Tình trạng được gọi một cách hài hước là “nghiện thể hình” thường xuất hiện ở những người cực kỳ đam mê luyện tập. Tuy nhiên, với nhiều người khác, việc tập thể dục lại bị xem như một việc nặng nhọc, khó duy trì và hoàn toàn không mang lại niềm vui.

Vậy tại sao phần lớn mọi người lại không thể tìm thấy hạnh phúc trong việc rèn luyện thể chất? Có quá nhiều yếu tố tiêu cực khiến đa số dễ dàng bỏ cuộc ngay từ giai đoạn đầu trên hành trình chạm đến thể thao.

Yếu Tố Tiêu Cực 1: Thay Đổi Thói Quen Là Điều Khó Khăn

Mỗi người đều có một bộ thói quen riêng, và khi một thói quen đã hình thành, việc thay đổi nó đòi hỏi phải trải qua một quá trình thích nghi. Quá trình này thường đi kèm với cảm giác “đau đớn”, chỉ khác nhau về mức độ. Dù là một việc lớn như chuyển đến nơi ở mới hay nhỏ như đổi loại kem đánh răng khác, mọi sự thay đổi đều mang lại cảm giác không thoải mái. Điều này càng đúng hơn với việc tập thể dục, bởi đây là hoạt động gây áp lực mạnh mẽ lên cơ thể.

Con người có xu hướng bám lấy thói quen cũ. Ngay cả khi biết rằng thói quen mới sẽ mang lại lợi ích, họ vẫn chọn không thay đổi. Thực tế, không ai phủ nhận lợi ích của việc tập thể dục, nhưng đa số lại rất khó bắt đầu. Chính sự khó khăn trong việc thay đổi thói quen là rào cản đầu tiên ngăn nhiều người bước chân vào thế giới vận động.

Yếu Tố Tiêu Cực 2: Thiếu Động Lực Mạnh Mẽ Cho Việc Tập Luyện

Con người là sinh vật xã hội, và hầu hết hành động của chúng ta đều được thúc đẩy bởi lợi ích. Tập luyện thể dục cũng không ngoại lệ. Như đã nói ở trên, dù ai cũng biết rằng tập thể dục tốt cho sức khỏe, nhưng nhận thức chung chung đó không đủ để thúc đẩy ta hành động. Mục tiêu càng cụ thể và cấp bách, người tập càng cảm nhận rõ lợi ích, và động lực duy trì tập luyện càng mạnh mẽ — từ đó dễ tìm thấy niềm vui trong luyện tập.

Vì vậy, ta thường thấy người cao tuổi hoặc người đang yếu, muốn hồi phục sức khỏe, là những người nhiệt tình tập thể dục nhất. Tình trạng sức khỏe yếu khiến họ khát khao thay đổi.

Ngoài ra, những người có mục tiêu rõ ràng và khẩn cấp thường có động lực lớn hơn. Tôi từng gặp một chàng trai muốn giảm cân trong vòng nửa năm, vì vợ sắp cưới nói: “Nếu anh không giảm cân trong sáu tháng, đám cưới sẽ hoãn lại”. Tương tự, những người béo phì dẫn đến bệnh tật hoặc ngoại hình xấu đi rõ rệt cũng dễ hình thành động lực mạnh mẽ để tập luyện.

Ngược lại, những ai tập thể dục theo cảm hứng nhất thời hoặc mua thẻ phòng gym vì đang khuyến mãi thường thiếu động lực rõ ràng, nên khó duy trì và đương nhiên không thể tìm thấy niềm vui trong việc tập luyện.

Yếu Tố Tiêu Cực 3: Phản Ứng Thể Chất Mạnh Khiến Cơ Thể Không Chịu Nổi

So với hai yếu tố đầu, phản ứng thể chất dữ dội khi tập luyện là yếu tố tiêu cực trực tiếp và khó chịu nhất.

Lấy ví dụ với hoạt động chạy đường dài. Sau khi chạy khoảng 200–300 mét, hàng loạt phản ứng xuất hiện: thở gấp không kịp nhu cầu, tim đập nhanh, rát cổ họng, chân nặng trĩu, cơ đùi và bắp chân đau nhức. Trường hợp nặng còn có thể buồn nôn, chóng mặt hoặc ngất xỉu.

Các bài tập tạ thì nhẹ hơn, nhưng khi tăng khối lượng và cường độ, đặc biệt với bài squat nặng, áp lực lên tim, phổi và sức bền cơ bắp là rất lớn. Khi cường độ quá cao, người tập dễ sụp xuống sàn vì kiệt sức.

Những phản ứng này là không thể tránh khỏi. Với người mới tập mà không có hướng dẫn chuyên môn, các phản ứng này càng mạnh và khó chịu hơn, khiến nhiều người bỏ cuộc ngay lập tức.

Yếu Tố Tiêu Cực 4: Khoảng Cách Giữa “Công Sức” Và “Kết Quả” Quá Dài

Con người không chỉ bị thúc đẩy bởi lợi ích, mà còn bởi mong muốn được thấy kết quả nhanh chóng. Nếu thời gian giữa nỗ lực và thành quả quá xa, dù biết rằng kết quả sẽ tốt, chúng ta vẫn dễ bỏ cuộc — đặc biệt là trong việc tập thể dục.

