Trách nhiệm không chỉ là việc nhà hay bài tập về nhà—mà còn là một kỹ năng suốt đời hình thành nên cách trẻ nhìn nhận bản thân và tương tác với người khác. Dạy trẻ có trách nhiệm giúp trẻ cảm thấy mình có năng lực, đáng tin cậy và được coi trọng.
Là cha mẹ hoặc người chăm sóc, bạn có thể từng bước xây dựng tư duy này, hướng dẫn con cái bằng sự kiên nhẫn và nhất quán. Hướng dẫn này sẽ hướng dẫn bạn những cách thiết thực để biến trách nhiệm thành một phần tự nhiên của cuộc sống hàng ngày, đồng thời vẫn giữ cho quá trình này thú vị, linh hoạt và ý nghĩa.
Xây dựng thói quen hàng ngày
Trẻ em học được tinh thần trách nhiệm tốt nhất thông qua việc thực hành hàng ngày, chứ không phải qua những bài giảng. Khi bạn khuyến khích trẻ tham gia vào các thói quen đơn giản, trẻ sẽ bắt đầu hiểu được trách nhiệm và nhìn thấy kết quả của hành động. Dưới đây là cách bạn có thể biến trách nhiệm thành một nhịp điệu tự nhiên trong gia đình.
Bắt đầu từ những việc nhỏ với những nhiệm vụ rõ ràng
Trẻ em phản ứng tốt với những nhiệm vụ cụ thể, phù hợp với lứa tuổi. Bạn có thể yêu cầu trẻ nhỏ cất đồ chơi sau khi chơi hoặc đặt khăn ăn lên bàn trước bữa ăn. Đối với trẻ lớn hơn, những nhiệm vụ như tưới cây hoặc sắp xếp đồ dùng học tập sẽ rất hiệu quả. Điều quan trọng là giữ cho các nhiệm vụ thực tế để trẻ cảm thấy có thể hoàn thành, đồng thời vẫn mang lại cho trẻ cảm giác được làm chủ.
Sự kiên trì xây dựng sự tự tin
Khi bạn khuyến khích trẻ hoàn thành nhiệm vụ thường xuyên, tinh thần trách nhiệm sẽ trở thành bản năng thứ hai. Thay vì thường xuyên thay đổi nhiệm vụ, hãy để trẻ lặp lại cùng một nhiệm vụ cho đến khi hình thành thói quen. Bạn sẽ nhận thấy trẻ bắt đầu hoàn thành nhiệm vụ mà không cần nhắc nhở, điều này giúp tăng cường cả sự tự tin và tính độc lập.
Tôn vinh nỗ lực, không chỉ là kết quả
Việc ghi nhận nỗ lực của con sẽ cho con thấy rằng trách nhiệm là sự cố gắng, chứ không phải sự hoàn hảo. Một lời cảm ơn chân thành vì đã giúp đỡ con hay một cái vỗ tay chào hỏi có thể tạo nên trải nghiệm tích cực. Theo thời gian, trẻ em sẽ kết nối trách nhiệm với lòng tự hào chứ không phải áp lực, điều này giúp các em tự nguyện đón nhận trách nhiệm.
Khuyến khích trách nhiệm thông qua lựa chọn
Ngoài thói quen, trách nhiệm cũng phát triển khi trẻ có cơ hội tự đưa ra quyết định. Việc đưa ra lựa chọn giúp trẻ hiểu được hậu quả và dạy trẻ cách cân nhắc các lựa chọn một cách thận trọng. Điều này giúp trẻ cảm thấy được tin tưởng và có năng lực, trong khi bạn vẫn là người hướng dẫn.
Đưa ra lựa chọn thực tế
Cho trẻ cơ hội lựa chọn giữa hai hoặc ba lựa chọn rõ ràng là cách tốt nhất. Bạn có thể hỏi: "Con muốn làm bài tập về nhà trước hay sau bữa tối?". Điều này cho thấy ý kiến của trẻ rất quan trọng, đồng thời vẫn giữ vững ranh giới. Trách nhiệm đến một cách tự nhiên khi trẻ cảm thấy tiếng nói của mình được tôn trọng.
Kết nối hành động với kết quả
Trẻ học hỏi rất nhanh khi chúng thấy được cách lựa chọn dẫn đến kết quả. Ví dụ, nếu trẻ quên mang giày thể thao, trẻ sẽ không được tham gia trò chơi hôm đó. Nếu không có hình phạt, chính trải nghiệm đó sẽ dạy trẻ về trách nhiệm. Bạn chỉ đơn giản là giúp trẻ kết nối giữa quyết định và kết quả.
Khuyến khích giải quyết vấn đề
Khi gặp khó khăn, đừng vội vàng giải quyết mọi việc ngay lập tức. Thay vào đó, hãy hướng dẫn con bạn suy nghĩ về các giải pháp khả thi. Nếu con làm đổ nước lên bài tập về nhà, hãy hỏi: "Cách tốt nhất để xử lý việc này là gì?" Bằng cách khuyến khích con giải quyết vấn đề, bạn cho con thấy trách nhiệm có nghĩa là tìm ra cách giải quyết, ngay cả khi có sai sót.
Dạy trẻ tính trách nhiệm không đòi hỏi những quy tắc nghiêm ngặt hay những bài diễn thuyết dài dòng. Điều quan trọng là lồng ghép những thói quen nhỏ, nhất quán vào cuộc sống hàng ngày và tạo cơ hội cho trẻ đưa ra những lựa chọn chu đáo. Bằng cách tôn vinh nỗ lực, kết nối hành động với kết quả, và khuyến khích trẻ giải quyết vấn đề, bạn đang giúp con mình trưởng thành thành một người đáng tin cậy, tự tin và sẵn sàng đối mặt với những thử thách trong cuộc sống. Trách nhiệm không còn là gánh nặng mà trở thành một sức mạnh tự nhiên - một sức mạnh sẽ đồng hành cùng trẻ trên mọi chặng đường.
