Bạn đã bao giờ tự hỏi vì sao có người luôn cảm thấy lạnh hơn người khác, dù ở trong cùng một điều kiện thời tiết? Có lẽ bạn từng thấy ai đó quấn mình trong nhiều lớp áo giữa mùa đông, trong khi người bên cạnh lại chỉ mặc một chiếc áo len mỏng mà vẫn thoải mái.
Bí mật nằm ở cơ chế điều hòa thân nhiệt và sự khác biệt về sinh lý, nội tiết tố cũng như di truyền – tất cả góp phần quyết định cách cơ thể phản ứng với nóng hoặc lạnh.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá vì sao một số người nhạy cảm hơn với cái lạnh và lý do vì sao các nhóm dân cư trên thế giới lại có mức độ thích nghi với nhiệt độ khác nhau.
Khoa học đằng sau cơ chế điều hòa thân nhiệt
Khả năng duy trì nhiệt độ ổn định bên trong cơ thể được gọi là điều nhiệt (thermoregulation). Cơ thể người luôn cố gắng giữ nhiệt độ ở mức lý tưởng khoảng 37°C, bất chấp những biến đổi từ môi trường xung quanh. Quá trình này là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều hệ thống khác nhau, giúp chúng ta giữ ấm khi trời lạnh và làm mát khi trời nóng. Khi cảm thấy lạnh, cơ thể lập tức tìm cách giữ lại nhiệt bằng cách co mạch máu gần bề mặt da, đưa máu về các cơ quan quan trọng bên trong. Đó là lý do tại sao da bạn thường lạnh và tái nhợt khi trời rét. Đồng thời, cơ bắp cũng bắt đầu run nhẹ—một phản xạ tự nhiên nhằm sinh nhiệt thông qua các cơn co cơ liên tiếp. Dù cơ chế này rất hữu hiệu, nó cũng không phải lúc nào cũng hoạt động hoàn hảo.
Vì sao có người cảm thấy lạnh hơn?
Vậy tại sao có người lại nhạy cảm với lạnh hơn người khác? Một phần câu trả lời nằm ở yếu tố di truyền. Nhiều nghiên cứu cho thấy gene có ảnh hưởng lớn đến khả năng điều chỉnh thân nhiệt. Một số người có tốc độ trao đổi chất cao hơn tự nhiên, giúp họ tạo ra nhiều nhiệt lượng hơn. Ngược lại, những người có trao đổi chất chậm thường dễ bị lạnh. Ngoài ra, lượng mô mỡ trong cơ thể cũng đóng vai trò như lớp cách nhiệt tự nhiên. Người có tỷ lệ mỡ cơ thể cao hơn thường giữ ấm tốt hơn những người gầy hoặc có ít mô mỡ, bởi vì lớp mỡ giúp giữ lại nhiệt. Đây là lý do vì sao người gầy dễ cảm thấy lạnh hơn, ngay cả trong thời tiết chỉ hơi se lạnh. Hormone cũng ảnh hưởng lớn đến cảm giác lạnh. Đặc biệt, hormone tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết quá trình trao đổi chất và sinh nhiệt. Người bị rối loạn tuyến giáp, chẳng hạn như suy giáp, thường cảm thấy lạnh rõ rệt do cơ thể sản sinh ít nhiệt hơn. Ngoài ra, yếu tố giới tính cũng có ảnh hưởng: phụ nữ thường cảm thấy lạnh hơn nam giới do sự khác biệt về thành phần cơ thể và nội tiết tố.
