Mỗi mùa du lịch, đặc biệt là vào mùa hè, nhiều bạn lại phải ngồi chờ dài cổ tại các cổng sân bay lâu hơn dự kiến. Một cảnh tượng quen thuộc: chuyến bay bị hoãn, bảng thông tin liên tục thay đổi, và mọi kế hoạch đều phải điều chỉnh theo.
Nhưng tại sao điều này lại xảy ra thường xuyên đến vậy?
Câu trả lời nằm ở hệ thống điều phối không lưu cực kỳ phức tạp và được kiểm soát chặt chẽ, vốn đảm bảo cho hàng ngàn chuyến bay di chuyển an toàn mỗi ngày. Dưới đây là lời giải thích thân thiện, dễ hiểu về nguyên nhân gây trễ chuyến và cách ứng phó hiệu quả.
Nguyên nhân gốc rễ của việc trễ chuyến
Chậm quá 15 phút là chính thức bị hoãn
Một chuyến bay được xem là bị trễ nếu khởi hành hoặc hạ cánh muộn hơn 15 phút so với lịch trình. Khoảng thời gian tưởng như nhỏ này lại đóng vai trò rất lớn trong điều phối không lưu. Mỗi máy bay đều được cấp một CTOT (Giờ Cất Cánh Tính Toán) với biên độ linh hoạt chỉ 15 phút. Nếu bỏ lỡ khoảng thời gian này, chuyến bay buộc phải chờ đến khung giờ kế tiếp – đôi khi là rất lâu sau đó.
Slot – Chiếc vé thông hành trên bầu trời
Slot giống như khoảng thời gian được “giữ chỗ” cho từng chuyến bay cất cánh và di chuyển trên không. Nếu bị trễ vì lý do dưới mặt đất hoặc giữa không trung, máy bay có thể mất slot và gây ra hàng loạt hệ lụy – từ chờ đợi kéo dài trên đường băng, đến tắc nghẽn trên không và buộc phải sắp xếp lại toàn bộ kế hoạch bay một cách an toàn và hiệu quả.
Cách bầu trời được tổ chức
Lưới không gian vô hình
Không phận được chia thành các vùng lớn gọi là FIR (Vùng Thông Báo Bay), do cơ quan hàng không của từng quốc gia quản lý. Bên trong FIR là những khu vực nhỏ hơn gọi là sector, được điều hành bởi các kiểm soát viên không lưu chuyên nghiệp. Mỗi sector chỉ được phép xử lý một số lượng máy bay nhất định cùng lúc để đảm bảo an toàn tuyệt đối.
Kiểm soát viên và giới hạn vùng điều hành
Các kiểm soát viên dẫn dắt máy bay qua các giai đoạn: cất cánh, điều hướng giữa không trung, và hạ cánh. Mỗi sector chỉ có thể điều hành một số lượng chuyến bay giới hạn. Nếu khu vực nào quá tải, máy bay sẽ phải bay vòng, bị hoãn hoặc chuyển hướng đến khi không gian được giải phóng. Những giới hạn này nhằm đảm bảo khoảng cách an toàn giữa các máy bay – cả theo chiều ngang và chiều dọc.
Vì sao mùa hè hay bị trễ chuyến?
Bầu trời mùa hè quá đông
Vào mùa cao điểm, lượng hành khách tăng vọt kéo theo số lượng chuyến bay cũng nhiều hơn hẳn. Các sector vì thế nhanh chóng bị quá tải. Khi một khu vực quá đông, lưu lượng phải được phân bổ lại – kéo theo nhiều chuyến bay bị hoãn.
Thời tiết xấu gây xáo trộn
Giông bão hay điều kiện thời tiết cực đoan buộc máy bay phải chuyển hướng hoặc giữ nguyên vị trí trên không lâu hơn dự kiến, chiếm dụng không phận lâu hơn bình thường. Thậm chí có khu vực phải tạm đóng, khiến lưu lượng bị dồn lại và ảnh hưởng dây chuyền đến các chuyến bay khác.
Đường bay bị hạn chế
Một số khu vực không phận bị cấm bay do xung đột quốc tế hoặc lý do an ninh. Điều này khiến các tuyến đường bay bị hạn chế, dồn máy bay vào các luồng cho phép và làm tăng nguy cơ tắc nghẽn.
Thiếu nhân lực điều hành
Những năm gần đây, số lượng kiểm soát viên không lưu đủ tiêu chuẩn đã giảm đáng kể. Việc đào tạo một kiểm soát viên mới mất hơn một năm, nên khi nhu cầu bay tăng đột ngột, hệ thống khó có thể phản ứng kịp. Các sector bị sáp nhập lại, đồng nghĩa với việc ít chuyến bay được phép bay hơn trong cùng một thời điểm.
Thiếu nhân sự hãng bay
Ngoài ra, nhiều chuyến bị hoãn do chính các hãng hàng không. Tình trạng thiếu tiếp viên hoặc phi công, hay thay đổi trong nhân sự có thể gây ra hủy chuyến hoặc xáo trộn lịch trình – ảnh hưởng đến hàng ngàn hành khách trong cả hệ thống.
Làm gì khi chuyến bay bị trễ?
Luôn theo dõi thông tin
Thường xuyên kiểm tra tình trạng chuyến bay qua ứng dụng của hãng hoặc bảng thông báo tại sân bay. Việc nắm bắt sớm giúp bạn đưa ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả.
Tìm hiểu quyền lợi của bạn
Tùy theo chặng bay và hãng hàng không, bạn có thể được bồi thường, hỗ trợ ăn uống hoặc khách sạn nếu chuyến bị trễ quá lâu. Hãy giữ hóa đơn và lưu lại mọi trao đổi để làm bằng chứng.
Tận dụng thời gian hiệu quả
Ngày nay, sân bay cung cấp nhiều tiện ích như phòng chờ, khu nghỉ ngơi, nhà hàng và cửa hàng mua sắm. Hãy tận dụng khoảng thời gian chờ để thư giãn, đọc sách, làm việc hoặc liên lạc với người thân.
Hỏi về phương án thay thế
Nếu chuyến bị hoãn quá lâu, bạn có thể đến quầy hãng bay để hỏi về các lựa chọn khác. Đôi khi có chuyến khác hoặc đường bay thay thế với hãng liên kết.
Lời kết
Trễ chuyến có thể khiến hành trình trở nên phiền toái, nhưng phần lớn là do hệ thống không lưu phức tạp được thiết kế để đảm bảo an toàn và phối hợp hiệu quả giữa hàng ngàn chuyến bay. Vào mùa cao điểm, khi bầu trời đông đúc hơn bao giờ hết, việc hiểu rõ cơ chế vận hành sẽ giúp Lykkers bình tĩnh, chủ động và vững vàng hơn. Dù không thể tránh được hoàn toàn việc trễ chuyến, nhưng khi hiểu rõ lý do và biết cách ứng phó, hành trình của bạn sẽ nhẹ nhàng và thoải mái hơn rất nhiều.
