Bạn có thể nghĩ rằng não là thứ duy nhất điều khiển mọi hoạt động, nhưng sâu bên trong bụng bạn, có một cộng đồng phức tạp, vô hình có thể ảnh hưởng đến nhiều thứ hơn là chỉ quá trình tiêu hóa.

Chúng ta đang nói về hệ vi sinh vật đường ruột của bạn - một vũ trụ nhộn nhịp với hàng nghìn tỷ vi khuẩn có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ và thậm chí cả cách bạn phản ứng với căng thẳng. Nghe có vẻ xa vời? Nghiên cứu mới nhất lại cho thấy điều ngược lại.

Hãy cùng tìm hiểu hệ sinh thái vi mô này đang âm thầm định hình cuộc sống hàng ngày của bạn như thế nào—và tại sao một số nhà khoa học gọi đường ruột của bạn là "bộ não thứ hai".

Hệ vi sinh vật đường ruột ở người chính xác là gì?

Hệ vi sinh vật đường ruột ở người là tập hợp tất cả vi khuẩn, vi-rút, nấm và các vi sinh vật khác sống trên và bên trong cơ thể bạn. Hầu hết chúng cư trú trong đường tiêu hóa, đặc biệt là ruột già.

Mặc dù vi khuẩn thường bị mang tiếng xấu, nhưng hầu hết các vi khuẩn trong ruột của bạn đều không gây hại. Trên thực tế, nhiều loại vi khuẩn rất cần thiết cho sự sống còn—chúng giúp tiêu hóa thức ăn, sản xuất vitamin và kiểm soát các tác nhân gây hại. Nhưng ảnh hưởng của chúng vượt xa phạm vi tiêu hóa.

1. Mối liên hệ giữa ruột và não: Đó là một con đường hai chiều

Bạn đã bao giờ cảm thấy "lo lắng bồn chồn" trước một bài thuyết trình quan trọng chưa? Đó không chỉ là một phép ẩn dụ. Não và ruột của bạn được kết nối sâu sắc thông qua một hệ thống gọi là trục ruột-não. Đường cao tốc giao tiếp này sử dụng các dây thần kinh (đặc biệt là dây thần kinh phế vị), hormone và các chất truyền tin hóa học để ruột và não liên tục giao tiếp với nhau.

Điều kỳ lạ là: vi khuẩn đường ruột của bạn có thể sản xuất các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine—những chất hóa học ảnh hưởng đến tâm trạng và hành vi. Trên thực tế, khoảng 90% serotonin của cơ thể được tạo ra ở đường ruột, chứ không phải ở não.

Vì vậy, nếu hệ vi khuẩn đường ruột của bạn mất cân bằng (một tình trạng gọi là loạn khuẩn), tâm trạng của bạn cũng có thể bị ảnh hưởng. Một số nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa sức khỏe đường ruột và các tình trạng như lo âu, trầm cảm, và thậm chí là hội chứng sương mù não.

2. Vi khuẩn đường ruột có thể ảnh hưởng đến quyết định của bạn không?

Điều này nghe có vẻ giống khoa học viễn tưởng, nhưng nghiên cứu cho thấy hệ vi sinh vật đường ruột thực sự có thể ảnh hưởng đến cơn thèm ăn và hành vi của bạn.

Ví dụ 1: Thèm ăn

Các loại vi khuẩn khác nhau ưa thích các chất dinh dưỡng khác nhau. Một số phát triển mạnh nhờ đường, số khác lại ưa thích chất xơ hoặc lipid. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng một số vi khuẩn nhất định có thể gửi tín hiệu làm tăng cảm giác thèm ăn của bạn đối với những món chúng thích - về cơ bản là chiếm đoạt não bộ của bạn để đạt được điều chúng muốn.

Ví dụ 2: Hành vi Xã hội

Một nghiên cứu năm 2020 trên tạp chí Nature Microbiology cho thấy những thay đổi trong hệ vi khuẩn đường ruột ở chuột có thể ảnh hưởng đến tính cách xã hội của chúng. Những con chuột có hệ vi sinh vật đường ruột bị rối loạn trở nên ít tò mò và hòa đồng hơn - cho thấy những vi khuẩn này thậm chí có thể ảnh hưởng đến các đặc điểm tính cách.

