Một số người đứng trước tranh trừu tượng và chẳng cảm thấy gì. Người khác thì lại thấy… mọi thứ.

Điều gì ở những hình khối ngẫu nhiên, những mảng màu loang lổ và kết cấu kỳ lạ lại có thể đánh thức điều gì đó sâu thẳm trong ta — ngay cả khi bản thân chẳng thể lý giải nổi?

Hãy cùng khám phá khía cạnh tâm lý học đằng sau việc vì sao tranh trừu tượng lại khiến ta dừng lại, suy ngẫm, và đôi khi… rơi nước mắt.

Tranh Trừu Tượng: Ta Đang Nhìn Thấy Gì Vậy?

Không giống như tranh hiện thực, tranh trừu tượng không chỉ cho ta biết mình nên nghĩ gì. Không có núi non, chân dung hay khung cảnh đời thường. Thay vào đó, chỉ có những hình khối, đường nét, họa tiết và màu sắc. Thế thôi. Vậy mà bằng một cách nào đó, bộ não của ta vẫn cố gắng tìm kiếm ý nghĩa.

Đây chính là điểm móc đầu tiên về mặt tâm lý: chúng ta được "lập trình" để đi tìm ý nghĩa. Con người có xu hướng tìm kiếm khuôn mẫu — ngay cả trong sự hỗn độn. Vậy nên khi bạn thấy một vòng xoáy đỏ bên cạnh một chấm đen, não bộ có thể lập tức biến nó thành một ký ức, một cảm xúc, hoặc thậm chí là một câu chuyện.

Không Phải Lý Trí — Mà Là Cảm Xúc

Vẻ đẹp của tranh trừu tượng nằm ở chỗ nó không truyền đạt qua từ ngữ hay lý luận. Nó giao tiếp bằng cảm xúc. Và đây là lúc tâm lý học lên tiếng. Khi ta ngắm tranh trừu tượng, ta không hỏi: "Bức này có nghĩa gì về mặt logic?” mà là: “Nó khiến mình cảm thấy thế nào?"

Nghiên cứu thần kinh học cho thấy: khi ngắm tranh trừu tượng, các vùng não liên quan đến cảm xúc và ra quyết định sẽ hoạt động mạnh. Nói cách khác — tranh trừu tượng kích hoạt những khu vực tương tự như khi ta nghe nhạc, yêu ai đó hay ngắm hoàng hôn. Đó là một phản ứng cá nhân, không mang tính phổ quát.

Vai Trò Của Ký Ức Và Trải Nghiệm

Điều thú vị là: cảm xúc khi ta ngắm một bức tranh thường đến từ bên trong chính ta, không phải từ nghệ sĩ. Quá khứ của mỗi người định hình cách ta phản ứng. Một mảng màu xanh lam có thể gợi biển trong lòng bạn, nhưng với người khác, đó lại là ký ức buồn.

Không có cảm xúc nào là đúng hay sai.

Đó chính là sức mạnh của tranh trừu tượng. Nó mở ra không gian cho sự diễn giải cá nhân, được định hình bởi tuổi thơ, trải nghiệm sống, và cả tâm trạng hiện tại. Một người có thể tìm thấy sự bình yên trong một bức tranh rối rắm; người khác lại thấy bất an và cả hai đều đúng.

Vì Sao Có Người "Không Hiểu Nổi" Tranh Trừu Tượng?

Hãy thẳng thắn: tranh trừu tượng có thể gây hoang mang. Nhiều người nhìn và nghĩ: "Trẻ con cũng vẽ được". Phản ứng đó hoàn toàn bình thường và thật ra nó phản ánh nhiều hơn cách ta được dạy nhìn nghệ thuật, hơn là bản thân tác phẩm.

Chúng ta thường được dạy rằng nghệ thuật phải "diễn tả điều gì đó". Nhưng tranh trừu tượng thì không làm điều đó. Nó yêu cầu ta buông bỏ sự kiểm soát. Và điều đó — với nhiều người là rất khó. Não bộ của ta khao khát câu trả lời. Tranh trừu tượng chỉ đưa ra những câu hỏi.

Về mặt tâm lý, cảm giác này có thể gây khó chịu hoặc đem lại sự tự do. Người yêu thích tranh trừu tượng thường có xu hướng cởi mở với trải nghiệm mới và chấp nhận sự không chắc chắn. Nhưng điều đó không có nghĩa là những người khác không thể học cách yêu thích nó.

Màu Sắc, Hình Khối Và Tiềm Thức

Không phải ngẫu nhiên mà những hình khối rực rỡ mang lại cảm giác tràn đầy năng lượng, hay các gam màu loang mềm mại khiến ta thấy dễ chịu. Ngay cả khi không ý thức được, ta vẫn phản ứng với những yếu tố thị giác ở cấp độ sâu thẳm.

Nghiên cứu cho thấy:

- Màu sắc ảnh hưởng đến tâm trạng:

Màu đỏ kích thích sự tỉnh táo, trong khi màu xanh lam có tác dụng làm dịu.

- Hình dáng mang thông điệp:

Hình tròn thường tạo cảm giác mềm mại, an toàn; còn các cạnh sắc thì mang lại sự mạnh mẽ hoặc kịch tính.

- Không gian và kích cỡ cũng quan trọng:

Một chấm nhỏ trên khung vải khổng lồ có thể gợi sự cô đơn. Một bố cục quá chật chội dễ khiến ta thấy lo lắng hoặc căng thẳng.

Những phản ứng này xuất phát từ tiềm thức. Ta cảm nhận trước khi kịp lý giải. Đó là lý do vì sao tranh trừu tượng có thể tạo ấn tượng sâu sắc — ngay cả khi ta không thực sự "hiểu" nó.

Hãy Tạm Gác Lại Việc Phải "Hiểu"

Có lẽ bí quyết để thưởng thức tranh trừu tượng là... ngừng cố gắng giải mã nó. Điều gì sẽ xảy ra nếu mục tiêu không phải là hiểu, mà là cảm nhận — bất kể cảm xúc ấy là gì? Dù đó là sự hoang mang, tò mò, bình yên hay không thoải mái, tranh trừu tượng trao cho ta cơ hội kết nối sâu hơn với cảm xúc cá nhân. Nó mời gọi ta chậm lại và thật sự sống trong khoảnh khắc.

Bạn Nhìn Thấy Gì?

Lần tới khi bạn đứng trước một bức tranh trừu tượng, hãy tự hỏi: Bức tranh này gợi mình nhớ đến điều gì? Nó khiến mình cảm thấy thế nào? Và cảm xúc đó nói gì về chính mình?

Chúng ta không cần phải là nhà phê bình nghệ thuật để thưởng thức tranh trừu tượng. Ta chỉ cần mở lòng và sẵn sàng cảm nhận mà không cần mọi câu trả lời. Vậy còn bạn? Bạn thường phản ứng thế nào trước tranh trừu tượng? Bạn để nó làm bạn bối rối, lay động, hay chỉ lướt qua Biết đâu lần tới, bạn sẽ dừng lại và cảm nhận điều gì đó thật bất ngờ.