Các bạn thân mến! Đã bao giờ nhìn vào một bức ảnh tưởng chừng như đang chuyển động dù nó hoàn toàn đứng yên? Hoặc từng ngẩn ngơ trước một tấm hình mà có người thấy chiếc váy màu xanh – còn người khác lại khẳng định nó màu trắng?

Đó, chính là thế giới kỳ ảo của ảo giác thị giác — nơi bộ não của bạn trở nên “quá thông minh” và… tự đánh lừa chính mình. Hãy cùng khám phá khoa học thú vị đằng sau việc não bộ bị “đánh lừa” và những ảo giác này thật sự tiết lộ gì về cách bạn nhìn thế giới.

Đôi Mắt Nhìn, Nhưng Bộ Não Quyết Định

Điều bất ngờ là: đôi mắt bạn không thực sự “nhìn thấy” thế giới. Chúng chỉ thu nhận ánh sáng và các hình khối, rồi gửi thông tin đó lên não. Chính bộ não mới là nơi “ghép nối” để tạo ra hình ảnh dựa trên những gì nó nghĩ là đang diễn ra. Đúng vậy — não của bạn cơ bản là đang… phỏng đoán.

Hầu hết thời gian, bộ não đoán khá chính xác. Nhưng với ảo giác thị giác, trò chơi phỏng đoán này đi chệch hướng.

Bộ Não Thích Lối Tắt

Não bộ của chúng ta luôn tìm cách xử lý thông tin nhanh nhất có thể. Điều này tốt cho tốc độ, nhưng không phải lúc nào cũng chính xác. Ảo giác thị giác khai thác chính những “lối tắt” này, khiến bộ não thấy những điều không có thật hoặc hiểu sai những gì đang hiện hữu.

Hãy nghĩ đến tính năng tự động sửa lỗi chính tả — đôi khi rất hữu ích, nhưng cũng có lúc gây ra những sai lầm ngớ ngẩn.

Các Loại Ảo Giác Thị Giác

Có một vài nhóm ảo giác chính thường khiến nhận thức của chúng ta bị “rối loạn”:

1. Ảo Giác Trực Quan (Literal Illusions)

Đây là những hình ảnh được tạo thành từ nhiều phần, khi kết hợp lại sẽ hiện ra một hình ảnh thứ hai, ẩn bên trong. Vào thế kỷ 19, họa sĩ W.E. Hill đã khéo léo phác họa một bức tranh mà trong đó ẩn chứa đồng thời hai hình: một cô gái trẻ và một bà lão. Bạn thấy hình nào phụ thuộc hoàn toàn vào cách bạn nhìn.

2. Ảo Giác Sinh Lý (Physiological Illusions)

Loại này tác động trực tiếp đến mắt và não. Chúng xuất hiện do sự kích thích quá mức của giác quan. Ví dụ, khi bạn nhìn chằm chằm vào một nguồn sáng mạnh rồi rời mắt đi, bạn sẽ thấy một đốm sáng lưu lại. Hoặc những hình ảnh trông như đang chuyển động dù thực ra đứng yên — chúng đánh lừa hệ thống thị giác phản ứng như thể có sự di chuyển thật sự. Ở một số trường hợp khác, hình vẽ hai chiều lại khiến bạn cảm giác nó là khối ba chiều, dù trong tự nhiên không hề tồn tại.

3. Ảo Giác Nhận Thức (Cognitive Illusions)

Đây mới là những “cú lừa” ngoạn mục nhất của bộ não. Chúng hé lộ cách tiềm thức vận hành, cách não bộ suy luận và liên hệ sự vật trước mắt với những điều quen thuộc. Ví dụ kinh điển là “Chiếc Bình Rubin”: bạn có thể thấy một chiếc bình, hoặc hai gương mặt nhìn nhau. Tất cả phụ thuộc vào cách não bạn lựa chọn xử lý hình ảnh.

Ảo giác thị giác phơi bày sự thật rằng bộ não luôn dựa vào mô hình, ngữ cảnh và kinh nghiệm quá khứ để lý giải thế giới. Não sẽ tự lấp đầy khoảng trống, dự đoán chuyển động và đôi khi đưa ra giả định sai lầm — chính điều đó tạo nên ảo giác.

Ảo giác thị giác không chỉ là trò giải trí vui mắt mà chúng còn là cánh cửa mở ra cách bộ não xây dựng nên “thực tại”. Chúng cho ta thấy rằng “thấy” chưa chắc đã “tin”, và ngay cả giác quan tưởng chừng đáng tin nhất cũng có thể bị mê hoặc.

Vẫn tò mò chứ? Hãy thử tìm thêm một vài hình ảnh ảo giác và thử thách bộ não của mình — bạn sẽ chẳng bao giờ còn nhìn thế giới theo cách cũ nữa.