Bạn có bao giờ tự hỏi điều gì thực sự xảy ra bên trong não bộ của mình khi bạn học một điều gì đó mới không?
Cho dù đó là học một ngôn ngữ mới, thành thạo một kỹ năng hay hiểu một ý tưởng phức tạp, bộ não của bạn đang hoạt động theo những cách đáng kinh ngạc để biến điều đó thành hiện thực.
Hãy cùng tìm hiểu cách bộ não tiếp thu kiến thức mới và lý do tại sao một số thói quen học tập lại hữu ích hơn những thói quen khác.
Năng lực học tập của não bộ: Nơ-ron và khớp thần kinh
Nơ-ron là cốt lõi của việc học, các tế bào não giao tiếp với nhau. Các nơ-ron này kết nối với nhau thông qua các khớp thần kinh. Khi bạn học, những kết nối này thay đổi — chúng trở nên mạnh mẽ hơn hoặc được tạo ra những kết nối mới.
Quá trình này được gọi là tính dẻo thần kinh. Hãy hình dung nó như khả năng tự tái tạo của não bộ dựa trên những trải nghiệm mới. Mỗi khi bạn luyện tập một kỹ năng hoặc ôn tập lại thông tin, não bộ sẽ củng cố các kết nối liên quan, giúp việc nhớ lại dễ dàng hơn vào lần sau.
Cách thức hoạt động của trí nhớ trong học tập
Học tập không chỉ là tiếp thu thông tin — mà còn là lưu trữ thông tin đó trong bộ nhớ. Bộ não xử lý kiến thức mới thông qua các giai đoạn khác nhau của trí nhớ:
• Trí nhớ cảm giác lưu giữ thông tin từ các giác quan trong thời gian ngắn.
• Trí nhớ ngắn hạn giữ thông tin hoạt động trong vài giây đến vài phút.
• Trí nhớ dài hạn lưu trữ kiến thức trong nhiều ngày, nhiều năm, hoặc thậm chí cả đời.
Để chuyển thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn, não bộ lặp lại và sắp xếp kiến thức. Điều này giải thích tại sao việc xem lại ghi chú hoặc luyện tập nhiều lần giúp bạn ghi nhớ tốt hơn.
Vai trò của sự chú ý trong học tập
Bạn có thể nhận thấy việc học tập trở nên khó khăn khi bị phân tâm. Đó là bởi vì sự chú ý hoạt động như một bộ lọc cho não bộ, quyết định thông tin nào sẽ được xử lý sâu.
Khi bạn tập trung, não bộ sẽ tiết ra các chất hóa học giúp tăng cường trí nhớ và khả năng học tập. Mặt khác, sự phân tâm làm giảm khả năng lưu trữ kiến thức mới một cách hiệu quả của não bộ. Đây là lý do tại sao môi trường yên tĩnh hoặc các buổi học tập trung sẽ cải thiện kết quả học tập.
Tại sao luyện tập tạo nên sự hoàn hảo
Luyện tập lặp đi lặp lại giúp não bộ củng cố những gì bạn đã học. Mỗi khi bạn nhớ lại hoặc sử dụng kiến thức mới, các kết nối thần kinh của bạn trở nên mạnh mẽ hơn, một quá trình được gọi là sự tăng cường dài hạn.
Đối với các kỹ năng như chơi nhạc cụ hoặc nói ngôn ngữ, nỗ lực lặp đi lặp lại này sẽ kết nối lại não bộ của bạn để thực hiện các nhiệm vụ một cách tự động hơn theo thời gian. Câu nói "luyện tập tạo nên sự hoàn hảo" thực sự phản ánh cách não bộ thích nghi.
Giấc ngủ: Trợ lý học tập của não bộ
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc học tập. Trong giấc ngủ sâu, não bộ xem xét và củng cố trí nhớ, chuyển kiến thức từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn.
Thiếu ngủ ảnh hưởng đến khả năng tập trung, xử lý thông tin và ghi nhớ những gì đã học. Vì vậy, một giấc ngủ ngon là điều cần thiết nếu bạn muốn học tập hiệu quả.
Cảm xúc tác động đến việc học như thế nào
Cảm xúc của bạn có thể hỗ trợ hoặc cản trở việc học. Những cảm xúc tích cực, chẳng hạn như tò mò và phấn khích, giải phóng các chất hóa học như dopamine giúp tăng cường hình thành trí nhớ.
Tuy nhiên, căng thẳng hoặc lo lắng có thể cản trở việc học bằng cách làm não bộ tràn ngập các hormone gây ảnh hưởng đến trí nhớ. Việc tạo ra một môi trường thoải mái và tạo động lực sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp thu kiến thức mới của não bộ.
Các phong cách học tập khác nhau: Liệu chúng có thật?
Bạn có thể đã nghe nói đến "người học bằng thị giác" hoặc "người học bằng thính giác". Mặc dù khái niệm về các phong cách học tập rất phổ biến, nhưng nghiên cứu cho thấy não bộ được hưởng lợi nhiều nhất từ sự tham gia tích cực, bất kể phong cách nào.
Sử dụng nhiều phương pháp — chẳng hạn như đọc, nghe và thực hành — giúp củng cố các vùng não khác nhau và cải thiện việc học tập tổng thể.
Công nghệ và học tập não bộ
Các công cụ hiện đại như ứng dụng và khóa học trực tuyến mang đến những cách thức mới để kích thích não bộ của bạn. Học tập tương tác kích thích sự chú ý và giúp tạo ra những ký ức mạnh mẽ hơn.
Tuy nhiên, việc lạm dụng các thiết bị kỹ thuật số có thể dẫn đến mất tập trung. Điều quan trọng là phải cân bằng công nghệ với thói quen học tập tập trung để đạt được kết quả tốt nhất.
Kết luận: Bộ não của bạn là công cụ học tập tốt nhất của bạn
Hiểu được cách bộ não học tập có thể thay đổi cách bạn tiếp cận việc học tập và xây dựng kỹ năng. Từ việc chú ý và luyện tập thường xuyên, đến ngủ đủ giấc và quản lý cảm xúc, tất cả những yếu tố này đều ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức mới của bạn.
