Hãy tưởng tượng thế này: bạn đang ngồi trong một quán cà phê yên tĩnh, lắng nghe một giai điệu du dương phát ra từ loa. Bạn nhịp chân theo nhịp điệu, rồi sau đó phát hiện ra rằng không ai thực sự viết ra giai điệu đó.
Âm nhạc được tạo ra bởi một thuật toán. Khoảnh khắc bất ngờ đó xảy ra thường xuyên hơn khi trí tuệ nhân tạo ngày càng đi sâu vào thế giới sáng tác.
Đối với các nhạc sĩ, nhà sản xuất và thậm chí cả người nghe thông thường, sự thay đổi này đặt ra những câu hỏi lớn về ý nghĩa thực sự của sự sáng tạo và hướng đi của âm nhạc.
Từ quy tắc đến nhịp điệu
Âm nhạc luôn gắn liền với các khuôn mẫu. Cho dù đó là một chuỗi nhạc blues hay một điệp khúc nhạc pop, một số cấu trúc lặp lại vì chúng kết nối với chúng ta về mặt cảm xúc. Các hệ thống AI được xây dựng để nhận dạng và sao chép những khuôn mẫu đó, nhưng chúng không dừng lại ở đó. Bằng cách đào tạo hàng nghìn bài hát, các thuật toán có thể học các quy tắc về hòa âm, giai điệu và nhịp điệu. Sau đó, thay vì chỉ sao chép, chúng tạo ra những kết hợp mới mẻ, mang lại cảm giác mới mẻ.
Hãy tưởng tượng bạn là một học sinh đã nghe nhiều bài học trong nhiều năm. Ban đầu, các em có thể bắt chước phong cách của giáo viên, nhưng theo thời gian, các em bắt đầu thử nghiệm và sáng tạo ra âm thanh của riêng mình. Đó chính là những gì các mô hình AI làm. Chúng phân tích một loạt các ví dụ âm nhạc khổng lồ và sau đó kết hợp lại các yếu tố theo những cách đôi khi gây ngạc nhiên ngay cả những nhạc sĩ giàu kinh nghiệm.
AI đã phù hợp với vị trí nào
Nếu bạn nghĩ âm nhạc AI là tương lai, thì nó đã ở đây rồi. Ba lĩnh vực chính đang dẫn đầu xu hướng này:
1. Phim và trò chơi – Các nhà làm phim độc lập và nhà phát triển trò chơi thường không đủ khả năng chi trả cho một dàn nhạc đầy đủ. Các công cụ AI cung cấp bản nhạc tùy chỉnh với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ, điều chỉnh tâm trạng và nhịp độ chỉ trong vài giây.
2. Danh sách phát được cá nhân hóa – Thay vì đề xuất các bài hát có sẵn, AI có thể tạo nhạc nền để học tập, ngủ hoặc tập luyện phù hợp với sở thích của bạn.
3. Đối tác sáng tạo – Một số nhạc sĩ sử dụng AI không phải để thay thế bản thân mà để phá vỡ các rào cản sáng tạo. Họ sẽ đưa vào một chủ đề hoặc chuỗi hợp âm và để phần mềm đề xuất các biến thể mà họ chưa nghĩ ra.
Trong tất cả những trường hợp này, AI hoạt động giống một người cộng tác hơn là một đối thủ cạnh tranh – một người không bao giờ cạn kiệt ý tưởng.
Cảm xúc con người vẫn quan trọng
Mặc dù đã có những tiến bộ, âm nhạc AI không phải là phép thuật. Nếu để tự thân, kết quả có thể nghe có vẻ máy móc hoặc nhạt nhẽo về mặt cảm xúc. Đó là bởi vì âm nhạc không chỉ là về cấu trúc; nó còn là về ý định. Một bản độc tấu nhạc jazz thành công không chỉ nhờ các nốt nhạc mà còn nhờ cách diễn đạt, cường độ và tiểu sử cá nhân của người chơi.
Máy móc không có câu chuyện cuộc đời hay trải nghiệm cảm xúc để học hỏi.
Đó là lúc con người xuất hiện. Các nhà sản xuất định hình giai điệu do AI tạo ra bằng cách điều chỉnh nhạc cụ, nhịp độ hoặc cường độ. Một ca sĩ có thể thêm lời bài hát để biến một giai điệu chung chung thành một bản ballad sâu sắc mang tính cá nhân. Theo cách này, AI cung cấp nguyên liệu thô, trong khi con người cung cấp ý nghĩa.