Sự khác biệt di truyền giữa các nhóm dân cư
Trải qua hàng ngàn năm thích nghi với khí hậu đặc thù, các nhóm người trên thế giới đã phát triển những đặc điểm di truyền khác nhau liên quan đến khả năng chịu đựng nhiệt độ. Ví dụ, người Inuit sống ở Bắc Cực đã tiến hóa để giữ nhiệt hiệu quả hơn. Họ thường có tỷ lệ mỡ cơ thể cao giúp cách nhiệt tốt, và hệ thống điều hòa thân nhiệt cũng hoạt động hiệu quả hơn, cho phép họ sống sót trong môi trường khắc nghiệt. Ngược lại, cư dân vùng nhiệt đới lại thích nghi để tỏa nhiệt nhanh hơn. Họ thường có tỷ lệ diện tích bề mặt cơ thể lớn so với thể tích, giúp cơ thể làm mát dễ dàng hơn thông qua da. Đó là lý do tại sao người đến từ vùng nhiệt đới có thể cảm thấy thoải mái hơn trong khí hậu nóng, trong khi người đến từ xứ lạnh lại đổ mồ hôi không ngừng. Điều thú vị là sự khác biệt này không chỉ đến từ hình thể, mà còn liên quan đến cách cơ thể tương tác với môi trường. Nghiên cứu của tiến sĩ Christopher W. P. Green – chuyên gia sinh học về thích nghi của con người – chỉ ra rằng những biến thể gene cụ thể có thể ảnh hưởng đến phản ứng của cơ thể với nhiệt độ, giải thích vì sao hai người sống cùng điều kiện mà một người lại thấy lạnh hơn.
Thích nghi văn hóa với nóng và lạnh
Các nền văn hóa khác nhau đã phát triển nhiều cách để thích nghi với khí hậu riêng biệt của mình. Ở những vùng lạnh, con người thường mặc nhiều lớp áo từ chất liệu giữ nhiệt như len hoặc lông thú. Ngược lại, ở vùng nóng, người ta ưu tiên quần áo nhẹ, thoáng khí như vải cotton để giúp cơ thể thoát nhiệt nhanh và thoải mái hơn. Thói quen ăn uống cũng góp phần giúp cơ thể điều chỉnh nhiệt độ. Ở xứ lạnh, thực đơn thường có món hầm, súp nóng hoặc đồ ăn giàu năng lượng để giữ ấm. Còn ở vùng nhiệt đới, bữa ăn thường gồm trái cây, rau củ và món nhẹ mát để giải nhiệt và cung cấp nước. Nhiều nền văn hóa còn phát triển các tập tục giúp thích nghi với thời tiết. Ví dụ, ở các nước Bắc Âu như Thụy Điển hay Phần Lan, việc tắm hơi (sauna) rất phổ biến. Liệu pháp này giúp cải thiện tuần hoàn máu, tăng khả năng chịu đựng sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Mẹo đơn giản giúp bạn đối phó với cảm giác lạnh
Nếu bạn là người thường xuyên cảm thấy lạnh, dưới đây là vài mẹo nhỏ giúp giữ ấm hiệu quả:
1. Mặc nhiều lớp áo:
Cách hiệu quả nhất để giữ nhiệt là mặc theo lớp. Bắt đầu bằng lớp áo mỏng thấm hút mồ hôi, tiếp đến là lớp cách nhiệt như nỉ hoặc lông vũ, và ngoài cùng là lớp chống gió, chống nước.
2. Giữ cơ thể vận động:
Hoạt động thể chất sinh nhiệt, giúp tuần hoàn máu tốt hơn. Chỉ cần đi bộ nhẹ hay di chuyển thường xuyên cũng đã rất hữu ích.
3. Ăn món nóng, uống đồ ấm:
Các món như súp, cháo, trà nóng giúp tăng thân nhiệt và tạo cảm giác ấm áp từ bên trong.
4. Bổ sung hỗ trợ khi cần thiết:
Nếu nguyên nhân lạnh đến từ vấn đề tuyến giáp, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ. Một số loại thực phẩm chức năng hoặc thuốc điều trị có thể giúp điều hòa thân nhiệt tốt hơn.
Kết luận: Tôn vinh sự khác biệt tự nhiên
Vậy rốt cuộc, tại sao có người luôn thấy lạnh hơn người khác? Câu trả lời nằm ở sự kết hợp giữa di truyền, sinh lý học và môi trường sống. Có người bẩm sinh nhạy cảm với lạnh, có người lại phát triển khả năng thích nghi nhờ lịch sử tiến hóa. Dù bạn là người “sợ lạnh” hay “mê trời đông”, việc hiểu rõ cơ chế điều hòa thân nhiệt sẽ giúp bạn chăm sóc sức khỏe tốt hơn và chủ động thích nghi với môi trường. Bạn có từng thắc mắc vì sao mình luôn cảm thấy lạnh hơn người khác? Hay bạn đã có trải nghiệm thú vị nào liên quan đến khí hậu? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn bên dưới và cùng nhau trò chuyện nhé!
