Một người bạn của tôi từng thú nhận: “Tôi biết mình đang làm quá nhiều cho con trai, nhưng tôi không biết làm sao để dừng lại.”

Cô ấy không phải là người lười biếng hay nuông chiều con — cô chỉ đang cố gắng giúp đỡ. Nhưng giống như nhiều bậc cha mẹ tốt bụng khác, cô vô tình đang cản trở một điều quý giá hơn: sự tự lập của con mình.

Nuôi dạy một đứa trẻ tự lập không có nghĩa là buông tay hoàn toàn. Đó là quá trình thực hiện những thay đổi nhỏ nhưng quan trọng trong cách ta hướng dẫn, hỗ trợ và từng bước lùi lại. Nếu bạn đang băn khoăn làm thế nào để chuẩn bị cho con đối mặt với thế giới thực — cả về cảm xúc, kỹ năng sống và sự tự tin thì năm bước dưới đây có thể thay đổi hoàn toàn cách bạn nuôi dạy con.

1. Trao Cho Con Trách Nhiệm “Nhỏ Nhưng Sớm”

Chúng ta thường chờ đến khi con lớn hơn mới giao việc, nghĩ rằng khi đó con mới đủ khả năng. Nhưng thực tế thì ngược lại: sự tự lập được hình thành qua những thử nghiệm nhỏ, lặp đi lặp lại. Hãy để con 4 tuổi tự rót ngũ cốc, dù có thể làm đổ. Hãy để con 8 tuổi dắt chó đi dạo (với quy tắc an toàn). Hãy để con tuổi teen tự sắp xếp lịch học của mình.

Trách nhiệm không bắt đầu từ niềm tin mà chính là thứ tạo nên niềm tin.

Nhà tâm lý học Tiến sĩ Deborah Gilboa, chuyên gia hàng đầu về khả năng phục hồi của thanh thiếu niên, cho biết: “Trẻ càng sớm được trải nghiệm giải quyết vấn đề, kỹ năng tự lập của chúng càng mạnh mẽ.”

Bà giải thích rằng dù công việc có vẻ nhỏ nhặt, chúng vẫn gieo mầm cho sự tự tin, giúp trẻ nhận ra rằng: ‘Mình có thể tự làm điều này.’

Những trải nghiệm đầu đời trong việc chịu trách nhiệm và vượt qua thử thách sẽ xây dựng khả năng phục hồi và tính tự chủ — những yếu tố cốt lõi để trẻ vững vàng bước vào cuộc sống.

2. Đừng Vội “Giải Cứu” Mọi Vấn Đề

Con bạn quên bài tập. Làm mất đôi giày lần nữa. Bực bội vì xích mích với bạn học. Phản ứng đầu tiên của nhiều cha mẹ là gì? — Lao vào và xử lý ngay. Nhưng sự tự lập không đến từ sự bảo bọc, mà đến từ sự rèn luyện.

Thay vì đưa ra lời giải, hãy thử nói:

• “Con nghĩ mình nên làm gì với chuyện này?”

• “Con muốn cùng mẹ bàn vài cách giải quyết không?”

• “Chuyện này khó đấy — con cần mẹ giúp phần nào, và phần nào con muốn tự thử trước?”

Cách này giúp con học cách bình tĩnh phân tích vấn đề, đồng thời gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Con đủ khả năng để tự giải quyết.

3. Khen Nỗ Lực, Không Chỉ Kết Quả

Nhiều đứa trẻ gắn giá trị bản thân với thành tích. Chúng sợ thất bại — không phải vì lỗi sai, mà vì lo người khác đánh giá.

Nỗi sợ ấy kìm hãm sự tự lập.

Để phá vỡ vòng lặp đó, hãy tập trung vào cách con nỗ lực, chứ không chỉ vào *kết quả cuối cùng.*

Thay vì nói:

• “Con giỏi quá, được điểm A rồi!”

Hãy thử:

• “Mẹ thấy con kiên trì đọc bài dù phần đó khó đấy.”

Cách khen này giúp con phát triển động lực nội tại — loại động lực khiến trẻ muốn chủ động học hỏi, khám phá và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

4. Cho Con Trải Nghiệm “Thất Bại An Toàn”

Con đường đến sự tự lập thường đi qua những khó khăn. Tập đi xe đạp. Học cách kiểm soát cảm xúc sau một ngày tồi tệ. Tham gia đội thể thao rồi… trượt.

Cha mẹ thường có xu hướng muốn xoa dịu mọi nỗi đau. Nhưng chính những “thất bại an toàn” ấy lại giúp con học được **sức mạnh phục hồi thực sự.

Cách hỗ trợ con đúng đắn:

1. Thừa nhận cảm xúc: “Con buồn cũng đúng thôi.”

2. Tạo không gian: “Không sao đâu, cứ từ từ nhé. Mẹ ở đây nếu con muốn nói chuyện.”

3. Tôn vinh nỗ lực: “Mẹ thấy con rất dũng cảm khi dám thử.”

Trẻ không cần một chiếc “bong bóng an toàn” — chúng cần một tấm lưới đỡ, nơi chúng có thể loạng choạng, ngã xuống… nhưng không bị gục ngã hoàn toàn.

5. Để Con Quản Lý Thời Gian Và Tự Chịu Hậu Quả

Một trong những cách thực tế nhất để rèn sự tự lập là **để trẻ tự quản lý thời gian**. Tuy nhiên, phần lớn trẻ lại không được dạy kỹ năng này — vì cha mẹ đã “quản lý hộ” chúng quá nhiều.

Hãy bắt đầu thật đơn giản:

• Cho con dùng đồng hồ đếm giờ để chuẩn bị buổi sáng.

• Để con tự xếp balo trước khi đi học.

• Nếu con quên — hãy để con tự trải nghiệm hậu quả tự nhiên (đi muộn, thiếu đồ) thay vì luôn “cứu vớt” con.

Hậu quả tự nhiên là người thầy tuyệt vời nhất.

Mục tiêu không phải là trừng phạt, mà là để con học từ trải nghiệm và bài học ấy sẽ bền vững hơn mọi lời khuyên.

Tuần này, hãy tự hỏi: Khi con gặp khó khăn, bạn đang bảo vệ con… hay đang chuẩn bị cho con đối mặt với cuộc sống thật? Mục tiêu không phải là đẩy con ra khỏi tổ mà là dạy con cách dang cánh trước khi phải bay một mình.

Và điều đó bắt đầu không phải bằng những thay đổi lớn lao, mà từ những điều nhỏ bé mỗi ngày: để con tự rót sữa, để con tự sửa lỗi, hay chỉ đơn giản là im lặng quan sát con thử, thất bại, rồi thử lại.

Hãy tự hỏi mình: Hôm nay bạn có thể ngừng làm giúp con một việc nào và bắt đầu làm cùng con, để một ngày con có thể *tự làm* mà không cần bạn? Đó chính là khởi đầu của sự tự lập thật sự.