Bạn đã bao giờ nghe một bài hát khiến tâm trạng bạn phấn chấn ngay lập tức hoặc giúp bạn thư giãn sau một ngày căng thẳng chưa? Âm nhạc có sức mạnh không thể phủ nhận trong việc tác động đến cảm xúc của chúng ta, từ việc nâng cao tinh thần đến xoa dịu tâm trí.
Trong những năm gần đây, âm nhạc hiện đại đã trở thành một công cụ thiết yếu trong việc chữa lành cảm xúc, mang đến phương thuốc tự nhiên cho chứng lo âu, căng thẳng và thậm chí là các vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng hơn.
Tất cả chúng ta đều đã trải nghiệm khả năng của âm nhạc giúp chúng ta giải tỏa căng thẳng, bình tĩnh lại, hoặc thậm chí cảm thấy tràn đầy năng lượng hơn. Nhưng chính xác thì âm nhạc tác động đến cảm xúc và sức khỏe tinh thần của chúng ta như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn về cơ sở khoa học đằng sau nó.
Chúng ta đều quen thuộc với tác động cảm xúc mà âm nhạc mang lại, nhưng bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao nó lại hiệu quả đến vậy chưa? Nghiên cứu cho thấy việc nghe nhạc kích hoạt một số vùng não, đặc biệt là những vùng liên quan đến xử lý cảm xúc. Âm nhạc có thể kích hoạt sự giải phóng dopamine, một chất dẫn truyền thần kinh "tạo cảm giác dễ chịu", đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh tâm trạng, hạnh phúc và động lực. Trên thực tế, các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng những người thường xuyên nghe nhạc có mức độ căng thẳng và lo lắng thấp hơn.
Nhịp điệu, giai điệu và sự hòa âm trong âm nhạc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh tự chủ, hệ thống kiểm soát phản ứng căng thẳng của chúng ta. Những bài hát có nhịp độ nhanh, năng lượng cao có thể làm tăng nhịp tim và tăng cường sự tỉnh táo, trong khi những bản nhạc có nhịp độ chậm, êm dịu có thể làm giảm huyết áp, giảm lo lắng và tạo cảm giác thư giãn. Điều này giải thích tại sao một số thể loại âm nhạc đặc biệt hiệu quả trong việc thúc đẩy sức khỏe tinh thần.
Không phải tất cả âm nhạc đều được tạo ra như nhau khi nói đến việc chữa lành cảm xúc. Các thể loại khác nhau, thậm chí cả những bài hát cụ thể, có thể gợi lên những phản ứng cảm xúc khác nhau. Mỗi người chúng ta đều có những bài hát yêu thích cho những tâm trạng nhất định, dù là nhạc pop sôi động để tiếp thêm năng lượng hay nhạc ambient để thư giãn. Nhưng loại nhạc nào hiệu quả nhất trong việc giảm lo âu và căng thẳng?
• Nhạc cổ điển: Thường được coi là tiêu chuẩn vàng trong liệu pháp âm nhạc, nhạc cổ điển—đặc biệt là những bản nhạc có nhịp độ chậm hơn, như Mozart và Chopin—đã được chứng minh là làm giảm đáng kể sự lo lắng và cải thiện khả năng tập trung. Các tác phẩm cổ điển có chất lượng êm dịu, có cấu trúc, có thể giúp ổn định cảm xúc và làm dịu tâm trí.
• Âm thanh thiên nhiên : Nhiều người tìm thấy sự bình yên trong âm thanh thiên nhiên—hãy nghĩ đến tiếng sóng biển, tiếng mưa rào, hay tiếng chim hót. Kết hợp với nhạc môi trường, những âm thanh này giúp tạo ra trạng thái thư giãn sâu. Nghiên cứu của Jesper J. Alvarsson năm 2010 cho thấy việc lắng nghe những âm thanh tự nhiên, như tiếng mưa rơi hoặc tiếng rừng cây, có thể làm giảm nồng độ cortisol và kích hoạt phản ứng bình tĩnh.
• Nhạc Jazz và nhạc Blues: Những thể loại nhạc này được biết đến với chiều sâu cảm xúc và tính ứng biến, có thể giúp mọi người xử lý những cảm xúc phức tạp. Nghe nhạc jazz hoặc nhạc blues có thể gợi lên sự thanh lọc, giúp chúng ta kết nối và giải phóng những cảm xúc bị dồn nén. Đối với những người đang phải đối mặt với nỗi đau buồn, những thể loại nhạc này có thể mang lại cảm giác giải tỏa cảm xúc.
• Nhạc Pop và Dance sôi động: Khi bạn cảm thấy chán nản, đôi khi phương thuốc tốt nhất chính là một luồng năng lượng mới. Nhạc Pop và Dance, với nhịp điệu bắt tai và ca từ tích cực, có thể giúp bạn cải thiện tâm trạng và nâng cao cảm xúc. Thể loại nhạc này thường được sử dụng để chống lại tình trạng năng lượng thấp, mệt mỏi, và thậm chí là các triệu chứng trầm cảm.
