo dõi các điểm nóng nhiệt độ theo thời gian thực. Điều này giúp các nhà quy hoạch tập trung nỗ lực vào những nơi cần thiết nhất và đánh giá giải pháp nào hiệu quả nhất.
4. Tại sao điều này lại quan trọng cho tương lai?
Với biến đổi khí hậu đẩy nhiệt độ lên cao, các đảo nhiệt đô thị không chỉ là một sự khó chịu mà còn là một mối nguy hại cho sức khỏe cộng đồng. Các bệnh liên quan đến nhiệt độ cao và chi phí năng lượng gây áp lực lên cộng đồng, đặc biệt là những nhóm dân số dễ bị tổn thương như người cao tuổi.
Nhưng tin tốt là gì? Với quy hoạch và công nghệ thông minh, các thành phố có thể hạ nhiệt. Chính sự kết hợp giữa khoa học, thiết kế và hành động cộng đồng đang giúp những khu rừng bê tông khổng lồ này trở nên dễ sống hơn một chút.
Lần tới khi bạn cảm thấy cái nóng thành phố thiêu đốt mình vào một ngày hè, hãy nhớ rằng: không chỉ là thời tiết. Đó là một thách thức mà các thành phố trên khắp thế giới đang chạy đua để giải quyết—và những thay đổi nhỏ, chẳng hạn như trồng cây hay sơn lại mái nhà, có thể thực sự tạo nên sự khác biệt.
