Nếu bạn từng nhìn thấy một chậu cây mọc lung tung, cành nhánh vươn ra mọi hướng, chắc hẳn bạn sẽ hiểu rằng việc cắt tỉa là vô cùng cần thiết. Cắt tỉa không chỉ giúp cây trông gọn gàng, đẹp mắt hơn mà còn giúp chúng phát triển khỏe mạnh và bền vững.
Nhưng làm thế nào để cắt tỉa đúng cách mà không gây hại cho cây? Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về cách cắt tỉa các loại cây phổ biến, kèm theo mẹo giúp khu vườn của bạn luôn tươi tốt nhất.
1. Biết Thời Điểm Phù Hợp Để Cắt Tỉa
Thời gian là yếu tố cực kỳ quan trọng khi cắt tỉa. Việc cắt sai thời điểm có thể làm chậm quá trình phát triển, thậm chí khiến cây yếu hoặc chết. Thông thường, hầu hết các loại cây nên được cắt tỉa trong giai đoạn ngủ đông — vào cuối mùa đông hoặc đầu mùa xuân, trước khi cây bắt đầu ra lộc mới. Cách này giúp cây phục hồi nhanh khi bước vào mùa sinh trưởng. Ví dụ, hoa hồng nên được cắt tỉa vào đầu mùa xuân khi các chồi non bắt đầu xuất hiện. Việc này giúp loại bỏ phần cành chết và kích thích cây phát triển mạnh. Ngược lại, với những cây ra hoa theo mùa như các loại bụi hoa, bạn nên cắt tỉa sau khi cây đã ra hoa, để tránh vô tình cắt mất chồi của mùa sau. Luôn tìm hiểu nhu cầu cụ thể của từng loại cây để chọn thời điểm thích hợp nhất.
2. Chuẩn Bị Dụng Cụ Cần Thiết
Có đủ dụng cụ phù hợp sẽ giúp việc cắt tỉa dễ dàng và an toàn hơn nhiều. Bạn không cần đầu tư quá nhiều tiền, chỉ cần những dụng cụ cơ bản nhưng đúng chức năng là đủ.
Những dụng cụ cần có:
1. Kéo cắt cành nhỏ:
Dùng cho cành nhỏ, hoa hoặc cây bụi, giúp cắt gọn và chính xác.
2. Kéo cắt cành lớn:
Dùng cho cành to mà kéo nhỏ không thể cắt được. Tay cầm dài giúp tăng lực và độ đòn bẩy.
3. Cưa cắt cành:
Dành cho các cành lớn hơn, giúp cắt ngọt mà không làm tổn thương phần thân.
4. Găng tay:
Bảo vệ tay khỏi gai, cành nhọn và bụi bẩn. Dụng cụ tốt giúp bạn tạo ra vết cắt sạch, giúp cây nhanh lành và tránh nhiễm bệnh.
3. Tạo Vết Cắt Sạch
Mục tiêu của việc cắt tỉa là tạo ra những vết cắt gọn, giúp cây dễ dàng phục hồi và phát triển. Tránh cắt lệch, sần sùi vì sẽ tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập. Khi cắt, hãy đặt kéo nghiêng khoảng 45 độ, cắt ngay phía trên một chồi hoặc nút lá. Cách này sẽ kích thích chồi mới mọc và giảm nguy cơ thối cành. Với cành lớn, hãy cắt ngay bên ngoài phần cổ cành (vùng gồ nhẹ ở gốc cành), vì đây là vị trí giúp cây tự lành nhanh nhất. Nếu bạn đang cắt tỉa cây bụi, hãy loại bỏ các cành khô hoặc bị bệnh trước tiên. Nếu không chắc chắn, hãy cắt ít trước – bạn luôn có thể tỉa thêm sau đó.
