Bạn đã bao giờ bị lay động bởi một bức ảnh trên báo hay bài viết trực tuyến - một hình ảnh ấn tượng đến mức đọng lại trong tâm trí bạn rất lâu sau khi bạn lướt qua chưa? Đó chính là sức mạnh của ảnh báo chí.

Nhưng quyền lực lớn đi kèm trách nhiệm lớn. Trong thế giới kỹ thuật số biến đổi chóng mặt ngày nay, ranh giới đạo đức xung quanh nghề báo ảnh ngày càng trở nên phức tạp và đôi khi trở nên mờ nhạt đến mức nguy hiểm.

Vậy làm sao chúng ta có thể tin tưởng những hình ảnh được cho là nói lên sự thật? Hãy cùng khám phá những vấn đề đạo đức quan trọng mà các phóng viên ảnh phải đối mặt và ý nghĩa của sự công bằng, trung thực và tôn trọng khi ghi lại thế giới qua ống kính.

Mục đích cốt lõi của ảnh báo chí

Ảnh báo chí không chỉ là chụp những bức ảnh đẹp—mà còn là ghi lại hiện thực. Những hình ảnh này hỗ trợ câu chuyện, thu hút sự chú ý đến những vấn đề quan trọng và đóng vai trò như những thước phim trực quan về các sự kiện. Không giống như nhiếp ảnh thương mại hay nhiếp ảnh nghệ thuật, ảnh báo chí có mục đích cung cấp thông tin hơn là giải trí hay bán hàng.

Đây là lý do tại sao trách nhiệm đạo đức lại quan trọng đến vậy. Khi mọi người nhìn thấy một hình ảnh trên một nguồn tin tức đáng tin cậy, họ tin rằng nó phản ánh sự thật. Bất kỳ sự sai lệch nào so với sự thật đó—dù là do dàn dựng, biên tập hay chọn lọc khung hình—đều có thể gây hiểu lầm cho người xem và làm tổn hại đến niềm tin của công chúng.

Chỉnh sửa: Đâu là ranh giới?

Trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, việc chỉnh sửa ảnh chưa bao giờ dễ dàng hơn thế. Nhưng đâu là điểm dừng của việc chỉnh sửa cơ bản (như cắt xén hoặc điều chỉnh độ sáng), và đâu là điểm bắt đầu của việc chỉnh sửa phi đạo đức?

Theo Hiệp hội Nhiếp ảnh Báo chí Quốc gia (NPPA), các phóng viên ảnh không được "chỉnh sửa hình ảnh, thêm hoặc thay đổi âm thanh theo bất kỳ cách nào có thể gây hiểu lầm cho người xem hoặc bóp méo chủ thể." Điều này có nghĩa là việc loại bỏ hoặc thêm vật thể, xử lý hình ảnh quá mức hoặc dàn dựng cảnh được coi là phi đạo đức.

Một ví dụ nổi tiếng là sự cố năm 2003 liên quan đến một hãng thông tấn đã đăng một bức ảnh trong đó khói mù đã được thêm vào kỹ thuật số để làm cho cảnh quay trở nên ấn tượng hơn. Sau khi bị phát hiện, nhiếp ảnh gia đã bị sa thải và hãng thông tấn đã đưa ra lời xin lỗi công khai. Sự kiện này đã nhắc nhở ngành công nghiệp ảnh về ranh giới mong manh giữa việc nâng cao và lừa dối.

Sự đồng ý và tôn trọng đối tượng

Một mối quan tâm đạo đức lớn khác trong báo ảnh là sự đồng ý—đặc biệt là khi đối tượng ở trong tình huống dễ bị tổn thương, chẳng hạn như trong khủng hoảng hoặc thảm họa. Mặc dù không phải lúc nào cũng có thể hoặc thực tế để xin phép, đặc biệt là ở nơi công cộng, các phóng viên ảnh vẫn được kỳ vọng sẽ sử dụng sự phán đoán và tôn trọng nhân phẩm con người.

Hình ảnh của những người đang gặp khó khăn có thể mạnh mẽ và quan trọng, nhưng họ không bao giờ nên lợi dụng nỗi đau của họ. Một phóng viên ảnh có đạo đức phải tự hỏi: Liệu hình ảnh này có cần thiết để kể câu chuyện không? Tôi có đang thể hiện sự tôn trọng đối với người này không?

Bộ Quy tắc Đạo đức của NPPA khuyến khích các phóng viên ảnh "đối xử với mọi đối tượng bằng sự tôn trọng và phẩm giá" và "đặc biệt quan tâm đến những đối tượng dễ bị tổn thương".

Khách quan so với lòng trắc ẩn

Một số người cho rằng sự khách quan tuyệt đối trong báo ảnh là không thể. Mỗi bức ảnh đều bao gồm những lựa chọn: nên đưa vào điều gì, nên bỏ qua điều gì, khi nào nên chụp và nên sử dụng góc chụp nào. Những lựa chọn này có thể ảnh hưởng tinh tế đến nhận thức của người xem.

Tuy nhiên, các phóng viên ảnh có đạo đức luôn cố gắng cân bằng giữa sự thật và sự đồng cảm.

