Nếu bạn từng tìm đến một lon nước tăng lực trước khi tập luyện hay trong lúc thi đấu thể thao, thì bạn không hề đơn độc. Những loại đồ uống này hứa hẹn sẽ giúp tăng cường năng lượng, cải thiện sự tỉnh táo và nâng cao hiệu suất.
Nhưng liệu chúng có thực sự mang lại hiệu quả như quảng cáo? Và chúng có an toàn cho vận động viên không? Hãy cùng khám phá khoa học đằng sau nước tăng lực trong thể thao và tìm ra sự thật.
Bên trong một lon nước tăng lực có gì?
Hầu hết nước tăng lực chứa sự kết hợp của caffeine, đường, vitamin nhóm B, taurine và các chiết xuất thảo mộc như guarana. Trong đó, caffeine là thành phần chính tạo ra sự tỉnh táo và cảm giác “tăng năng lượng” tạm thời. Một lon nước tăng lực thường chứa từ 80 mg đến hơn 300 mg caffeine, tùy thương hiệu.
Ngoài ra, đường đơn giản thường được bổ sung để cung cấp nguồn năng lượng nhanh. Điều này có thể hữu ích trong những nỗ lực ngắn, cường độ cao, nhưng hàm lượng đường lớn cũng dễ dẫn đến tình trạng “tụt năng lượng” hoặc khó chịu ở hệ tiêu hóa nếu sử dụng không đúng cách.
Lợi ích ngắn hạn cho vận động viên
Nước tăng lực có thể mang lại cải thiện tạm thời về hiệu suất, đặc biệt trong các môn thể thao đòi hỏi sự tập trung tinh thần, phản xạ nhanh và các pha bùng nổ ngắn. Nghiên cứu đăng trên *Tạp chí Nghiên cứu Sức mạnh và Điều kiện Thể chất* cho thấy caffeine có thể nâng cao thành tích trong các hoạt động như chạy nước rút, nâng tạ và bài tập linh hoạt.
Những lợi ích ngắn hạn chính bao gồm:
• Tăng sự tỉnh táo và tập trung
• Giảm cảm nhận về mệt mỏi
• Cải thiện thời gian phản ứng
• Có thể hỗ trợ thành tích chạy nước rút
Tuy nhiên, những tác động này phụ thuộc nhiều vào độ nhạy cảm với caffeine của từng cá nhân, thời điểm sử dụng và tình trạng hydrat hóa.
Những hạn chế và lo ngại về sức khỏe
Bên cạnh lợi ích, nước tăng lực đi kèm nhiều rủi ro — đặc biệt khi lạm dụng hoặc tiêu thụ quá mức. Tác dụng phụ phổ biến gồm: • Tăng nhịp tim
• Huyết áp cao
• Mất nước
• Lo âu hoặc bồn chồn
• Rối loạn giấc ngủ
Đối với vận động viên tập luyện hoặc thi đấu trong môi trường nóng, caffeine và đường có thể góp phần gây mất nước, khiến cơ thể khó điều hòa nhiệt độ. Ngoài ra, kết hợp nước tăng lực với hoạt động gắng sức có thể tạo thêm gánh nặng cho hệ tim mạch.
Ý kiến chuyên gia về việc dùng nước tăng lực
Theo Trường Cao đẳng Y học Thể thao Hoa Kỳ (ACSM), nước tăng lực nên được sử dụng thận trọng trong môi trường thể thao. Tổ chức này cảnh báo rằng hàm lượng caffeine cao có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng tim và tình trạng hydrat hóa, đặc biệt khi dùng trước các buổi tập kéo dài.
Tiến sĩ Christine Rosenbloom, chuyên gia dinh dưỡng thể thao, nhận định:
“Caffeine có thể cải thiện một số khía cạnh hiệu suất, nhưng nước tăng lực thường chứa lượng đường và chất kích thích dư thừa, vốn không mang lại lợi ích bổ sung mà còn có thể gia tăng rủi ro sức khỏe”.
