Bạn đã bao giờ kinh ngạc khi thấy một con tắc kè hoa đổi màu hay tự hỏi tại sao loài chim có thể bay hàng ngàn dặm mà không bị lạc chưa?
Thiên nhiên chứa đầy những "siêu năng lực" hấp dẫn như vậy, và các nhà khoa học đang nỗ lực tìm hiểu cách chúng hoạt động. Hôm nay, chúng ta sẽ khám phá khoa học đáng kinh ngạc đằng sau một số khả năng tuyệt vời của động vật này.
Hãy chuẩn bị sẵn sàng - bạn sắp được nhìn thế giới tự nhiên bằng con mắt hoàn toàn mới!
Phép thuật đổi màu của tắc kè hoa
Chúng ta hãy bắt đầu với một trong những trò lừa nổi tiếng nhất của động vật: tắc kè hoa đổi màu. Nhiều người nghĩ rằng tắc kè hoa đổi màu chỉ để hòa nhập, nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện.
Các nghiên cứu gần đây cho thấy tắc kè hoa thực sự thay đổi màu sắc để giao tiếp với những con tắc kè hoa khác và để điều chỉnh nhiệt độ cơ thể của chúng. Nó hoạt động như thế nào? Da của chúng chứa các lớp tế bào đặc biệt gọi là iridophores, chứa đầy các tinh thể nhỏ. Bằng cách điều chỉnh khoảng cách của các tinh thể này, tắc kè hoa có thể phản xạ các bước sóng ánh sáng khác nhau—và do đó xuất hiện với nhiều màu sắc khác nhau!
Ví dụ, khi tắc kè hoa cảm thấy bình tĩnh, nó có thể chuyển sang màu xanh lá cây và nâu. Khi phấn khích hoặc bảo vệ lãnh thổ, nó có thể chuyển sang màu sáng hơn như vàng hoặc đỏ. Giống như một chiếc nhẫn tâm trạng sống vậy!
Điều hướng di cư bí ẩn của loài chim
Bây giờ, chúng ta hãy bay lên bầu trời. Hàng năm, các loài chim như chim nhạn Bắc Cực di cư hàng nghìn dặm—đôi khi băng qua toàn bộ đại dương—với độ chính xác đáng kinh ngạc. Nhưng làm sao chúng biết được nơi cần đến?
Các nhà khoa học tin rằng chim dựa vào một số công cụ định hướng "có sẵn":
• Mặt trời và các vì sao: Chim có thể sử dụng vị trí của Mặt trời và các vì sao như một la bàn tự nhiên.
• Từ trường của Trái đất: Một số loài chim có các hạt magnetite nhỏ trong cơ thể, giúp chúng phát hiện ra từ trường của Trái đất. Điều này cho phép chúng cảm nhận phương hướng ngay cả trong những ngày nhiều mây.
• Khứu giác và các điểm mốc: Một số loài chim cũng sử dụng các mùi quen thuộc và các điểm mốc trực quan để giúp định hướng đường đi của chúng.
Nghiên cứu từ Viện nghiên cứu chim học cho thấy rằng chim sử dụng bản đồ đa giác quan, kết hợp tất cả các công cụ này để duy trì đúng hướng. Thật ấn tượng phải không?
Lươn điện: Bậc thầy của điện
Một số loài động vật thậm chí có thể khai thác sức mạnh của điện. Ví dụ, lươn điện có thể tạo ra những cú sốc điện mạnh để làm choáng con mồi hoặc tự vệ.
Bên trong cơ thể chúng, chúng có các tế bào chuyên biệt gọi là tế bào điện. Khi được kích hoạt, các tế bào này giải phóng các ion tạo ra dòng điện đột ngột. Một con lươn điện trưởng thành có thể tạo ra những cú sốc lên tới 600 vôn!
Điều thậm chí còn hấp dẫn hơn là lươn điện có thể điều chỉnh cường độ điện giật. Chúng sử dụng xung điện áp thấp để định hướng và giao tiếp, và dành các xung điện áp cao để săn mồi hoặc bảo vệ.
