Khi chúng ta theo dõi một trận quần vợt, thường bị cuốn hút bởi những cú giao bóng mạnh mẽ hay những pha bóng nhanh như chớp. Nhưng điều thực sự tách biệt người giỏi với những tay vợt vĩ đại lại nằm ở những gì diễn ra trong tâm trí họ.

Quần vợt vừa là môn thể lực, vừa là môn trí lực. Các tay vợt phải đối mặt với những trận đấu kéo dài, thế trận thay đổi liên tục và áp lực khủng khiếp — tất cả trong khi họ hoàn toàn đơn độc trên sân.

Vậy làm thế nào các tay vợt hàng đầu rèn luyện tinh thần để luôn mạnh mẽ và tập trung? Hãy cùng khám phá những chiến lược mà chúng ta có thể học hỏi từ họ.

Xây dựng khả năng phục hồi tinh thần

Phục hồi (resilience) là khả năng đứng dậy sau thất bại — một kỹ năng thiết yếu cho mọi tay vợt. Ngay cả những huyền thoại như Rafael Nadal hay Iga Świątek cũng từng thua set, thậm chí đối mặt với điểm kết thúc trận, nhưng họ vẫn giữ bình tĩnh và chiến đấu trở lại. Chúng ta có thể rèn luyện sự phục hồi này qua những bài tập cụ thể. Một kỹ thuật là hình dung (visualisation): chúng ta “diễn tập” trong đầu việc vượt qua thử thách, như cứu break point hay gỡ lại một set thua. Điều đó giúp ta tự tin hơn khi bước vào trận đấu thực sự. Theo nhà tâm lý thể thao Jim Loehr: “Những tay vợt xuất sắc nhất coi nghịch cảnh là cơ hội để trưởng thành, chứ không phải mối đe dọa”. Tư duy ấy có thể được trau dồi thông qua rèn luyện có chủ đích.

Duy trì sự tập trung dưới áp lực

Sự tập trung là một yếu tố tối quan trọng. Trong một trận đấu, sự chú ý của ta dễ dàng bị xao nhãng — có thể chỉ sau một pha đánh hỏng hoặc bởi tiếng ồn từ khán giả. Để giữ được sự tập trung, nhiều tay vợt hàng đầu áp dụng thói quen trước mỗi điểm. Ví dụ, Novak Djokovic thường tung bóng một số lần nhất định trước khi giao bóng, giúp anh tập trung lại. Chúng ta cũng có thể tạo ra “nghi thức” riêng — như hít thở sâu, chỉnh dây vợt hay hình dung pha bóng sắp tới. Việc luyện tập chánh niệm (mindfulness) ngoài sân đấu cũng hữu ích. Các nghiên cứu từ Tạp chí Ứng dụng Tâm lý học Thể thao cho thấy những tay vợt thường xuyên thực hành chánh niệm báo cáo rằng họ kiểm soát cảm xúc và duy trì sự tập trung tốt hơn trong thi đấu.

Kiểm soát cảm xúc hiệu quả

Cảm xúc trong quần vợt luôn dâng cao. Chỉ trong tích tắc, ta có thể hạnh phúc sau một cú đánh ăn điểm rồi ngay lập tức thất vọng vì lỗi tự đánh. Các tay vợt hàng đầu huấn luyện bản thân để kiểm soát những dao động cảm xúc này. Một kỹ thuật đơn giản mà ta có thể áp dụng là tự thoại (self-talk). Những câu nói tích cực như “Tập trung vào hiện tại” hay “Điểm tiếp theo là điểm tốt nhất” có thể giúp ta làm mới tinh thần sau một sai lầm. Nhà vô địch Úc Mở Rộng Ashleigh Barty từng chia sẻ rằng đội của cô thường tập trung rèn luyện tự thoại tích cực và các bài tập thở để giảm áp lực. Chúng ta hoàn toàn có thể rèn điều này cả khi tập luyện lẫn khi thi đấu.

Xây dựng sự tự tin và niềm tin vào bản thân

Tự tin là nền tảng của sức mạnh tinh thần. Không có nó, ngay cả tay vợt kỹ thuật điêu luyện nhất cũng dễ sụp đổ. Vậy làm sao để xây dựng sự tự tin? Bằng cách đặt ra mục tiêu phù hợp, theo dõi tiến trình và ăn mừng những thành công nhỏ. Mỗi buổi tập hiệu quả hay mỗi trận đấu được triển khai đúng kế hoạch sẽ củng cố niềm tin vào bản thân. Nhiều vận động viên chuyên nghiệp còn giữ nhật ký thi đấu. Việc ghi lại khoảnh khắc tích cực và bài học rút ra giúp nuôi dưỡng tư duy phát triển (growth mindset). Chuyên gia tâm lý thể thao Caroline Silby khuyến nghị phương pháp này cho nhiều vận động viên, bởi nó vừa nâng cao nhận thức vừa tăng khả năng phục hồi tinh thần.

Xử lý những bước ngoặt của trận đấu

Trong quần vợt, cục diện có thể đổi thay chóng vánh. Ta có thể thắng set đầu dễ dàng rồi gặp đối thủ vùng lên mạnh mẽ ở set thứ hai. Bí quyết nằm ở việc giữ tâm thế hiện tại — từng điểm một. Những kỹ thuật như kiểm soát nhịp thở và “nút reset tinh thần” rất hữu ích. Khi cảm thấy căng thẳng, một khoảng dừng ngắn và hơi thở sâu có thể giúp lấy lại bình tĩnh. Roger Federer thường chia sẻ rằng anh tập trung vào quá trình thay vì tỉ số. *“Bạn không thể kiểm soát kết quả, nhưng bạn có thể kiểm soát cách chơi từng điểm.”* Chúng ta hoàn toàn có thể học hỏi điều này và áp dụng vào trận đấu của mình.

Lời kết: Hãy rèn luyện tâm trí!

Các bạn thân mến, trong khi chúng ta thường chú trọng cải thiện cú giao bóng hay cú thuận tay, thì rèn luyện tinh thần cũng xứng đáng được đầu tư như vậy. Những kỹ thuật như hình dung, chánh niệm, tự thoại và rèn phục hồi có thể thay đổi hoàn toàn trải nghiệm và phong độ trên sân. Lần tới khi bạn bước ra sân, hãy thử áp dụng một hoặc hai chiến lược trên. Theo thời gian, bạn sẽ nhận thấy một phiên bản mạnh mẽ, bình tĩnh và tự tin hơn của chính mình. Bạn đã từng thử rèn luyện tinh thần trong hành trình quần vợt của mình chưa? Hãy chia sẻ trải nghiệm — biết đâu câu chuyện của bạn sẽ truyền cảm hứng cho người khác.