Nước tăng lực so với nước thể thao
Điều quan trọng là phân biệt nước tăng lực với nước thể thao. Các loại nước như Gatorade hay Powerade được thiết kế để bổ sung chất điện giải và dịch lỏng mất đi qua mồ hôi. Chúng thường chứa nước, natri, kali và một lượng nhỏ carbohydrate — rất phù hợp cho các môn thể thao bền bỉ hoặc buổi tập dài.
Trong khi đó, nước tăng lực không nhằm mục đích hydrat hóa. Với hàm lượng caffeine và đường cao, chúng thích hợp hơn cho các hoạt động ngắn hạn cần sự tỉnh táo, chứ không phải để thay thế dịch trong các hoạt động kéo dài.
Ai nên tránh dùng nước tăng lực?
Nước tăng lực không được khuyến nghị cho vận động viên trẻ, người mắc bệnh tim hoặc những ai nhạy cảm với caffeine. Thực tế, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo không nên sử dụng nước tăng lực cho trẻ em và thanh thiếu niên do nguy cơ ảnh hưởng đến tim mạch và hệ thần kinh.
Ngoài ra, những người đang hồi phục sau bệnh, mất nước hoặc thiếu ngủ cũng nên tránh, vì chúng có thể che giấu sự mệt mỏi và cản trở quá trình phục hồi tự nhiên.
Giải pháp thay thế an toàn để tăng năng lượng
Thay vì phụ thuộc vào nước tăng lực, vận động viên có thể hỗ trợ hiệu suất và năng lượng bằng cách:
• Ngủ đủ (7–9 giờ mỗi đêm)
• Ăn uống cân bằng, giàu carbohydrate phức hợp và protein
• Uống đủ nước hoặc dùng nước điện giải
• Nạp caffeine từ nguồn tự nhiên như trà hoặc cà phê đen (với liều vừa phải)
• Dùng bữa nhẹ trước tập như chuối, bánh mì nguyên cám hoặc sinh tố protein
Những lựa chọn này hỗ trợ năng lượng bền vững mà không gây ra tình trạng “tăng vọt rồi sụt giảm” như nước tăng lực.
Khi nào là thời điểm phù hợp để dùng?
Nếu vận động viên vẫn muốn dùng nước tăng lực, hãy lưu ý:
• Uống trước buổi tập ngắn, cường độ cao khoảng 30–60 phút
• Uống kèm nước để giảm nguy cơ mất nước
• Giới hạn dưới 200 mg caffeine, đặc biệt với người chưa quen chất kích thích
Tuyệt đối không sử dụng nước tăng lực trong quá trình tập bền bỉ hoặc khi thời tiết nóng, và tránh uống nhiều lon trong thời gian ngắn.
Đọc nhãn: Biết rõ những gì bạn đang uống
Luôn đọc kỹ nhãn dinh dưỡng trước khi sử dụng nước tăng lực. Hãy kiểm tra:
• Tổng lượng caffeine
• Lượng đường bổ sung (một số loại có tới hơn 40g!)
• Các thành phần lạ như yohimbine hoặc cam đắng, vốn có thể gây tác dụng kích thích
Chỉ chọn các thương hiệu ghi rõ thành phần, và tránh những loại có “hỗn hợp năng lượng” không công khai hàm lượng cụ thể.
Kết luận: Lựa chọn thông minh
Nước tăng lực có thể vừa hữu ích vừa tiềm ẩn nguy hiểm, tùy thuộc vào cách, thời điểm và lý do bạn sử dụng. Với những hoạt động bùng nổ ngắn hạn về tinh thần hay thể chất, một lượng vừa phải có thể mang lại lợi thế tức thì. Nhưng lạm dụng hay sử dụng sai cách có thể gây hại nhiều hơn lợi.
Bạn đã từng thử nước tăng lực trước khi tập luyện hay thi đấu chưa? Nó đã ảnh hưởng đến hiệu suất của bạn thế nào? Hãy chia sẻ trải nghiệm của bạn — biết đâu câu chuyện của bạn sẽ giúp người khác đưa ra quyết định thông minh hơn trên hành trình rèn luyện!
