Mọi chuyện bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện nhóm. Chỉ vài dòng tin nhắn, không nguồn, không bằng chứng. "Anh có nghe Sarah làm gì không?" Đến cuối ngày, Sarah trở thành chủ đề của những lời xì xào, ánh mắt dò xét và sự im lặng. Vấn đề là gì? Chẳng có gì là sự thật cả.
Tin đồn lan truyền rất nhanh—thường nhanh hơn cả sự thật—và chúng có thể để lại những tổn hại thực sự. Ở trường học, nơi làm việc, và thậm chí trên mạng, thông tin sai lệch có thể định hình danh tiếng và các mối quan hệ theo những cách khó có thể đảo ngược. Nhưng tin đồn không tự lan truyền. Chúng phụ thuộc vào người khác để lan truyền.
Hãy cùng tìm hiểu chính xác cách tin đồn lan truyền—và quan trọng hơn là cách bạn có thể ngăn chặn chúng lan rộng, ngay cả khi bạn không phải là người bắt đầu chúng.
Tại sao tin đồn lại dễ lan truyền đến vậy
Tin đồn dễ lan truyền vì một vài lý do chính:
1. Chúng đánh vào cảm xúc. Hầu hết tin đồn đều được tạo ra để khơi gợi sự tò mò, sợ hãi hoặc phấn khích. Cảm xúc đó khiến chúng dễ nhớ hơn—và dễ lặp lại hơn.
2. Chúng lấp đầy khoảng trống. Khi chúng ta không biết toàn bộ câu chuyện, bộ não sẽ cố gắng lý giải nó. Tin đồn đưa ra câu trả lời nhanh chóng, dù không chính xác, cho câu hỏi "Chuyện gì đang xảy ra vậy?".
3. Chúng tạo ra giá trị xã hội. Chia sẻ một chi tiết hấp dẫn—ngay cả khi nó sai—có thể khiến ai đó cảm thấy "biết chuyện", điều này càng củng cố hành vi này.
Vì vậy, ngay cả những người thông minh và có thiện chí cũng có thể thấy mình lặp lại điều gì đó họ đã nghe chỉ vì cảm thấy nó đáng tin vào thời điểm đó.
Bước 1: Kiểm tra trực giác trước khi chia sẻ
Lần tới khi bạn nghe thấy điều gì đó khiến bạn phải thốt lên: "Khoan đã, thật sao?"—hãy dừng lại. Phản ứng bản năng đó là dấu hiệu cho thấy thông tin có thể được thiết kế để kích động, chứ không phải để cung cấp thông tin.
Hãy tự hỏi:
• Thông tin này đến từ đâu?
• Mình có nguồn tin đáng tin cậy không?
• Mình có nên nói điều này trước mặt người liên quan không?
Chỉ riêng ba câu hỏi này thôi cũng đủ để ngăn bạn trở thành kẻ vô tình lan truyền tin đồn.
Bước 2: Đừng im lặng khi cần thiết
Đây chính là lúc mọi thứ trở nên khó chịu: tin đồn phát triển mạnh mẽ trong im lặng. Nếu bạn nghe thấy điều gì đó sai sự thật mà không nói gì, nó thường được hiểu là sự đồng tình—hoặc tệ hơn, là sự tán thành.
Bạn không cần phải gây ra xôn xao. Một câu nói đơn giản có thể có sức mạnh đáng ngạc nhiên:
"Nghe có vẻ không đúng—bạn nghe điều đó ở đâu vậy?"
"Đừng vội kết luận khi chưa có bằng chứng."
"Nghe có vẻ nghiêm trọng. Có lẽ chúng ta nên kiểm tra trước khi nhắc lại."
Những câu nói này khiến mọi người dừng lại mà không gây hấn. Và khoảnh khắc do dự đó? Nó có thể đủ để ngăn chặn tin đồn lan rộng hơn nữa.
Bước 3: Chỉnh sửa một cách thận trọng, không phải làm bẽ mặt
Nếu ai đó lan truyền tin đồn sai sự thật, mục tiêu của bạn không phải là làm họ xấu hổ—mà là ngăn chặn thông tin sai lệch. Việc công khai chỉ trích họ thường phản tác dụng, gây ra thái độ phòng thủ và phủ nhận.
Thay vào đó:
• Tiếp cận họ một cách riêng tư.
• Giả định rằng bạn có ý tốt: "Tôi biết có lẽ bạn không cố ý, nhưng tôi vừa phát hiện ra rằng những gì chúng ta nghe được về Tom là không đúng sự thật."
• Nhẹ nhàng đưa ra sự thật: "Thực ra, giám đốc nhân sự nói rằng đó là một sự hiểu lầm."Chỉnh sửa tin đồn hiệu quả nhất khi nó được định hình là chia sẻ sự thật, chứ không phải chứng minh ai đó sai.
Bước 4: Dạy người khác truy tìm nguồn gốc
Nếu bạn đang giữ vai trò lãnh đạo—dù là ở nơi làm việc, trong lớp học hay trong một nhóm—bạn có thể định hình văn hóa xung quanh thông tin.
• Tạo ra một tiêu chuẩn: "Chúng ta không lặp lại bất cứ điều gì trừ khi chúng ta biết nó đến từ đâu."
Điều này đặt ra một chuẩn mực và khiến mọi người suy nghĩ kỹ hơn trước khi nói.
Bạn thậm chí có thể biến nó thành một trò chơi: Yêu cầu mọi người "kiểm tra nguồn" như họ vẫn làm với các bài nghiên cứu hoặc tin tức. Mọi người càng coi trọng thông tin đã được xác minh thì càng ít có cơ hội để tin đồn lan truyền.
Bước 5: Hỗ trợ người bị ảnh hưởng
Nếu ai đó trở thành mục tiêu của một tin đồn sai sự thật, tác động về mặt cảm xúc có thể là thật. Theo Tiến sĩ Karen North, giáo sư về truyền thông xã hội kỹ thuật số tại USC, "Tin đồn có thể dẫn đến lo lắng, bị xã hội cô lập, và thậm chí gây tổn hại lâu dài đến lòng tự trọng."
Nếu bạn thân thiết với người liên quan:
• Hãy cho họ biết bạn không tin vào tin đồn đó.
• Hỏi xem bạn có thể hỗ trợ họ như thế nào.
• Giúp họ đính chính thông tin nếu họ cần sự giúp đỡ của bạn.
Đôi khi, điều tử tế nhất bạn có thể làm là sát cánh bên ai đó khi những người khác không chắc chắn.
Suy nghĩ kết thúc: Sự im lặng hay lời nói của bạn đều quan trọng
Tin đồn không cần micro. Tất cả những gì chúng cần là một lời thì thầm, lặp lại vài lần, để tự lan truyền. Nhưng bất kỳ ai chọn dừng lại, đặt câu hỏi và lên tiếng đều có khả năng chấm dứt vòng luẩn quẩn đó trước khi nó bắt đầu.
Bạn đã bao giờ bắt gặp mình sắp nhắc lại điều gì đó mà bạn không chắc là đúng hay sai chưa? Hay bạn đã từng là người hứng chịu một tin đồn nào đó chưa? Điều gì đã giúp bạn đối phó với nó—hay bạn ước ai đó đã làm gì? Hãy cùng nói chuyện một cách trung thực—bởi vì sự thật xứng đáng được bảo vệ tốt hơn.