Mặc dù các nghiên cứu trên người vẫn đang được phát triển, nhưng ý tưởng cho rằng vi khuẩn đường ruột có thể điều chỉnh hành vi của chúng ta từ trong ra ngoài đang trở nên hợp lý hơn.

3. Miễn dịch bắt đầu từ đường ruột

Khoảng 70% hệ thống miễn dịch của bạn nằm ở đường ruột. Điều này hoàn toàn hợp lý khi bạn nghĩ về nó - đường tiêu hóa là nơi cơ thể bạn tiếp xúc với thế giới bên ngoài thông qua thức ăn. Hệ vi khuẩn đường ruột giúp huấn luyện các tế bào miễn dịch nhận biết điều gì nguy hiểm và điều gì không.

Một hệ vi sinh vật đường ruột khỏe mạnh có thể giúp ngăn ngừa các phản ứng quá mức như dị ứng hoặc các bệnh tự miễn, đồng thời giúp cơ thể bạn phản ứng tốt hơn với các bệnh nhiễm trùng. Một nghiên cứu năm 2021 trên tạp chí Cell thậm chí còn phát hiện ra rằng những người có hệ vi khuẩn đường ruột đa dạng hơn có phản ứng tốt hơn với vắc-xin.

4. Nguyên nhân gây rối loạn hệ vi sinh vật đường ruột và cách khắc phục

Cuộc sống hiện đại không phải lúc nào cũng thân thiện với hệ vi sinh vật đường ruột. Dưới đây là một số tác nhân gây rối loạn phổ biến:

1. Lạm dụng kháng sinh – Những loại thuốc này tiêu diệt cả vi khuẩn có hại và có lợi.

2. Thực phẩm siêu chế biến – Ít chất xơ và nhiều đường, chúng có thể nuôi dưỡng vi khuẩn "xấu".

3. Căng thẳng mãn tính – Hormone căng thẳng có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột và tính toàn vẹn của niêm mạc ruột.

4. Thiếu ngủ – Chất lượng giấc ngủ kém có liên quan đến những thay đổi trong sự đa dạng của đường ruột.

Vậy bạn có thể làm gì để hỗ trợ hệ sinh thái đường ruột của mình?

Hãy thử điều này:

• Ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ như rau, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• Bổ sung các thực phẩm lên men như sữa chua, kim chi và kefir để bổ sung men vi sinh tự nhiên.

• Tập thể dục thường xuyên – điều này đã được chứng minh là làm tăng sự đa dạng của hệ vi sinh vật đường ruột. • Ngủ ít nhất 7–8 tiếng mỗi đêm.

• Kiểm soát căng thẳng bằng chánh niệm, các bài tập thở hoặc hoạt động thể chất.

Bạn không cần các loại thực phẩm bổ sung cầu kỳ hay chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Những thói quen nhỏ, bền vững thường tạo nên sự khác biệt lớn nhất.

Các chuyên gia đưa ra ý kiến

Tiến sĩ Emeran Mayer, một bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hàng đầu và là tác giả của cuốn sách The Mind-Gut Connection (Kết nối Tâm trí-Ruột), nhấn mạnh rằng hệ vi sinh vật đường ruột đóng "vai trò quan trọng trong việc hình thành cảm xúc, hành vi và phản ứng miễn dịch của chúng ta".

Tương tự, một bài đánh giá trên tạp chí Nature Reviews Neuroscience đã nhấn mạnh cách "thành phần vi khuẩn đường ruột có thể thay đổi hóa học não bộ và hành vi, mở ra những hướng đi mới cho việc điều trị các rối loạn tâm thần và phát triển thần kinh".

Nghiên cứu này vẫn đang được phát triển, nhưng rõ ràng: đường ruột không chỉ là một hệ thống thụ động—mà còn là một đối tác chủ động, luôn giao tiếp với sức khỏe của bạn.

Vậy, trực giác của bạn đang mách bảo điều gì ngay lúc này? Có thể nó không chỉ là cơn đói—nó có thể đang định hình tâm trạng, lựa chọn, thậm chí cả sức khỏe của bạn vào ngày mai.

Bạn đã bao giờ nhận thấy sự thay đổi trong cảm xúc sau khi thay đổi chế độ ăn uống hoặc hồi phục sau cơn đau dạ dày chưa? Đó có thể là bộ não thứ hai của bạn đang hoạt động. Hãy cùng trò chuyện nào—bạn nghĩ trực giác của mình đang cố gắng nói gì?