Này các bạn thân mến! Đã bao giờ bước ra ngoài vào một buổi sáng mùa thu se lạnh, nhìn xung quanh và cảm thấy hoàn toàn mê hoặc bởi biển sắc đỏ, cam và vàng óng ánh chưa?
Những hàng cây mùa thu trông như đang khoe sắc và thật lòng mà nói, chúng ta chẳng thể nào giận được. Nhưng bạn đã bao giờ dừng lại và tự hỏi vì sao lá lại đổi màu chưa?
Có phải chỉ là “tâm trạng theo mùa” của thiên nhiên, hay đằng sau đó là một lý do thật sự? Hãy cùng khám phá khoa học đằng sau một trong những sự biến đổi đẹp nhất của tự nhiên và lý do tại sao nó không chỉ là một màn trình diễn rực rỡ.
Màu xanh bạn thấy chỉ là tạm thời
Suốt mùa xuân và mùa hè, lá cây chứa đầy một sắc tố màu xanh gọi là diệp lục. Sắc tố này là “ngôi sao” của quá trình quang hợp — quá trình mà cây dùng ánh sáng mặt trời, nước và khí carbon dioxide để tạo ra thức ăn (chính là đường glucose). Nhờ có diệp lục, lá giữ được màu xanh và cây được nuôi dưỡng.
Nhưng điều thú vị là: diệp lục không tồn tại mãi mãi. Nó sẽ bị phân hủy theo thời gian. Trong mùa hè, cây liên tục sản xuất thêm diệp lục mới, nên chúng ta không nhận ra sự thay đổi. Nhưng khi ngày ngắn dần và thời tiết trở nên mát mẻ hơn vào mùa thu, mọi thứ bắt đầu khác đi.
Công tắc ánh sáng mặt trời
Khi mùa thu đến, lượng ánh sáng mặt trời giảm và nhiệt độ hạ thấp, đặc biệt là vào ban đêm. Cây nhận thấy sự thay đổi này và bắt đầu chuẩn bị cho mùa đông — thời điểm mà không có đủ ánh sáng để tiếp tục sản xuất thức ăn.
Vì vậy, cây dần ngừng quá trình quang hợp và ngừng sản xuất diệp lục. Khi sắc tố xanh mờ dần, nó để lộ ra những sắc tố khác vốn đã có trong lá từ trước — chỉ là chúng bị che khuất bởi màu xanh ấy!
Gặp gỡ những màu sắc ẩn giấu
Và đây chính là lúc mọi thứ trở nên rực rỡ! Khi diệp lục phai đi, ta mới được chiêm ngưỡng các sắc tố tự nhiên khác hoạt động: Carotenoid
– Tạo nên sắc vàng và cam cho lá. Đây cũng là sắc tố làm cho cà rốt và ngô có màu sáng rực.
Anthocyanin
– Tạo nên các gam đỏ và tím, và khác với carotenoid, chúng không phải lúc nào cũng có sẵn trong lá. Nhiều loại cây chỉ tạo ra chúng khi bước vào điều kiện mùa thu, như ánh sáng mạnh và không khí lạnh.
Tannin
– Chịu trách nhiệm cho các gam nâu, đặc biệt là ở cây sồi. Sự pha trộn của các sắc tố này phụ thuộc vào loại cây, thời tiết và thậm chí cả đất — đó là lý do tại sao một số mùa thu lại rực rỡ màu sắc hơn những mùa khác.
Vì sao phải đổi màu?
Có thể trông như một “buổi trình diễn thời trang theo mùa”, nhưng thật ra đây là chiến lược sinh tồn của cây. Khi mùa đông đến gần, cây sẽ:
- Ngừng lưu thông chất dinh dưỡng đến lá.
- Hấp thu lại những dưỡng chất quý giá như nitơ và phốt pho.
- Tạo một lớp bảo vệ ở gốc cuống lá để chúng có thể rụng mà không làm tổn thương cây. Việc đổi màu giống như lá thư tạm biệt của cây gửi đến những chiếc lá: “Cảm ơn vì đã giúp đỡ suốt năm qua — giờ thì cậu có thể ra đi rồi”.
Lời kết dành cho những người yêu lá
Vì vậy, các bạn thân mến, lần tới khi bạn dẫm lên những chiếc lá khô kêu lạo xạo dưới chân hay chụp ảnh những tán cây rực lửa, hãy nhớ — đó không chỉ là cảnh đẹp. Đó là khoa học đang vận hành. Lá đổi màu vì cây rất thông minh. Chúng biết khi nào nên tiết kiệm năng lượng, bảo vệ tài nguyên và chuẩn bị cho mùa đông lạnh giá sắp tới.
Thiên nhiên không chỉ khoe sắc đẹp vào mùa thu mà còn đang âm thầm làm việc phía sau bức màn ấy. Bạn có tò mò về thêm những điều kỳ diệu khác của tự nhiên không? Hãy cùng nhau tiếp tục khám phá nhé!
