Chào các bạn! Các bạn đã từng trải qua cảm giác này chưa—bạn và một người bạn cùng bị chấn thương gần giống nhau, ví dụ như trật mắt cá chân—nhưng trong khi họ có thể chạy nhảy lại chỉ sau một tuần, thì bạn vẫn còn tập tễnh sang tháng thứ hai?

Thật bực bội phải không? Hóa ra, tốc độ hồi phục không chỉ là may mắn hay ý chí. Khoa học có nhiều lý giải tại sao một số người lại hồi phục nhanh chóng trong khi người khác cần nhiều thời gian hơn. Hãy cùng phân tích nhé.

Gen: Sổ tay sửa chữa của cơ thể

Dù muốn hay không, một phần nằm ở ADN của bạn. Một số biến thể di truyền khiến cơ thể giỏi hơn trong việc tự phục hồi. Ví dụ, nghiên cứu trên Tạp chí Nghiên cứu Chỉnh hình chỉ ra rằng sự khác biệt trong các gen COL1A1 và COL3A1 ảnh hưởng đến việc sản xuất collagen. Collagen hoạt động như giàn giáo cho da, dây chằng và mô liên kết. Nếu cơ thể sản xuất collagen nhanh chóng và hiệu quả, bạn có nhiều khả năng lành vết thương, bong gân, thậm chí sau phẫu thuật nhanh hơn.

Tuổi tác: Thanh xuân có lợi thế

Cơ thể trẻ giống như đội sửa chữa được “nạp cà phê” gấp đôi—làm việc cực nhanh. Tế bào gốc hoạt động mạnh hơn, tuần hoàn máu hiệu quả hơn, và hormone (như hormone tăng trưởng và testosterone) ở mức cao hơn, tất cả giúp tái tạo mô nhanh chóng. Theo Tạp chí Phẫu thuật Anh quốc, vết mổ ở trẻ em có thể liền nhanh hơn tới 50% so với người trưởng thành. Khi già đi, tốc độ thay mới tế bào chậm lại, mạch máu kém linh hoạt, và khả năng hồi phục tự nhiên lâu hơn.

Dinh dưỡng: Nguyên liệu xây dựng của cơ thể

Nếu muốn cơ thể tự sửa chữa hiệu quả, bạn phải cung cấp đúng “dụng cụ”. Chất đạm là ngôi sao giúp tái tạo mô bị tổn thương. Vitamin C rất cần thiết để tổng hợp collagen, còn kẽm thì hỗ trợ tế bào miễn dịch và đóng vết thương. Một nghiên cứu trên Tạp chí Dinh dưỡng Lâm sàng Hoa Kỳ cho thấy thiếu kẽm có thể làm chậm hồi phục tới 43% trong một số trường hợp. Hãy nghĩ đến cá hồi, gà, trứng, rau chân vịt, trái cây họ cam quýt và hạt bí ngô—chúng không chỉ ngon mà còn là nhiên liệu sửa chữa.

Tuần hoàn máu: Mạng lưới vận chuyển ôxy

Máu giống như chiếc xe tải chuyên chở nguyên liệu để hồi phục. Nó mang ôxy, chất dinh dưỡng và tế bào miễn dịch tới vùng bị thương. Các bệnh như tiểu đường hoặc xơ vữa động mạch có thể làm chậm tuần hoàn, khiến vùng tổn thương thiếu nguồn cung cần thiết. Ngay cả vận động nhẹ, nếu được bác sĩ cho phép cũng có thể giúp tăng lưu thông máu. Đây là lý do các chuyên gia vật lý trị liệu thường khuyến khích vận động sớm, có kiểm soát, thay vì nằm nghỉ hoàn toàn.

Hệ miễn dịch: Đội dọn dẹp

Trước khi cơ thể tái tạo, nó cần dọn sạch “bãi chiến trường”. Hệ miễn dịch loại bỏ tế bào chết, ngăn ngừa nhiễm trùng và phát tín hiệu cho mô mới phát triển. Những người có hệ miễn dịch suy yếu — do bệnh tật, căng thẳng hoặc dùng thuốc như corticosteroid — thường hồi phục chậm hơn. Tạp chí Sửa chữa và Tái tạo Vết thương ghi nhận rằng bệnh nhân suy giảm miễn dịch có thể mất thời gian liền vết thương lâu gấp hai đến ba lần so với trung bình.

Lối sống

Một số yếu tố lại nằm trong tầm kiểm soát của bạn. Giấc ngủ, chẳng hạn, là lúc cơ thể giải phóng nhiều hormone tăng trưởng nhất — rất cần thiết cho việc sửa chữa mô. Căng thẳng kéo dài? Không hề tốt. Nó làm tăng cortisol, có thể làm chậm quá trình lành bằng cách ức chế miễn dịch. Còn nước thì sao? Tế bào không thể hoạt động hiệu quả nếu thiếu nước.

Những thay đổi nhỏ nhưng hiệu quả:

- Ngủ 7–9 giờ chất lượng mỗi đêm

- Thực hành giảm căng thẳng như thiền

- Uống đủ nước hàng ngày (khoảng 2–3 lít cho hầu hết mọi người)

Bản thân chấn thương

Không phải tất cả vết thương đều hồi phục giống nhau. Một vết cắt nhỏ ở ngón tay — nơi có nhiều máu lưu thông có thể lành chỉ trong vài ngày. Nhưng tổn thương sụn ở đầu gối nơi có ít máu có thể mất vài tháng. Tương tự, vết thương sâu hoặc ở vùng vận động nhiều thường cần nhiều thời gian hơn để khép kín và khỏe mạnh trở lại.

Làm gì để cơ thể hồi phục nhanh hơn?

Dù bạn không thể thay đổi tuổi tác hay gen, bạn hoàn toàn có thể nghiêng cán cân về phía có lợi:

- Ăn:

Bữa giàu đạm, nhiều dinh dưỡng với vitamin C và kẽm

- Ngủ:

Ưu tiên giấc ngủ sâu, phục hồi

- Vận động:

Hoạt động nhẹ, theo chỉ định để tăng tuần hoàn

- Uống nước:

Giúp tế bào hoạt động hết công suất

- Bảo vệ:

Giữ vết thương sạch và làm theo chỉ dẫn y tế

Kết luận

Tốc độ hồi phục là sự kết hợp giữa sinh học và lối sống. Nếu bạn cung cấp cho cơ thể dinh dưỡng, nghỉ ngơi và môi trường phù hợp, bạn sẽ ngạc nhiên với khả năng bật dậy nhanh chóng. Lần tới khi bạn đang trong quá trình hồi phục, hãy nhớ — không chỉ là thời gian trôi đi, mà là cách bạn sử dụng khoảng thời gian đó.