Một buổi sáng, tôi nhìn thấy cháu gái mình cố gắng đứng thăng bằng trên một chân để với lấy món đồ chơi. Đó không chỉ là trò chơi — mà còn là cơ thể bé đang học cách kiểm soát vận động và xây dựng sức mạnh.

Những khoảnh khắc như thế nhắc nhở tôi rằng sự phát triển thể chất của trẻ là một hành trình, chứ không phải một cuộc đua.

Nhưng với nhiều bậc cha mẹ, câu hỏi vẫn còn đó: khi nào là thời điểm thích hợp để khuyến khích trẻ tập luyện vượt ra ngoài những trò chơi đơn giản? Câu trả lời không hề giản đơn kiểu “bắt đầu từ tuổi X”. Nó đòi hỏi sự thấu hiểu các giai đoạn phát triển, yếu tố an toàn, và cách truyền cảm hứng cho trẻ mà không biến vận động thành gánh nặng. Hãy cùng khám phá và phân tích những gì các chuyên gia thật sự nói về việc trẻ em và tập luyện, để chúng ta có thể giúp con lớn lên mạnh mẽ và tự tin suốt đời.

Hiểu về vận động sớm: Hơn cả trò chơi

Ngay từ khi chào đời, cơ thể trẻ đã không ngừng vận động, dù thoạt nhìn có vẻ ngẫu nhiên. Những hoạt động tự nhiên ấy — đạp chân, vung tay, lăn người — chính là những “bài tập” quan trọng rèn luyện cơ bắp và sự phối hợp. Trong năm đầu tiên, trẻ phát triển sức mạnh cốt lõi nhờ nâng đầu, rồi dần dần bò. Những cột mốc này chính là nền tảng cho thói quen vận động về sau. Đến giai đoạn chập chững (1–3 tuổi), trẻ bắt đầu khám phá các vận động lớn hơn như đi, leo, chạy. Đây là giai đoạn then chốt để hình thành thăng bằng và kỹ năng vận động thô. Nhưng ở lứa tuổi này, “tập luyện” thực chất chỉ là vui chơi an toàn. Trẻ chưa cần — và cũng không có lợi — từ các bài tập có cấu trúc; hãy coi vận động như hành trình khám phá.

Khi nào nên giới thiệu hoạt động có cấu trúc hơn

Từ khoảng 3 đến 5 tuổi, trẻ đã sẵn sàng cho những hoạt động thể chất tập trung hơn một chút. Điều này không có nghĩa là các bài tập chính quy, mà là những trò chơi có định hướng nhằm phát triển sự phối hợp, sức mạnh và sức khỏe tim mạch. Những hoạt động như nhảy lò cò, trò chơi vượt chướng ngại vật đơn giản, hay các bài tập bóng cơ bản là rất phù hợp. Các chuyên gia, bao gồm Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, khuyến nghị trẻ mẫu giáo nên có ít nhất 3 giờ vận động mỗi ngày — kết hợp giữa hoạt động nhẹ, vừa và mạnh. Đây là một khung thời gian rộng, cho phép chúng ta tập trung vào sự đa dạng thay vì cường độ. Mấu chốt: hoạt động luôn cần vui vẻ và mang tính tự nguyện. Khi bước vào tuổi đi học (khoảng 6–7 tuổi), trẻ có thể tham gia những bài tập chính quy và thể thao có tổ chức. Lúc này, trẻ thường đã phát triển khả năng tập trung và kiểm soát cơ thể tốt hơn, đủ để tuân thủ luật chơi và hướng dẫn một cách an toàn. Tuy nhiên, cường độ và thời lượng vẫn cần phù hợp với sự sẵn sàng của từng cá nhân để tránh chấn thương hoặc căng thẳng.

Xây dựng thói quen vận động khỏe mạnh, bền vững

Đặt niềm vui lên trên thành tích

Trẻ vốn tò mò và tràn đầy năng lượng. Khi ta khuyến khích vận động như một trải nghiệm vui thích thay vì nhiệm vụ, ta đang gieo mầm cho sức khỏe cả đời. Tránh ép buộc các lịch tập nghiêm ngặt quá sớm — hãy để trẻ dẫn dắt bằng sở thích.

Cùng tham gia với cả gia đình

Hoạt động sẽ hấp dẫn hơn khi có sự chia sẻ. Những buổi đi bộ, đạp xe, hay thi nhảy múa cùng gia đình không chỉ nâng cao thể lực mà còn gắn kết tình thân. Cha mẹ duy trì lối sống năng động là tấm gương khích lệ mạnh mẽ.

Đa dạng và cân bằng

Kết hợp nhiều hoạt động — chạy, nhảy, leo trèo, kéo giãn — giúp phát triển toàn diện thể chất. Đồng thời, điều này còn ngăn ngừa sự nhàm chán hoặc chấn thương do lặp lại.

Luôn chú ý an toàn và tiến bộ

Quan sát để nhận biết khi nào trẻ sẵn sàng thử thách cao hơn. Sử dụng dụng cụ phù hợp lứa tuổi và môi trường an toàn. Đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc huấn luyện viên chuyên về thể chất cho trẻ.

Không có con số “chuẩn” nào cho việc trẻ nên bắt đầu tập luyện — đó là một quá trình dần dần, vui tươi, được định hình bởi sự phát triển và cá tính riêng. Bằng cách lắng nghe nhu cầu của trẻ và khuyến khích vận động như niềm vui, chúng ta có thể giúp con xây dựng thân thể khỏe mạnh và tâm hồn hạnh phúc.

Các bé nhà bạn thích trò chơi hay hoạt động nào nhất? Hãy chia sẻ câu chuyện hoặc thắc mắc của bạn dưới đây — cùng nhau, chúng ta sẽ giúp gia đình luôn tràn đầy vận động!