Ngày 2 tháng 9 hằng năm là một trong những ngày lễ trọng đại nhất của đất nước Việt Nam.

Đây là thời khắc lịch sử khi Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt toàn dân tộc long trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình, chính thức khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – tiền thân của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ngày nay.

Sau thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, Hà Nội và nhiều tỉnh thành trên cả nước đã giành chính quyền. Ngày 25/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu trở về ngoại thành Hà Nội. Chỉ một ngày sau, Người được Trung ương đón về căn gác số 48 Hàng Ngang để trực tiếp lãnh đạo và chỉ đạo công tác chuẩn bị cho việc thành lập chính phủ lâm thời. Tại đây, Người chủ trì cuộc họp Thường vụ Trung ương Đảng, bàn về đối nội, đối ngoại và quyết định tổ chức lễ ra mắt chính phủ cùng bản tuyên bố độc lập.

Sáng ngày 2/9/1945, Quảng trường Ba Đình ngập tràn cờ đỏ sao vàng và hoa tươi. Hàng chục vạn nhân dân từ khắp nơi đổ về, hàng ngũ chỉnh tề, sắc áo rực rỡ, mắt hướng về lễ đài. Những khẩu hiệu nền đỏ chữ vàng bằng tiếng Việt, Anh, Pháp, Hoa, Nga rực sáng trên phố, khẳng định ý chí độc lập: “Nước Việt Nam là của người Việt Nam”, “Độc lập hay là chết”.

Đúng 14 giờ, tiếng nhạc Tiến quân ca vang lên hùng tráng. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay giữa bầu trời Hà Nội, biểu trưng cho tự do và khát vọng của dân tộc. Trong không khí trang nghiêm ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh cất giọng đọc Tuyên ngôn Độc lập, khẳng định trước đồng bào cả nước và nhân dân thế giới rằng: Nước Việt Nam từ nay là một quốc gia tự do, độc lập. Người nhấn mạnh chân lý muôn đời: mọi dân tộc đều có quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc – những quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm.

Bản Tuyên ngôn đồng thời nêu rõ: dân tộc Việt Nam đã kiên cường chống ách đô hộ của thực dân Pháp suốt hơn 80 năm và cùng phe Đồng Minh chống phát xít trong nhiều năm liền. Vì thế, dân tộc Việt Nam xứng đáng được hưởng độc lập, và quyết tâm bảo vệ quyền độc lập ấy bằng mọi giá – dù phải hy sinh tính mạng, tài sản.

Sự kiện ngày 2/9/1945 không chỉ đánh dấu sự ra đời của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – quốc gia độc lập đầu tiên trong hệ thống thuộc địa lúc bấy giờ mà còn mở ra một kỷ nguyên mới: kỷ nguyên tự do, nhân dân làm chủ. Đây là bước ngoặt lịch sử, khép lại hàng thế kỷ bị áp bức, mở ra con đường xây dựng đất nước độc lập, hùng cường.

Ngày Quốc khánh vì thế không chỉ là dịp để tưởng nhớ thời khắc thiêng liêng của dân tộc, mà còn là lời nhắc nhở mỗi người Việt Nam hôm nay và mai sau về trách nhiệm giữ gìn, phát huy thành quả của bao thế hệ cha ông đã hy sinh giành lấy.