Bạn đã bao giờ tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu Trái Đất quay nhanh hơn không? Vào ngày 5 tháng 8 năm 2025, điều đó đã thực sự xảy ra—hành tinh của chúng ta hoàn tất một vòng quay nhanh hơn bình thường 1,51 mili giây.

Tất nhiên, bạn sẽ không cảm nhận được gì cả, nhưng sự thay đổi nhỏ bé này đã tạo nên làn sóng chấn động trong giới khoa học. Vì sao điều đó lại quan trọng?

Bởi chỉ một phần nhỏ của một mili giây cũng có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ độ chính xác của định vị GPS cho đến hệ thống liên lạc toàn cầu. Khi Trái Đất quay nhanh hơn bao giờ hết trong lịch sử hiện đại, các chuyên gia bắt đầu đặt câu hỏi: Điều gì đang xảy ra sâu bên trong hành tinh của chúng ta và liệu các hệ thống công nghệ chính xác cao có theo kịp nhịp độ thay đổi này? Hãy cùng khám phá hiện tượng thú vị trong “nhịp điệu” của Trái Đất và ý nghĩa tiềm tàng của nó đối với tất cả chúng ta.

Gia tốc gần đây

Kể từ năm 2020, hệ thống đồng hồ nguyên tử siêu chính xác và thiết bị đo địa động học không gian trên khắp thế giới đã ghi nhận hiện tượng mặt trời mọc sớm hơn từng chút một. Tháng 7 năm 2024, Trái Đất hoàn tất một vòng quay nhanh hơn lịch trình tới 1,66 mili giây, phá vỡ mọi kỷ lục trước đó.

Xu hướng rút ngắn ngày này đi ngược lại với kỳ vọng rằng ma sát thủy triều, tan băng và thay đổi khí quyển sẽ khiến tốc độ quay chậm lại. Sự bất thường này đòi hỏi một cái nhìn mới về các lực tác động lên hành tinh.

Bối cảnh lịch sử

Các bằng chứng địa chất và hóa thạch cho thấy trong hàng trăm triệu năm, ngày của Trái Đất đã dài ra—từ khoảng 22 giờ vào thời kỳ Devonian đến 24 giờ như hiện nay—nhờ lực hãm dần của Mặt Trăng. Tuy nhiên, các phép đo hiện đại lại cho thấy điều ngược lại: độ dài ngày tăng lên ở cấp độ micro giây.

Hành vi mới này gợi ý rằng các quá trình sâu bên trong lõi và lớp phủ Trái Đất có thể hoạt động như các bánh răng đồng hồ, thắt chặt nhịp quay của hành tinh theo chu kỳ.

Kỹ thuật đo lường

Những phương pháp tân tiến như đo khoảng cách bằng laser tới Mặt Trăng, giao thoa đường cơ sở rất dài (VLBI), và mạng lưới đồng hồ nguyên tử quang học toàn cầu hoạt động cùng nhau để phát hiện những thay đổi dù là nhỏ nhất trong vòng quay.

Các xung laser bắn đến gương phản chiếu trên Mặt Trăng đo chính xác quỹ đạo; kính thiên văn vô tuyến theo dõi vị trí quasar để xác định hướng quay của Trái Đất; trong khi đó, đồng hồ cesium và strontium đếm thời gian với độ chính xác đến một phần triệu tỷ giây, phát hiện ra sai lệch nhỏ nhất—chỉ một phần tỷ của một giây.

Đi tìm nguyên nhân

Những yếu tố thường thấy như thay đổi áp suất khí quyển, phân bố nước theo mùa, hoặc dòng chảy băng tan chỉ giải thích được các dao động nhỏ. Các nhà khoa học hiện đang tập trung vào mô hình địa vật lý sâu trong lòng đất: dòng sắt lỏng xoáy trong lớp lõi ngoài và các luồng đối lưu tại ranh giới lõi–lớp phủ có thể đang thay đổi mô-men động lượng của Trái Đất.

Việc kết hợp các mô phỏng này với quan sát bề mặt có thể giúp xác định chính xác vai trò của động lực chất lỏng nội địa trong việc tăng tốc lớp vỏ.

Những mốc đáng chú ý

Ba ngày ghi nhận tốc độ quay nhanh vượt trội—9/7, 22/7 và 5/8/2025—trùng hợp với những thời điểm lực hãm hấp dẫn của Mặt Trăng yếu nhất. Vào ngày 5/8, thời gian quay một vòng của Trái Đất chỉ còn 86.398,498 giây, thay vì 86.400,000 giây như thông thường.

