Bạn đã bao giờ nghĩ về việc khí hậu thay đổi đang ảnh hưởng như thế nào đến những gì xuất hiện trên bàn ăn của bạn chưa?
Biến đổi khí hậu không còn là mối đe dọa xa vời — nó đang trực tiếp làm thay đổi hệ sinh thái, thời tiết và năng suất nông nghiệp trên toàn thế giới.
Khi nhiệt độ toàn cầu tăng và thời tiết trở nên khó lường hơn, nguồn cung thực phẩm đang phải đối mặt với rủi ro nghiêm trọng.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu cách biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất lương thực toàn cầu và vì sao điều đó quan trọng với tất cả chúng ta.
Nhiệt Độ Tăng Và Sản Lượng Giảm
Một trong những tác động rõ ràng nhất của biến đổi khí hậu là sự gia tăng nhiệt độ trung bình. Dù một số khu vực có thể có mùa trồng trọt dài hơn, nhưng nhiệt độ quá cao thường gây hại cho các loại cây lương thực chủ lực như lúa mì, lúa gạo và ngô. Khi nhiệt độ tăng trong giai đoạn sinh trưởng quan trọng, cây trồng có thể bị ảnh hưởng bởi quá trình chín sớm, thời gian tạo hạt ngắn và thiếu nước nghiêm trọng.
Ví dụ, nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Climate Change cho thấy rằng mỗi khi nhiệt độ tăng 1°C, năng suất lúa mì toàn cầu có thể giảm tới 6%. Xu hướng tương tự cũng được ghi nhận với ngô và lúa gạo, những loại lương thực nuôi sống hàng tỷ người trên hành tinh.
Lượng Mưa Thất Thường Và Khủng Hoảng Nước
Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi mô hình mưa, khiến một số nơi hạn hán kéo dài, trong khi nơi khác lại lũ lụt nghiêm trọng. Cả hai cực đoan này đều ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất cây trồng. Hạn hán làm giảm lượng nước tưới tiêu cần thiết cho sự phát triển của cây, còn ngập lụt lại có thể phá hủy cây trồng, xói mòn đất và làm chậm quá trình gieo trồng hoặc thu hoạch.
Các khu vực như châu Phi hạ Sahara và Nam Á đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc vào nông nghiệp dựa vào nước mưa. Sự bất ổn về nguồn nước khiến nông dân không thể dự đoán mùa vụ, đe dọa an ninh lương thực tại những cộng đồng vốn đã dễ bị ảnh hưởng.
Thiên Tai Cực Đoan Gây Gián Đoạn Nông Nghiệp
Các hiện tượng như bão, lốc xoáy, nắng nóng cực đoan và siêu bão ngày càng xảy ra thường xuyên hơn và mạnh hơn — đây là hậu quả trực tiếp của biến đổi khí hậu. Những thảm họa này phá hủy cây trồng, cơ sở hạ tầng nông nghiệp, và khiến động vật, thực vật bị căng thẳng nhiệt, dẫn đến giảm năng suất.
Không chỉ vậy, thời tiết cực đoan còn làm gián đoạn việc vận chuyển và bảo quản thực phẩm, khiến tỷ lệ hư hỏng và thất thoát lương thực tăng cao ngay cả trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Dịch Bệnh Và Sâu Hại Gia Tăng
Nhiệt độ ấm hơn và độ ẩm thay đổi tạo điều kiện cho sâu bệnh và mầm bệnh phát triển mạnh ở những khu vực mới. Điều này đặt ra thách thức lớn cho nông dân, khi họ phải đối mặt với những loại sâu bệnh chưa từng xuất hiện trước đây.
Ví dụ, nạn châu chấu hoành hành ở Đông Phi và châu Á trong những năm gần đây đã được liên kết với hiện tượng thời tiết bất thường do biến đổi khí hậu gây ra. Những đợt bùng phát này có thể phá hủy toàn bộ mùa màng, khiến sản lượng giảm nghiêm trọng và ảnh hưởng nặng nề đến sinh kế người dân.
Tác Động Đến Chăn Nuôi Và Thủy Sản
Biến đổi khí hậu không chỉ ảnh hưởng đến cây trồng mà còn đe dọa chăn nuôi và ngư nghiệp. Gia súc phải chịu căng thẳng nhiệt, thiếu thức ăn và nước uống, khiến tốc độ tăng trưởng và khả năng sinh sản giảm sút. Trong khi đó, nhiệt độ đại dương tăng và tình trạng axit hóa nước biển đang đe dọa các loài cá và sinh vật biển, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cộng đồng sống dựa vào nguồn protein từ thủy sản.
Các chuyên gia cảnh báo rằng sự gián đoạn trong cả nguồn thực phẩm trên cạn lẫn dưới biển có thể dẫn đến tình trạng mất an ninh lương thực và suy dinh dưỡng trên phạm vi toàn cầu.
Thách Thức Kinh Tế – Xã Hội Và Khả Năng Tiếp Cận Thực Phẩm
Ngoài việc giảm sản xuất, biến đổi khí hậu còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và chi trả cho thực phẩm. Khi mùa màng thất bát và chuỗi cung ứng bị gián đoạn, giá thực phẩm tăng vọt, khiến người thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Hệ quả là tình trạng đói nghèo và suy dinh dưỡng gia tăng, đặc biệt ở các khu vực dễ tổn thương.
Trong nhiều trường hợp, nông dân mất kế sinh nhai, buộc họ phải di cư và làm gia tăng bất ổn xã hội, khiến việc phân phối lương thực càng trở nên khó khăn hơn.
Giải Pháp Và Chiến Lược Thích Ứng
Mặc dù thách thức rất lớn, các nhà khoa học và nông dân trên khắp thế giới đang nỗ lực tìm cách thích nghi và tăng khả năng chống chịu:
• Lai tạo giống cây trồng chịu nhiệt, chịu hạn hoặc chịu ngập.
• Áp dụng mô hình nông nghiệp bền vững như trồng xen canh, nông lâm kết hợp và nông nghiệp bảo tồn.
• Cải thiện quản lý nước, sử dụng hệ thống tưới tiêu tiết kiệm và thu trữ nước mưa.
• Đa dạng hóa cây trồng, tránh phụ thuộc quá nhiều vào một vài loại lương thực chính.
• Tăng cường hệ thống cảnh báo sớm cho thiên tai và dịch hại.
Khi công nghệ tiên tiến kết hợp với chính sách hỗ trợ phù hợp, chúng ta có thể bảo vệ an ninh lương thực trong một thế giới đang thay đổi.
Người Tiêu Dùng Có Thể Làm Gì?
Là người tiêu dùng, chúng ta cũng có vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ thống thực phẩm bền vững. Bạn có thể:
• Giảm lãng phí thực phẩm.
• Ưu tiên mua sản phẩm địa phương và thân thiện với môi trường.
• Ủng hộ chính sách và tổ chức bảo vệ khí hậu.
Mỗi lựa chọn của bạn, dù nhỏ, đều góp phần giảm tác động của biến đổi khí hậu và bảo vệ nguồn thực phẩm tương lai cho chính chúng ta.