4. Cắt Tỉa Để Tạo Dáng, Không Chỉ Là Để Cây Khỏe
Cắt tỉa không chỉ giúp cây khỏe mạnh mà còn để tạo hình dáng cân đối, đẹp mắt. Việc tỉa định kỳ giúp cây phát triển gọn gàng, tán đều, tăng khả năng đón nắng và lưu thông không khí. Ví dụ, với cây hoặc bụi quá cao, việc cắt bớt ngọn và tỉa hai bên sẽ kích thích cây mọc nhiều nhánh ở gốc hơn. Với cây hoa, việc tỉa bớt những cành mọc lệch giúp hoa nở đều và đẹp hơn. Hầu hết các loại cây đều phát triển tốt nếu bạn chỉ cắt bớt khoảng 1/3 tổng số cành mỗi lần tỉa.
5. Loại Bỏ Cành Chết Hoặc Bị Bệnh
Một trong những việc quan trọng nhất khi cắt tỉa là loại bỏ cành chết, bị sâu bệnh hoặc hư hại. Những phần này không chỉ yếu mà còn là nơi thu hút côn trùng và nấm mốc, gây hại cho cây khỏe mạnh. Khi phát hiện cành chết, hãy cắt đến chỗ nối với phần khỏe mạnh, ngay trên chồi hoặc khớp nối. Với cây bị bệnh, nhớ khử trùng dụng cụ bằng dung dịch sát khuẩn sau mỗi lần cắt để tránh lây nhiễm. Nếu thấy vết đốm nâu, mốc trắng hoặc lá úa, hãy cắt bỏ ngay để ngăn bệnh lan rộng.
6. Cắt Tỉa Để Kích Thích Tăng Trưởng
Cắt tỉa hợp lý có thể giúp cây phát triển mạnh hơn. Nhiều loại cây như húng quế hoặc cây bụi hoa sẽ mọc nhanh và rậm rạp hơn nếu được tỉa đều đặn. Khi cắt bớt cành già, cây sẽ tập trung dinh dưỡng nuôi chồi mới khỏe hơn. Với cây thân thảo như húng quế, bạn có thể ngắt ngọn thường xuyên để cây mọc thêm nhánh ngang. Với cây ra hoa, việc tỉa bỏ hoa đã tàn sẽ giúp cây tiếp tục ra thêm hoa trong mùa. Ví dụ, cây oải hương nên được tỉa nhẹ vào cuối mùa hè, sau khi hoa tàn, để kích thích chồi non cho năm sau.
7. Tránh Cắt Quá Tay
Dù việc tỉa cây có thể khiến bạn hứng thú, nhưng cắt quá nhiều sẽ gây phản tác dụng. Nếu loại bỏ quá nhiều lá hoặc cành, cây sẽ không đủ năng lượng để phục hồi hoặc có thể bị chết. Luôn giữ lại đủ tán lá để cây có thể quang hợp và hồi phục sau khi tỉa. Khi không chắc, hãy tỉa ít – đặc biệt là với cây non hoặc cây mới trồng. Quy tắc cơ bản: đừng cắt quá 1/3 tổng khối lượng cành lá trong một lần cắt tỉa.
8. Chăm Sóc Sau Khi Cắt Tỉa
Sau khi cắt tỉa, cây cần được chăm sóc để phục hồi và phát triển tốt hơn. Hãy tưới nước đầy đủ, đặc biệt nếu bạn vừa cắt bỏ nhiều lá. Phủ một lớp mùn quanh gốc cây sẽ giúp giữ ẩm và bảo vệ rễ. Ngoài ra, không nên bón phân ngay sau khi tỉa vì có thể làm cây bị sốc. Hãy để cây nghỉ vài tuần trước khi bổ sung dinh dưỡng bằng loại phân cân bằng. Cắt tỉa là công việc thiết yếu trong chăm sóc cây trồng. Nếu làm đúng cách, cây sẽ phát triển khỏe mạnh, tươi tốt và đẹp mắt hơn. Thực hiện theo các bước trên, bạn sẽ có khu vườn không chỉ xanh mát mà còn rực rỡ sức sống quanh năm.