Cơ hội cho nhạc sĩ
Không chỉ thay thế nhạc sĩ, AI thực sự có thể mở rộng cơ hội. Dưới đây là cách thực hiện:
1. Tạo ý tưởng nhanh hơn – Một nhạc sĩ có thể phác thảo mười lựa chọn giai điệu trong vài phút, chọn ra lựa chọn khơi nguồn cảm hứng.
2. Thể loại mới – Bằng cách kết hợp các phong cách từ khắp lịch sử, AI có thể tạo ra các bản lai – ví dụ, một nhịp điệu hip-hop lấy cảm hứng từ phong cách baroque – mà các nghệ sĩ con người có thể tinh chỉnh thành một thứ gì đó thực sự mới mẻ.
3. Khả năng tiếp cận – Đối với những người không được đào tạo bài bản, AI giúp giảm bớt rào cản gia nhập. Bất kỳ ai có trí tò mò và một chiếc máy tính xách tay đều có thể bắt đầu sáng tác nhạc.
Những cơ hội này không làm giảm đi nghệ thuật của con người. Thay vào đó, chúng thúc đẩy các nhạc sĩ tập trung vào những gì chỉ họ mới có thể mang lại: cảm xúc, cách kể chuyện và biểu diễn trực tiếp.
Những thách thức phía trước
Tất nhiên, cũng có những thách thức. Ai sở hữu bản quyền âm nhạc do AI tạo ra? Nếu một bản nhạc dựa trên hàng ngàn bài hát hiện có, làm thế nào chúng ta ghi nhận công lao của người sáng tác ban đầu? Và nếu các thuật toán có thể tạo ra vô số bản nhạc nền, điều gì sẽ xảy ra với những nhạc sĩ từng kiếm sống bằng nghề viết nhạc dạo hoặc nhạc thư viện?
Những câu hỏi này không dễ trả lời, nhưng chúng rất quan trọng cần được giải quyết khi công nghệ ngày càng phát triển. Cũng giống như nhiếp ảnh từng thách thức định nghĩa của nghệ thuật, sáng tác AI buộc chúng ta phải suy nghĩ lại về ý nghĩa của tính độc đáo và quyền tác giả.
Tương lai của sự hợp tác
Hãy tưởng tượng một tương lai gần, nơi một thiếu niên không có nền tảng âm nhạc nào viết bài hát đầu tiên của mình với một trợ lý AI. Chương trình gợi ý hợp âm, giúp cô tìm ra điệp khúc hấp dẫn, và thậm chí còn tạo ra một đoạn nhạc dây. Cô thu âm giọng hát trên điện thoại, trau chuốt bản phối và tải lên mạng.
Những gì từng đòi hỏi các phòng thu đắt tiền và nhiều năm đào tạo giờ đây đã nằm trong tầm tay của bất kỳ ai.
Điều đó không xóa sổ các nhạc sĩ chuyên nghiệp—nó chỉ đơn giản là thay đổi cục diện. Cũng như các công cụ kỹ thuật số đã mở rộng khả năng của các nhà làm phim và nhà thiết kế, AI mở ra những cánh cửa mới trong âm nhạc. Nhưng linh hồn của âm nhạc—phần khiến bạn khóc, cười hoặc nhảy—vẫn phụ thuộc vào sự kết nối của con người. Thuật toán có thể thiết lập sân khấu, nhưng con người mới là người mang lại ý nghĩa cho màn trình diễn.
Ghi chú cuối cùng
Lần tới khi bạn nghe một bài hát và cảm thấy có điều gì đó khuấy động bên trong, hãy tự hỏi: liệu có quan trọng không nếu một cỗ máy giúp sáng tác nó? Với một số người, câu trả lời là có. Với những người khác, điều đó không quan trọng, miễn là bài hát đó lay động họ. Điều rõ ràng là AI sẽ không dập tắt sự sáng tạo của con người—nó sẽ khuếch đại nó, cung cấp các công cụ để khám phá ý tưởng nhanh hơn và vượt qua những giới hạn xa hơn.
Tương lai của âm nhạc không phải là con người đấu với máy móc; mà là con người cùng với máy móc, cùng nhau tạo nên một loại hình giao hưởng mới.
