Khi nói đến nhiếp ảnh, thiết bị chắc chắn quan trọng—nhưng ánh sáng mới là yếu tố quyết định một bức ảnh đẹp hay dở. Thậm chí, ngay cả một chiếc máy ảnh cơ bản cũng có thể tạo ra bức hình tuyệt vời nếu người chụp biết cách sử dụng ánh sáng hợp lý.
Ánh sáng tạo nên chiều sâu, cảm xúc, kết cấu và câu chuyện cho tấm ảnh. Dù bạn đang chụp người, món ăn, thiên nhiên hay vật thể, việc làm chủ ánh sáng và bóng đổ sẽ giúp bức ảnh trở nên sống động và chuyên nghiệp hơn rất nhiều.
Sức hút kỳ diệu của ánh sáng tự nhiên
Hãy bắt đầu với nguồn sáng sẵn có nhất: ánh nắng mặt trời. Ánh sáng tự nhiên sẽ trở nên dịu nhẹ và đẹp nhất vào thời điểm gọi là "giờ vàng"—tức là khoảng một giờ sau khi mặt trời mọc hoặc một giờ trước khi lặn. Lúc này, bóng đổ trở nên mềm mại, tông màu ấm áp, và mọi thứ dường như phát sáng lung linh hơn.
Nếu bạn chụp vào giữa trưa, ánh nắng gắt sẽ tạo ra bóng đổ sắc nét và khó kiểm soát. Khi đó, bạn có thể sử dụng rèm mỏng, ô trắng hoặc đơn giản là di chuyển vào khu vực bóng râm để làm dịu ánh sáng. Những ngày nhiều mây cũng là cơ hội tuyệt vời—mây giống như một bộ khuếch tán tự nhiên, giúp ánh sáng phân tán đều hơn, hạn chế độ tương phản mạnh.
Bóng đổ không phải là kẻ thù
Chúng ta thường cố loại bỏ hết bóng đổ, nhưng sự thật là: bóng chính là yếu tố tạo nên chiều sâu. Chúng giúp chủ thể có hình khối, kết cấu và sức sống. Hãy tưởng tượng một bức chân dung với chút bóng nhẹ bên gò má—nó khiến gương mặt trở nên chân thực và có hồn hơn.
Hãy thử đặt vật thể cạnh cửa sổ và quan sát cách ánh sáng rơi xuống tạo thành bóng. Ánh sáng từ phía sau (backlighting) sẽ tạo ra hiệu ứng viền sáng quanh vật, trong khi ánh sáng từ bên cạnh (sidelight) sẽ tạo nên các đường bóng sắc nét, làm nổi bật bề mặt. Đừng sợ bóng đổ—hãy xem chúng như công cụ sáng tạo của bạn.
Ánh sáng cứng và ánh sáng mềm
Hiểu sự khác biệt giữa ánh sáng cứng và ánh sáng mềm sẽ giúp bạn tạo ra cảm xúc phù hợp cho bức ảnh.
• Ánh sáng cứng đến từ nguồn sáng trực tiếp như mặt trời giữa trưa hoặc đèn chiếu. Nó tạo ra bóng sắc nét và độ tương phản cao. Rất lý tưởng cho những bức ảnh đòi hỏi cảm giác kịch tính, hoặc để làm nổi bật kết cấu—chẳng hạn chân dung trắng đen hoặc ảnh đường phố.
• Ánh sáng mềm là ánh sáng đã được khuếch tán, đến từ những nguồn như mây mù, softbox, hoặc tường trắng phản chiếu. Nó nhẹ nhàng bao quanh chủ thể, làm mờ bóng đổ và mang lại cảm giác mịn màng—rất phù hợp với ảnh chân dung, ảnh đồ ăn hay khung cảnh trong nhà.
Việc chọn loại ánh sáng nào sẽ phụ thuộc vào cảm xúc và thông điệp bạn muốn truyền tải qua tấm ảnh.
Chơi đùa với hướng sáng
Hướng của ánh sáng thay đổi hoàn toàn “tính cách” của bức ảnh. Dưới đây là một số kiểu thường gặp:
• Ánh sáng trước mặt (tức là ánh sáng chiếu từ phía sau người chụp): tạo ra hình ảnh rõ ràng, ít bóng đổ—thích hợp cho selfie hoặc ảnh chi tiết.
• Ánh sáng bên hông: tạo bóng rõ rệt và điểm nhấn nổi bật—rất tốt để thể hiện chiều sâu và kết cấu.
• Ánh sáng từ phía sau: tạo viền sáng hoặc hiệu ứng silhouette đầy cảm xúc—phù hợp cho cảnh mộng mơ hoặc chân dung nghệ thuật.
• Ánh sáng từ trên xuống: có thể tạo cảm giác u ám hoặc mạnh mẽ—thường thấy ở đèn trần hoặc ánh nắng giữa trưa.
• Ánh sáng từ dưới lên: khá lạ và thường mang cảm giác bí ẩn, bất ngờ—thường dùng để tạo hiệu ứng kỳ ảo.
Hãy thử di chuyển nguồn sáng xung quanh một vật thể và chụp nhiều góc khác nhau—bạn sẽ thấy mỗi góc chiếu đều mang đến một cảm xúc hoàn toàn mới.
Sử dụng hắt sáng và tán sáng
Không cần đến thiết bị đắt tiền để điều chỉnh ánh sáng. Một tấm bìa trắng, miếng giấy bạc hay thậm chí nắp nồi sáng bóng đều có thể dùng làm hắt sáng để phản chiếu ánh sáng trở lại chủ thể.
Nếu ánh sáng quá gắt, bạn có thể dùng tán sáng để làm dịu—tấm vải trắng, giấy nướng bánh hay rèm cửa đều có thể làm nhiệm vụ này. Những mẹo đơn giản này giúp bạn kiểm soát ánh sáng tốt hơn, mang lại bức ảnh mềm mại và chuyên nghiệp hơn—dù chỉ dùng ánh sáng tự nhiên.
Chỉnh sửa hậu kỳ cũng quan trọng
Kiểm soát ánh sáng không dừng lại khi bạn bấm máy. Các ứng dụng như Lightroom hay Snapseed cho phép bạn điều chỉnh vùng sáng, vùng tối, độ tương phản và độ sáng tổng thể. Bạn có thể làm nổi bật ánh sáng tự nhiên trong ảnh hoặc khắc phục nhẹ những điểm chưa hoàn hảo. Tuy nhiên, hãy nhớ: ánh sáng tốt ngay từ lúc chụp sẽ giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian hậu kỳ và tạo ra kết quả ấn tượng hơn.
Hãy chụp ảnh bằng cảm nhận ánh sáng
Nhiếp ảnh thực chất là nghệ thuật vẽ bằng ánh sáng. Khi bạn bắt đầu quan sát ánh sáng—cách nó rơi, cách nó thay đổi và tác động đến chủ thể—ảnh của bạn sẽ bắt đầu “sống”.
Không chỉ là ghi lại khung cảnh, mà còn là truyền cảm xúc bằng ánh sáng.
Vì thế, lần tới khi giơ máy lên, hãy tự hỏi: “Ánh sáng đang đến từ đâu? Nó đang làm gì với chủ thể của mình?” Rồi hãy thử thay đổi một chút, khám phá thêm và chờ điều kỳ diệu xuất hiện!
Bạn đã bao giờ chụp được bức ảnh mà ánh sáng chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt chưa? Hãy chia sẻ với chúng mình nhé—bọn mình rất mong được nhìn thấy những khoảnh khắc ngập tràn ánh sáng của bạn!