Việc ghi lại chân thực những khó khăn hay niềm vui của ai đó có thể khơi gợi lòng trắc ẩn và sự thấu hiểu. Mục tiêu không phải là thao túng cảm xúc—mà là phản ánh những khoảnh khắc chân thực, đồng cảm với nhân loại.

Phóng viên ảnh nổi tiếng Lynsey Addario đã nói về sự cân bằng tinh tế này. Bà nói: "Tôi không chỉ muốn chụp ảnh—tôi muốn hiểu ý nghĩa của nó đối với những người trong ảnh." Quan điểm đó giúp công việc của bà luôn gắn liền với đạo đức cũng như việc kể chuyện.

Hình ảnh dàn dựng so với hình ảnh tự nhiên

Có một cuộc tranh luận lâu dài trong báo chí về việc liệu có nên dàn dựng một bức ảnh hay không. Nhìn chung, các phóng viên ảnh được yêu cầu tránh dàn dựng trừ khi hình ảnh được ghi rõ ràng là chân dung hoặc minh họa ý niệm.

Những khoảnh khắc tự nhiên mang tính chân thực và sức mạnh hơn. Việc dàn dựng có nguy cơ biến tin tức thành kịch, điều này có thể làm xói mòn niềm tin và xóa nhòa ranh giới giữa báo cáo và hư cấu. Ngay cả một chỉ dẫn tinh tế - chẳng hạn như yêu cầu ai đó di chuyển nhẹ để có phông nền đẹp hơn - cũng có thể gây ra những lo ngại về đạo đức nếu ý định không minh bạch.

Ảnh và nhạy cảm văn hóa

Một thách thức đạo đức khác liên quan đến việc chụp ảnh những người đến từ các nền văn hóa khác nhau. Những hình ảnh có vẻ hấp dẫn đối với một đối tượng này có thể bị coi là xâm phạm hoặc xúc phạm đối với đối tượng khác.

Phóng viên ảnh nên nghiên cứu các chuẩn mực văn hóa và tiếp cận chủ đề một cách tôn trọng, đặc biệt là khi đưa tin về các câu chuyện quốc tế hoặc xuyên văn hóa. Ví dụ, một số nền văn hóa coi việc chụp ảnh đám tang hoặc người đang đau buồn là thiếu tôn trọng. Việc biết trước những điểm nhạy cảm này có thể ngăn ngừa tổn hại và xây dựng niềm tin.

Vai trò của biên tập viên và cơ quan thông tấn

Đạo đức báo chí ảnh không chỉ phụ thuộc vào nhiếp ảnh gia. Biên tập viên và nhà xuất bản cũng có nghĩa vụ đảm bảo tính chính xác và toàn vẹn của hình ảnh mà họ chọn đăng tải.

Điều này bao gồm việc xác minh bối cảnh, ngày tháng và nguồn gốc của ảnh, đặc biệt là trong các tình huống tin tức nóng hổi, ​​nơi thông tin sai lệch có thể lan truyền nhanh chóng. Với sự gia tăng của hình ảnh do AI tạo ra và deepfake, trách nhiệm này ngày càng trở nên cấp bách hơn.

Các tổ chức truyền thông như Reuters và The Associated Press duy trì các hướng dẫn xác minh ảnh nghiêm ngặt để duy trì niềm tin của công chúng. Quy trình đánh giá nội bộ của họ được thiết kế để ngăn chặn các vi phạm đạo đức trước khi hình ảnh được công bố.

Người xem có thể làm gì?

Là người tiêu dùng tin tức, chúng ta cũng đóng một vai trò trong việc duy trì đạo đức báo ảnh. Dưới đây là một vài điều bạn có thể làm:

• Tìm kiếm thông tin tác giả và chú thích ảnh để hiểu bối cảnh.

• Thận trọng với những hình ảnh quá kịch tính hoặc được chỉnh sửa quá mức.

• Ủng hộ các cơ quan báo chí tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức báo chí.

• Học cách phân biệt giữa ảnh biên tập và nội dung bị thao túng.

Bằng cách là người xem có hiểu biết, chúng ta góp phần bảo vệ giá trị của việc kể chuyện chân thực.

Kết luận: Giữ vững niềm tin trong thời đại hình ảnh

Ảnh báo chí là một công cụ mạnh mẽ để truyền tải sự thật, nhưng nó cũng dễ bị lạm dụng. Đạo đức của việc ghi lại và chia sẻ hình ảnh giờ đây quan trọng hơn bao giờ hết. Với vô số nội dung trên màn hình mỗi ngày, chúng ta phải tự hỏi: Chúng ta muốn được cung cấp thông tin hay giải trí? Chúng ta muốn sự thật hay cảnh tượng?

Các phóng viên ảnh có đạo đức làm việc mỗi ngày để mang đến cho bạn thế giới như nó vốn có—chứ không phải như họ mong muốn. Sự trung thực đó xứng đáng được ghi nhận và chịu trách nhiệm.

Bạn nghĩ điều gì làm nên một bức ảnh thực sự trung thực? Bạn đã bao giờ đặt câu hỏi về sự thật đằng sau một hình ảnh mạnh mẽ chưa? Hãy tiếp tục cuộc trò chuyện này—bởi vì cuối cùng, việc kể chuyện có đạo đức thuộc về tất cả chúng ta.