Những ai tập để giảm cân đều hy vọng sẽ thấy cân nặng giảm ngay. Nhưng thực tế, để đạt được vóc dáng lý tưởng nhanh nhất cũng cần 2–3 tháng tập luyện đều đặn.

Không chỉ vậy, để duy trì kết quả giảm cân, ta cần tiếp tục tập luyện và kiểm soát chế độ ăn. Với tập luyện sức mạnh, thời gian còn dài hơn nữa — không thể có thân hình săn chắc như diễn viên chỉ trong vài tháng, mà thường phải 3–5 năm kiên trì.

Khoảng thời gian dài này vượt quá sức chịu đựng tâm lý của đa số người. Vì không thấy kết quả ngay, họ chán nản và dừng lại.

Yếu Tố Tiêu Cực 5: Tập Luyện Trái Với Bản Năng Tìm Kiếm Sự Thoải Mái Của Con Người

Điều này rất dễ hiểu. Bản năng con người luôn muốn nghỉ ngơi, thư giãn, thích nằm trên sofa lướt điện thoại sau bữa ăn, hơn là đổ mồ hôi và chịu đựng mệt mỏi khi tập luyện.

Nói cách khác, chọn tập thể dục đồng nghĩa với việc đối mặt với khó khăn trước khi cảm thấy vui vẻ. Bạn phải vượt qua ít nhất 5 yếu tố tiêu cực trên trước khi có thể nói đến việc “tìm thấy niềm vui trong tập luyện”.

Nhiều người sẽ nói: “Thôi, tôi không tập đâu”. — điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Quy luật của cuộc sống là: muốn gặt hái kết quả, phải chấp nhận nỗ lực.

Tất nhiên, bên cạnh những rào cản tiêu cực, vẫn có những yếu tố tích cực giúp ta yêu thích việc tập thể dục hơn, dù chúng ít hơn rất nhiều.

Yếu Tố Tích Cực 1: Khi Thói Quen Hình Thành, Tập Luyện Trở Thành Niềm Vui, Không Phải Gánh Nặng

Những việc chưa trở thành thói quen thường là gánh nặng và khó duy trì lâu dài. Vậy cần bao lâu để hình thành thói quen tập thể dục?

• 2–3 tháng đầu chỉ là giai đoạn khởi đầu, chưa ổn định.

• Sau 1 năm, thói quen được coi là tương đối hình thành, nhưng vẫn dễ bị gián đoạn.

• Theo kinh nghiệm của tôi, bạn cần duy trì tập 3–4 buổi/tuần trong hơn 3 năm để có thói quen tập luyện suốt đời.

Khi đã hình thành thói quen, việc tập thể dục trở nên tự nhiên như ăn, ngủ hay đánh răng. Bạn không còn cảm thấy đó là gánh nặng, và đến giờ là bạn tự động muốn đi tập. Khi đạt đến trạng thái này, lợi ích bạn nhận được là vô cùng lớn: ít ốm vặt, khỏe mạnh hơn, dáng đẹp, da dẻ hồng hào, trông trẻ hơn tuổi, và người cao tuổi cũng ít gặp trở ngại trong sinh hoạt hàng ngày. Nói cách khác, lợi ích là vô tận.

Yếu Tố Tích Cực 2: Các Chất Sinh Lý Tạo Cảm Giác Hạnh Phúc Khi Tập Luyện

Khi tập luyện, cơ thể sẽ sản sinh hai loại chất sinh học nổi bật là dopamine và endorphin. Dopamine giúp người tập cảm thấy vui vẻ, hưng phấn, còn endorphin giúp giảm đau, làm dịu cảm giác khó chịu do căng cơ hay mệt mỏi. Ngoài ra, việc tập luyện đều đặn còn giúp tăng hoạt động của serotonin, khiến bạn tràn đầy năng lượng và minh mẫn hơn.

Những người thường xuyên đến phòng gym sẽ dễ dàng cảm nhận: sau một giờ tập mệt mỏi, tắm nước nóng, rồi bước ra ngoài đón làn gió nhẹ, họ cảm thấy tươi mới và tràn đầy sức sống. Đó chính là niềm vui sinh lý tự nhiên mà cơ thể mang lại khi vượt qua áp lực thể chất và tinh thần.

Dễ Dàng Hơn Với Hai Cách Tiếp Cận Khoa Học

• “Chạy chậm ở tốc độ có thể trò chuyện giúp tăng sức bền mà không gây căng thẳng, dễ duy trì lâu dài”. — Hiroaki Tanaka, nhà sinh lý học thể thao.

• “Những ‘bữa vận động ngắn’ — các đợt hoạt động mạnh chỉ một phút như leo cầu thang nhanh — mang lại hiệu quả sức khỏe cao và dễ thực hiện”. — Emmanuel Stamatakis, nhà khoa học thể dục.

Nếu bạn vẫn chưa thể cảm nhận niềm vui trong việc tập thể dục, hãy cố gắng vượt qua 5 yếu tố tiêu cực được nêu ở trên và kiên trì vượt qua giai đoạn hình thành thói quen, bạn sẽ thành công. Đạt được sức khỏe và hạnh phúc thông qua vận động chắc chắn là một hành trình dài và không dễ dàng, trong khi việc không tập thể dục thì lại rất dễ. Tất cả phụ thuộc vào lựa chọn của chính bạn!