Xin chào các bạn! Có lẽ bạn đã từng nghe nói về hiện tượng sông băng thu hẹp, nhưng tốc độ biến mất của chúng có thể sẽ khiến bạn choáng váng.
Các nhà khoa học đã gióng lên hồi chuông cảnh báo từ nhiều năm trước, nhưng những nghiên cứu gần đây cho thấy băng đang tan nhanh hơn nhiều so với dự đoán.
Hãy cùng tìm hiểu “vì sao” lại như vậy, khám phá khoa học phía sau, và xem điều này có ý nghĩa thế nào đối với tương lai của Trái đất.
Một Cái Nhìn Nhanh Về Thực Trạng
Sông băng — những “dòng sông băng khổng lồ” lưu giữ khoảng 69% lượng nước ngọt của thế giới. Từ xưa đến nay, chúng luôn trải qua chu kỳ tan chảy và mở rộng tự nhiên, nhưng nay, biến đổi khí hậu do con người gây ra đã “tăng tốc” quá trình tan băng.
Theo một nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí Nature, sông băng trên toàn cầu đang mất đi 58 tỷ tấn băng mỗi năm — gần gấp đôi so với dự đoán của các nhà khoa học cách đây hai thập kỷ.
Vì Sao Băng Tan Nhanh Hơn
1. Nhiệt Độ Toàn Cầu Tăng
Thủ phạm trực tiếp chính là sự nóng lên toàn cầu. Các khí nhà kính như CO₂ và methane giữ nhiệt trong khí quyển, làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu.
Chẳng hạn, Bắc Cực đang nóng lên nhanh gấp 4 lần mức trung bình toàn cầu — hiện tượng được gọi là “khuếch đại Bắc Cực”. Lượng nhiệt này không chỉ làm tan băng bề mặt, mà còn thấm sâu xuống bên trong, làm suy yếu cấu trúc sông băng từ bên trong.
2. Đại Dương Ấm Lên, Tấn Công Từ Bên Dưới
Không chỉ không khí nóng lên — đại dương cũng đang ấm dần. Nhiều sông băng kết thúc ở biển, và khi dòng nước ấm chảy bên dưới, chúng sẽ làm tan băng từ gốc.
Điều này đặc biệt đúng ở Tây Nam Cực, nơi sông băng Thwaites (được mệnh danh là “Sông băng Tận thế”) đang rút lui nhanh chóng vì các dòng hải lưu ấm ăn mòn phần chân băng.
3. Bụi Và Muội Làm Sẫm Màu Bề Mặt Băng
Tuyết và băng mới có thể phản xạ tới 90% ánh sáng mặt trời, giữ cho sông băng mát lạnh. Nhưng khi muội than từ cháy rừng, khí thải xe cộ hoặc công nghiệp phủ lên bề mặt, lớp băng trở nên sẫm màu hơn. Băng tối màu hấp thụ nhiều nhiệt hơn, tăng tốc độ tan — quá trình này được gọi là “giảm suất phản xạ albedo”.
4. Vòng Lặp Phản Hồi Tích Cực
Đây là điểm nguy hiểm: khi băng tan, đất hoặc nước tối màu bên dưới lộ ra, hấp thụ nhiều nhiệt hơn và khiến băng tan nhanh hơn nữa. Chu trình tự khuếch đại này là lý do các nhà khoa học cảnh báo rằng một số sự mất mát băng có thể sẽ sớm trở thành “không thể đảo ngược” ngay cả khi chúng ta giảm phát thải.
Hệ Quả Không Thể Làm Ngơ
1. Mực Nước Biển Dâng
Sông băng tan là nguyên nhân lớn thứ hai khiến mực nước biển dâng (sau các tảng băng ở Greenland và Nam Cực). Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), chỉ riêng việc băng tan từ sông băng cũng có thể khiến mực nước biển toàn cầu tăng tới 25 cm vào năm 2100 — đủ để làm trầm trọng thêm tình trạng ngập lụt ở các thành phố ven biển.
2. Thiếu Hụt Nguồn Nước Ngọt
Khoảng 1,9 tỷ người phụ thuộc vào sông băng như một “hồ chứa nước tự nhiên”, giải phóng dòng chảy trong những tháng khô hạn. Nếu sông băng biến mất, cộng đồng ở dãy Himalaya, Andes và Alps sẽ đối mặt với khủng hoảng nước nghiêm trọng.
3. Gián Đoạn Hệ Sinh Thái
Các loài sinh vật nước lạnh, từ cá hồi Alaska đến những loài thực vật núi cao, đều phụ thuộc vào các dòng chảy từ sông băng. Khi mô hình tan chảy thay đổi, cả hệ sinh thái đứng trước nguy cơ sụp đổ.
Chúng Ta Có Thể Làm Chậm Quá Trình Này Không?
Khoa học đã khẳng định rõ ràng: giải pháp chính là cắt giảm khí nhà kính càng nhanh càng tốt. Điều đó có nghĩa là chuyển sang năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, và bảo vệ rừng. Ở cấp địa phương, cộng đồng có thể giảm ô nhiễm muội than, phục hồi thảm thực vật quanh sông băng và quản lý nước một cách bền vững.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh tính cấp bách — một số sông băng đã không thể cứu vãn. Nhưng làm chậm quá trình tan băng, dù chỉ một chút, vẫn giúp chúng ta có thêm thời gian thích ứng, bảo vệ hệ sinh thái và hạn chế mực nước biển dâng trong tương lai.
Suy Ngẫm Cuối Cùng
Sông băng giống như “chim hoàng yến trong mỏ than” của Trái đất — chúng cho thấy tốc độ hành tinh đang nóng lên nhanh thế nào. Việc chúng tan nhanh hơn dự đoán là một lời cảnh tỉnh, không chỉ dành cho giới khoa học, mà cho tất cả chúng ta. Dù đảo ngược xu hướng này có thể là bất khả thi, hành động ngay từ bây giờ vẫn có thể ngăn chặn kịch bản tồi tệ nhất.
Lựa chọn hôm nay của chúng ta — từ cách cung cấp năng lượng cho ngôi nhà đến loại nhiên liệu cho chiếc xe — sẽ quyết định liệu các thế hệ tương lai thừa hưởng những đỉnh núi phủ băng hay chỉ còn trơ trọi đá trọc. Và Lykkers, đó chính là một di sản xứng đáng để chúng ta cùng chiến đấu vì nó.
