Nấm là những kỳ quan thầm lặng của tự nhiên—bí ẩn, lặng lẽ mà cuốn hút vô cùng. Không giống như những loài thực vật xanh rì xung quanh, nấm mọc lên từ bóng tối, sinh sôi trong đất ẩm, trên những khúc gỗ mục, thậm chí trong các kẽ nứt của vỉa hè thành thị.
Thuộc về một giới riêng biệt mang tên nấm (fungi), có loài nấm mảnh mai như chiếc ô nhỏ xíu, lại có loài mang hình thù kỳ dị, như san hô, giá gỗ hay sinh vật đến từ hành tinh khác.
Hãy cùng khám phá vì sao nấm lại khác biệt hoàn toàn với thực vật và điều gì khiến chúng trở nên đặc biệt đến vậy.
Không cần ánh sáng mặt trời? Chuyện nhỏ!
Một trong những khác biệt lớn nhất giữa nấm và thực vật là cách chúng tạo ra năng lượng. Thực vật dùng ánh sáng để quang hợp—một quá trình chuyển đổi ánh nắng thành năng lượng nhờ sắc tố xanh tên là chlorophyll. Ngược lại, nấm không có chlorophyll. Điều đó đồng nghĩa với việc chúng không thể tự chế tạo thức ăn từ ánh sáng. Thay vào đó, nấm hấp thụ dưỡng chất từ vật chất sống hoặc đã chết—giống như những chiếc “máy tái chế” tự nhiên vô cùng hiệu quả.
Thân thể kỳ lạ của nấm
Nếu bạn quan sát kỹ dưới lớp đất bề mặt, sẽ thấy cây nấm chỉ là phần nổi của một cơ thể rộng lớn hơn rất nhiều. Phần lớn thân nấm thực ra nằm ngầm trong đất, cấu thành từ những sợi tơ li ti đan xen gọi là mạng sợi (mycelium). Mạng ngầm này giúp nấm lan rộng và hấp thụ dưỡng chất từ môi trường xung quanh. Khác với rễ cây—chủ yếu hút nước và khoáng—mycelium có khả năng phân giải các vật chất phức tạp như gỗ mục hay lá rụng.
Thành tế bào: khác nhau từ cấu trúc
Cả thực vật và nấm đều có thành tế bào, nhưng chất tạo nên chúng lại khác biệt. Thành tế bào của thực vật làm từ cellulose, trong khi thành tế bào của nấm chứa chitin—một chất cũng xuất hiện trong vỏ cứng của côn trùng. Nghe có vẻ không quan trọng, nhưng trong sinh học, đây là một dấu hiệu phân loại cực kỳ rõ ràng, khiến nấm được xếp vào giới riêng biệt.
Sinh sản theo cách riêng
Thực vật thường sinh sản bằng hạt hoặc bào tử, còn nấm cũng phát tán bào tử nhưng theo cách rất đặc biệt. Phần lớn nấm giải phóng hàng triệu bào tử nhỏ li ti từ mặt dưới của mũ nấm. Những bào tử này bay theo gió, rơi xuống môi trường thích hợp và phát triển thành thể nấm mới. Không như hạt cây cần ánh sáng và đất tốt, bào tử nấm chỉ cần chút ẩm và vật chất hữu cơ để sinh trưởng.
Thật bất ngờ: nấm gần gũi với động vật hơn thực vật
Nghe có vẻ lạ, nhưng khi các nhà khoa học nghiên cứu cách nấm chuyển hóa chất dinh dưỡng và cấu tạo phân tử của chúng, họ phát hiện rằng nấm có nhiều điểm chung với động vật hơn là với thực vật. Ví dụ, nấm lưu trữ năng lượng dưới dạng glycogen—giống như động vật—trong khi thực vật dùng tinh bột (starch).
Nấm: những “người” dọn rác vĩ đại của thiên nhiên
Nấm đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giữ cho hệ sinh thái được sạch sẽ và cân bằng. Là những sinh vật phân hủy, nấm giúp phân giải xác thực vật, động vật và các chất hữu cơ phức tạp thành những chất đơn giản hơn. Nhờ quá trình “tái chế” này, các dưỡng chất được trả lại cho đất, nuôi dưỡng sự sống mới. Nếu không có nấm, rừng rậm sẽ chất đầy xác cây, lá rụng và sinh vật chết.
Vì sao nấm xứng đáng với một giới riêng?
Chính vì những khác biệt lớn lao ấy, giới khoa học đã phân loại nấm vào một vương quốc sinh học riêng biệt—không thuộc thực vật, động vật hay vi khuẩn. Vương quốc này không chỉ gồm nấm mũ mà còn có mốc và men. Từ ổ bánh mì đang nở trong lò cho đến khu rừng ẩm ướt đầy nấm dại, nấm hiện diện khắp nơi và đang âm thầm làm những việc phi thường hơn ta tưởng.
Nhìn lại nấm với con mắt mới
Lần sau nếu bắt gặp một cây nấm, hãy nhớ rằng đó không phải “một cái cây đội mũ” mà là một thực thể độc đáo, phức tạp và vô cùng cần thiết với sự sống trên Trái Đất. Từ việc hỗ trợ cây cối phát triển, phân hủy gỗ mục, đến việc mang hương vị đặc trưng cho bữa ăn—nấm chính là những anh hùng thầm lặng của tự nhiên.
Bạn đã từng hái hay trồng nấm chưa?
Nếu bạn từng đi hái nấm dại, thử trồng nấm tại nhà hay đơn giản chỉ là say mê ngắm nhìn chúng trên đường đi bộ—hãy chia sẻ cùng chúng tôi! Bạn ấn tượng nhất điều gì về sinh vật đặc biệt này? Thiên nhiên luôn ẩn chứa những điều kỳ diệu—và nấm chính là một trong những bí mật thú vị nhất đó!