Khả năng nghe và định vị bằng tiếng vang siêu việt của loài dơi
Bay trong bóng tối mà không va vào bất cứ thứ gì có vẻ là điều không thể—nhưng loài dơi có thể làm được điều đó một cách dễ dàng, nhờ vào khả năng định vị bằng tiếng vang.
Dơi phát ra sóng âm cao độ dội lại từ các vật thể và phản hồi dưới dạng tiếng vang. Bằng cách lắng nghe những tiếng vang này, loài dơi có thể lập bản đồ môi trường xung quanh với độ chính xác đáng kinh ngạc—ngay cả trong bóng tối hoàn toàn.
Các chuyên gia như Tiến sĩ Cindy Moss, một nhà khoa học thần kinh nghiên cứu về định vị bằng tiếng vang của loài dơi, giải thích: "Dơi xử lý các mẫu tiếng vang trong não với tốc độ và chi tiết đáng kinh ngạc. Chúng có thể phát hiện ra những vật thể mỏng như sợi tóc của con người!"
Sonar tự nhiên này giúp dơi định vị con mồi, tránh chướng ngại vật và giao tiếp với những con dơi khác.
Sức mạnh siêu phàm của loài kiến
Chúng ta hãy đi xuống sàn rừng và xem một loại siêu năng lực khác: sức mạnh. Kiến có thể nhỏ bé, nhưng chúng có thể mang vác những vật nặng gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể của chúng.
Làm sao điều này có thể xảy ra? Câu trả lời nằm ở vật lý của kích thước nhỏ. Vì kiến rất nhỏ nên cơ bắp của chúng không phải làm việc quá sức để nâng đỡ trọng lượng cơ thể. Do đó, chúng có thể dành nhiều sức mạnh cơ bắp hơn để nâng và mang vác.
Kiến cũng làm việc theo nhóm, sử dụng nỗ lực nhóm phối hợp để di chuyển những vật lớn—một ví dụ ấn tượng về tinh thần đồng đội trong thế giới động vật.
Tại sao chúng ta nghiên cứu siêu năng lực của động vật?
Bạn có thể tự hỏi, tại sao các nhà khoa học lại nghiên cứu những khả năng hấp dẫn này? Vâng, hiểu được "siêu năng lực" của động vật có thể truyền cảm hứng cho các công nghệ mới.
Ví dụ:
• Nghiên cứu về da tắc kè có thể dẫn đến các vật liệu đổi màu tiên tiến cho quần áo hoặc màn hình.
• Nghiên cứu về di cư của chim giúp chúng ta tìm hiểu về khả năng định hướng của động vật—và thậm chí có thể cải thiện hệ thống GPS.
• Nghiên cứu về điện lươn đang giúp các nhà khoa học thiết kế các nguồn năng lượng lấy cảm hứng từ sinh học tốt hơn.
• Những hiểu biết về định vị bằng tiếng vang của loài dơi góp phần vào những đổi mới trong sonar và hình ảnh y tế.
Như nhà sinh vật học Tiến sĩ Roger Hanlon đã nói, "Thiên nhiên đã có hàng triệu năm để hoàn thiện những khả năng này. Chúng ta có thể học được rất nhiều điều bằng cách nghiên cứu chúng."
Chúng ta sẽ khám phá ra điều gì tiếp theo?
Chúng ta càng khám phá thế giới tự nhiên, chúng ta càng khám phá ra nhiều bí mật tuyệt vời. Vậy siêu năng lực động vật nào khiến bạn say mê nhất ngày hôm nay? Hãy giữ sự tò mò của bạn luôn sống động—bạn không bao giờ biết được thế giới động vật sẽ tiết lộ những khả năng đáng kinh ngạc nào tiếp theo! Và ai biết được? Có thể một ngày nào đó, khoa học đằng sau những siêu năng lực này sẽ truyền cảm hứng cho bước đột phá lớn tiếp theo trong thế giới của chúng ta.
