Vậy thì, đây là một bí ẩn nhỏ về không gian dành cho bạn - hãy tưởng tượng một buổi sáng thức dậy, bước ra ngoài và thấy Mặt Trời mọc ở hướng Tây và lặn ở hướng Đông. Nghe có vẻ không tưởng, phải không? Chà, nếu bạn sống trên Sao Kim (bạn biết đấy, bỏ qua cái phần "tan chảy trong nhiệt độ 460°C"), thì đó chính xác là những gì bạn sẽ thấy.
Sao Kim là một trong số ít hành tinh trong hệ Mặt Trời có hướng quay ngược lại với hầu hết các hành tinh khác, và các nhà khoa học đã đau đầu tìm lời giải đáp cho vấn đề này trong nhiều thập kỷ. Hãy cùng tìm hiểu khoa học, các lý thuyết và lý do tại sao điều này thực sự quan trọng.
Quay nhanh qua vòng quay của các hành tinh
Hầu hết các hành tinh, bao gồm cả Trái Đất của chúng ta, đều quay theo cùng hướng với Mặt Trời — đây được gọi là quay thuận hành. Nhưng Sao Kim và Sao Thiên Vương lại thích phá vỡ quy tắc này. Sao Kim quay nghịch hành, nghĩa là nó quay theo chiều kim đồng hồ khi nhìn từ phía trên cực bắc. Điều này ngược lại với chiều quay ngược chiều kim đồng hồ của Trái Đất.
Và đây là lúc mọi chuyện trở nên kỳ lạ hơn — Sao Kim quay chậm đến mức một ngày ở đó kéo dài 243 ngày Trái Đất, thậm chí còn dài hơn một năm Sao Kim (225 ngày Trái Đất). Vậy nên, đúng là một "ngày" trên Sao Kim dài hơn "năm" của nó. Thật khó hiểu phải không?
Những giả thuyết hàng đầu
Các nhà khoa học vẫn chưa đưa ra được câu trả lời cuối cùng cho sự quay ngược của Sao Kim, nhưng có hai lời giải thích hàng đầu đang được xem xét.
1. Giả thuyết va chạm vũ trụ
Hàng tỷ năm trước, trong những ngày đầu hỗn loạn của Hệ Mặt Trời, Sao Kim có thể đã bị một tiểu hành tinh khổng lồ hoặc thậm chí là một hành tinh nguyên thủy va chạm. Vụ va chạm này có thể đã làm chậm, nghiêng hoặc đảo ngược hoàn toàn vòng quay của nó. Các mô phỏng cho thấy những va chạm dữ dội như vậy có thể dễ dàng làm thay đổi hướng quay của một hành tinh.
2. Cuộc chiến giằng co giữa khí quyển và mặt trời
Sao Kim có bầu khí quyển cực kỳ dày — dày đặc hơn Trái Đất khoảng 90 lần — và chủ yếu được tạo thành từ carbon dioxide. Trong hàng triệu năm, lực hấp dẫn của Mặt Trời có thể đã tác động lên bầu khí quyển dày đặc này, tạo ra lực thủy triều tương tự như cách Mặt Trăng kéo các đại dương trên Trái Đất. Theo các nhà nghiên cứu như Alexandre Correia của Đại học Nantes, lực kéo liên tục này có thể đủ để dần dần đảo ngược vòng quay của Sao Kim mà không cần một vụ va chạm lớn.
Sao Kim: Phá vỡ quy luật hành tinh
- Thế giới chuyển động chậm: Tại đường xích đạo, bề mặt Sao Kim di chuyển với tốc độ khoảng 6,5 km/h. So sánh với tốc độ 1.670 km/h của Trái Đất — điều này giống như việc đổi một chiếc xe đua lấy một cuộc dạo bộ chậm rãi.
- Không có mùa thực sự: Độ nghiêng trục của Sao Kim chỉ 3°, không giống như Trái Đất là 23,5°, vì vậy nó không có sự thay đổi theo mùa.
- Mặt trời ngược: Đứng trên Sao Kim, bạn sẽ thấy Mặt Trời di chuyển từ tây sang đông.
Tại sao các nhà khoa học lại quan tâm?
Bạn có thể đang nghĩ, "Ồ, sự thật thú vị đấy — nhưng tại sao điều này lại quan trọng với chúng ta?" Sao Kim giống như một phòng thí nghiệm tự nhiên để hiểu cách các hành tinh tiến hóa. Nghiên cứu vòng quay của nó sẽ cung cấp manh mối về:
- Lịch sử dữ dội của hệ Mặt Trời sơ khai
- Cách khí quyển tương tác với chuyển động của các hành tinh
- Cơ chế đằng sau hiệu ứng nhà kính cực đoan (một bài học có liên quan đến Trái Đất một cách không mấy dễ chịu)
Nhiệm vụ VERITAS sắp tới của NASA, dự kiến vào cuối những năm 2020, sẽ lập bản đồ chi tiết bề mặt Sao Kim và thu thập dữ liệu có thể giúp giải mã bí ẩn về sự quay ngược dòng một lần và mãi mãi.
Thông tin thú vị
Nếu bạn có thể sống sót qua cái nóng, áp suất và mây axit (một điều "nếu" rất lớn), bạn sẽ trải nghiệm một chu kỳ ngày-đêm trên Sao Kim kéo dài khoảng 117 ngày Trái Đất. Và nhờ sự quay chậm và ngược của nó, "ban ngày" của bạn sẽ dài gấp đôi "ban đêm". Hoàn hảo cho... à, hoàn toàn không có gì dễ chịu cả.
Bài học rút ra
Sự quay kỳ lạ của Sao Kim có thể là kết quả của một vụ va chạm lớn thời cổ đại hoặc hàng triệu năm chịu lực cản khí quyển từ Mặt Trời. Dù nguyên nhân là gì, đây cũng là một lời nhắc nhở rằng các hành tinh không phải lúc nào cũng tuân theo những quy luật rõ ràng, dễ đoán.
Vậy nên lần tới khi bạn nhìn lên bầu trời đêm và phát hiện ra người hàng xóm đầy mây của chúng ta, hãy nhớ rằng — nó không chỉ là một hành tinh khác. Nó là một kẻ nổi loạn vũ trụ, xoay theo nhịp điệu riêng của nó, với những bí mật có thể một ngày nào đó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thế giới của chính mình.