Dù 1,51 mili giây nghe có vẻ không đáng kể, nhưng nó có ảnh hưởng thực tế đến mọi thứ, từ quỹ đạo vệ tinh cho đến dấu thời gian trong các giao dịch tài chính.

Các bước chuẩn bị cần thiết

Để bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng trước khả năng phải áp dụng “giây nhuận âm”, các tổ chức cần:

1. Kiểm kê hệ thống:

Liệt kê tất cả thiết bị và ứng dụng đồng bộ với Giờ Phối hợp Quốc tế (UTC), bao gồm vệ tinh, máy chủ và thiết bị điều khiển.

2. Kích hoạt chế độ “làm mượt thời gian”:

Cấu hình các dịch vụ NTP và PTP để dần điều chỉnh đồng hồ, tránh gây sốc khi loại bỏ một giây.

3. Mô phỏng điều chỉnh:

Chạy thử trong môi trường độc lập để phát hiện lỗi phần mềm, thất bại xác thực và sai lệch ghi log.

4. Cập nhật thư viện thời gian:

Đảm bảo phần mềm và firmware hỗ trợ xử lý “giây âm”; hợp tác với nhà cung cấp khi cần.

5. Thông báo sớm:

Gửi thông tin về thay đổi và kịch bản dự phòng đến các bên liên quan, cơ quan quản lý và đội vận hành.

6. Giám sát trực tiếp:

Trong thời gian điều chỉnh, theo dõi sát các chỉ số hệ thống, lỗi và độ trễ để kịp thời xử lý.

Ứng phó thực tiễn

Khi giây nhuận dương được thêm vào trong các thập kỷ trước, nhiều nền tảng lớn—hãng hàng không, sàn giao dịch, dịch vụ đám mây—đã gặp sự cố và giao dịch bị đảo thứ tự. Các công nghệ lớn đã áp dụng kỹ thuật “làm mượt” bằng cách dàn trải giây điều chỉnh trong nhiều giờ.

Cách tiếp cận tương tự với giây bị loại bỏ sẽ giúp giảm thiểu rủi ro, với điều kiện các tổ chức phối hợp chặt chẽ với nhà cung cấp dịch vụ thời gian và tiến hành kiểm thử toàn diện.

Phối hợp quản lý toàn cầu

Cơ quan điều phối giây nhuận phải đạt được đồng thuận trước năm 2035. Quá trình này bao gồm các viện đo lường quốc gia, nhà điều hành vệ tinh và viễn thông, cùng các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế.

Việc ban hành hướng dẫn rõ ràng, thống nhất là điều thiết yếu để tránh việc triển khai không đồng bộ có thể phá vỡ hệ thống thời gian toàn cầu—một sự bất đồng dù nhỏ cũng có thể làm lung lay độ chính xác trong tài chính, định vị và khoa học.

Nghiên cứu trong tương lai

Việc mở rộng giám sát vòng quay tới các khu vực xa xôi—trạm cực, phao đại dương và đảo xích đạo—sẽ giúp làm rõ các mô hình quay biến đổi. Trong khi đó, các nhóm mô phỏng địa động học đang phát triển hệ thống tích hợp các dòng chảy trong lõi, đối lưu lớp phủ và tải trọng bề mặt.

Khi những mô hình này hoàn thiện, chúng không chỉ giải thích sự gia tốc hiện tại mà còn dự báo các biến động trong tương lai.

Hệ lụy rộng hơn

Vượt ngoài khía cạnh kỹ thuật, việc độ dài ngày thay đổi còn ảnh hưởng đến sinh học và đời sống con người. Động vật di cư dựa vào đồng hồ sinh học, lịch canh tác dựa vào ánh sáng mặt trời và cả thời gian phát sóng toàn cầu—tất cả đều phụ thuộc vào chu kỳ 24 giờ ổn định. Việc “lệch nhịp thời gian” nhắc chúng ta rằng khái niệm ngày không thay đổi chỉ là ảo tưởng—nhịp xoay của Trái Đất vẫn không ngừng biến động.

Kết luận

Sự gia tốc chưa từng có của Trái Đất đã làm hé lộ hoạt động bí ẩn bên trong hành tinh cũng như mạng lưới công nghệ cực kỳ tinh vi mà chúng ta dùng để đo từng giây phút. Khi các chuyên gia tìm cách lý giải bí ẩn lòng đất và các kỹ sư chuẩn bị cho một “nhịp đập” biến mất của thời gian, hãy tự hỏi:

Khi Trái Đất lỡ một nhịp, liệu thế giới của bạn có còn giữ được sự đồng bộ? Hãy chia sẻ bài viết này để cùng nhau thảo luận về cách thích ứng trong một thời đại mà thời gian không bao giờ đứng yên.