Một trong những lý do chính khiến chúng ta tìm đến âm nhạc trong những lúc căng thẳng là khả năng làm dịu phản ứng căng thẳng sinh lý của cơ thể. Khi cảm thấy lo lắng, cơ thể chúng ta bước vào trạng thái cảnh giác cao độ, với nhịp tim tăng nhanh, thở nhanh và căng cơ tăng cao. Nghe nhạc êm dịu có thể chống lại phản ứng này bằng cách làm chậm nhịp tim và nhịp thở, cho phép cơ thể trở lại trạng thái bình tĩnh.
Các nghiên cứu đã phát hiện ra rằng nghe nhạc êm dịu trước hoặc trong các sự kiện căng thẳng có thể cải thiện sự thư giãn và giảm mức độ lo âu. Ví dụ, nghe nhạc trước một tình huống căng thẳng - chẳng hạn như một sự kiện diễn thuyết trước công chúng - có thể giúp giảm mức cortisol và giảm cảm giác lo lắng. Đối với những người bị căng thẳng mãn tính hoặc rối loạn lo âu lan tỏa, liệu pháp âm nhạc có thể là một phương pháp điều trị bổ sung hữu ích.
Mặc dù nghe nhạc một mình có thể mang lại hiệu quả trị liệu, nhưng liệu pháp âm nhạc lại mang đến một phương pháp tiếp cận có cấu trúc hơn. Các nhà trị liệu âm nhạc làm việc với cá nhân hoặc nhóm để kết hợp âm nhạc vào các kế hoạch điều trị được thiết kế để giải quyết các vấn đề cảm xúc hoặc tâm lý cụ thể. Liệu pháp âm nhạc có thể bao gồm sự tham gia tích cực, chẳng hạn như chơi nhạc cụ, ca hát hoặc sáng tác nhạc, hoặc có thể bao gồm việc lắng nghe thụ động các danh sách nhạc được tuyển chọn.
Nghiên cứu được công bố trên Frontiers in Psychology năm 2010 cho thấy liệu pháp âm nhạc có thể rất hiệu quả đối với những người đang phải đối mặt với các tình trạng như trầm cảm, rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và đau mãn tính. Quá trình trị liệu cho phép cá nhân thể hiện những cảm xúc mà họ có thể gặp khó khăn khi diễn đạt bằng lời, đồng thời giúp thúc đẩy sự thư giãn và giải phóng cảm xúc. Liệu pháp âm nhạc thường được sử dụng cùng với các kỹ thuật trị liệu khác như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) để tạo ra một phương pháp tiếp cận toàn diện cho sức khỏe tâm thần.
Nếu bạn đang muốn kết hợp âm nhạc vào thói quen hàng ngày để giảm căng thẳng hoặc chữa lành cảm xúc, dưới đây là một số mẹo thiết thực để bắt đầu:
1. Tạo danh sách phát thư giãn: Tạo danh sách phát các bài hát giúp bạn thư giãn hoặc tập trung. Cho dù đó là nhạc cổ điển, âm thanh thiên nhiên hay nhạc nền, việc có một danh sách phát phù hợp có thể giúp bạn tạo ra một môi trường yên tĩnh ngay lập tức khi mức độ căng thẳng tăng cao.
2. Sử dụng âm nhạc cho giấc ngủ: Nhiều người phải vật lộn với chứng mất ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ do lo lắng. Nghe nhạc êm dịu hoặc tiếng ồn trắng trước khi đi ngủ có thể giúp báo hiệu cho não bộ của bạn rằng đã đến lúc thư giãn và nghỉ ngơi.
3. Chuyển động theo nhịp điệu: Nhảy múa hoặc thực hiện các động tác nhẹ nhàng theo nhịp điệu của âm nhạc. Điều này giúp giải phóng căng thẳng tích tụ và tăng mức endorphin, thúc đẩy cảm giác vui vẻ và hạnh phúc.
4. Thử nghiệm với các ứng dụng trị liệu âm nhạc: Một số ứng dụng, chẳng hạn như Calm hoặc Headspace, cung cấp các buổi trị liệu âm nhạc có hướng dẫn được thiết kế để giảm căng thẳng và thúc đẩy chánh niệm. Những ứng dụng này kết hợp âm nhạc với thiền định hoặc bài tập thở để mang lại trải nghiệm chữa bệnh toàn diện.
Chúng ta đã thấy âm nhạc có thể là một công cụ mạnh mẽ để điều hòa cảm xúc, giảm căng thẳng và chữa lành tinh thần. Cho dù đó là thông qua các buổi trị liệu âm nhạc có cấu trúc hay chỉ đơn giản là nghe bài hát yêu thích của bạn, âm nhạc đều mang đến một cách để kết nối và quản lý cảm xúc của chúng ta một cách có ý nghĩa. Khi nghiên cứu về liệu pháp âm nhạc tiếp tục phát triển, chúng ta có thể mong đợi những cách sáng tạo hơn để kết hợp âm nhạc vào các hoạt động sức khỏe tâm thần.
Bạn đã bao giờ sử dụng âm nhạc để giúp xoa dịu thần kinh hoặc cải thiện tâm trạng chưa? Những bản nhạc yêu thích của bạn để thư giãn hoặc giảm căng thẳng là gì? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn với chúng tôi trong phần bình luận!