Bitcoin vẫn là đồng tiền kỹ thuật số dẫn đầu thị trường, nổi tiếng với những biến động giá đầy kịch tính. Việc giá tăng vọt rồi lao dốc trong thời gian ngắn khiến nhà đầu tư luôn phải “nín thở”.

Để hiểu rõ hiện tượng này, cần xem xét tổng hòa nhiều yếu tố – từ tâm lý thị trường, điều kiện kinh tế vĩ mô, cho đến các thay đổi công nghệ và môi trường pháp lý.

Tâm lý đám đông và xu hướng đầu cơ

Trong thế giới tiền số, cảm xúc nhà đầu tư – đặc biệt là lòng tham và nỗi sợ – có sức ảnh hưởng cực lớn đến giá. Những biến động thường bị thổi phồng bởi các tin tức nóng, phát ngôn từ người nổi tiếng hoặc xu hướng trên mạng xã hội. Tâm lý bầy đàn khiến quyết định mua hoặc bán được đưa ra trong thời gian rất ngắn, dẫn đến giá dao động mạnh.

Theo Giáo sư Tài chính Meir Statman: “Giá Bitcoin phản ứng rất nhạy cảm với tâm lý thị trường, bởi nó không có dòng tiền nội tại như cổ phiếu hay trái phiếu, nên dễ rơi vào các đợt bong bóng đầu cơ”.

Thanh khoản và biến động khối lượng giao dịch

Khả năng mua bán Bitcoin mà không làm thay đổi giá quá nhiều – hay còn gọi là thanh khoản – cũng là yếu tố tác động lớn. Trên các sàn có khối lượng giao dịch mỏng, chỉ cần một lệnh mua hoặc bán lớn cũng có thể khiến giá biến động dữ dội. Sự phân tán của các sàn giao dịch càng khiến thị trường dễ bị thao túng.

Dù sự tham gia của các tổ chức tài chính lớn giúp cải thiện phần nào thanh khoản, nhưng nhiều nhà đầu tư cá nhân vẫn giao dịch trên các sàn nhỏ với sổ lệnh mỏng – nơi các “tay chơi lớn” dễ thao túng giá thông qua các chiêu thức như giao dịch tần suất cao hoặc tận dụng chênh lệch giá giữa các sàn.

Ảnh hưởng từ môi trường kinh tế toàn cầu

Tình hình tài chính thế giới cũng có tác động rõ rệt đến Bitcoin. Khi lạm phát tăng cao, tiền tệ mất giá hay chính sách tiền tệ nới lỏng, nhiều người coi Bitcoin như “vàng kỹ thuật số” để bảo vệ giá trị. Ngược lại, khi lãi suất tăng hoặc ngân hàng trung ương thắt chặt tín dụng, dòng tiền đầu cơ vào Bitcoin sẽ chững lại.

Ngoài ra, thay đổi chính sách của các nền kinh tế lớn – đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc – cũng khiến giới đầu tư đánh giá lại mức độ rủi ro của Bitcoin, từ đó tạo ra làn sóng bán tháo hoặc tích lũy.

Các cập nhật kỹ thuật và tiến bộ công nghệ

Bản chất của Bitcoin là một hệ thống công nghệ, nên các cập nhật giao thức hoặc sáng kiến mới luôn tác động đến giá. Những lần nâng cấp để tăng khả năng xử lý giao dịch, giảm tiêu hao năng lượng hoặc tăng tính riêng tư thường được thị trường đón nhận tích cực. Ngược lại, nếu phát hiện lỗi kỹ thuật hay nguy cơ bảo mật, giá có thể rơi mạnh vì mất niềm tin.

Thời điểm và hiệu ứng của các bản nâng cấp lớn – như Taproot hay giải pháp mở rộng lớp thứ hai – thường là tâm điểm chú ý của nhà đầu tư vì chúng cho thấy mức độ hoàn thiện của mạng lưới.

Chính sách quản lý và khung pháp lý

Mức độ rõ ràng trong chính sách pháp lý đóng vai trò quan trọng với giá Bitcoin. Khi có khung pháp lý minh bạch – ví dụ như chấp nhận quỹ ETF Bitcoin hay cho phép giao dịch công khai – tâm lý thị trường sẽ tích cực hơn. Ngược lại, những thông tin về siết chặt quản lý, cấm giao dịch hoặc đánh thuế cao sẽ tạo ra làn sóng tháo chạy.

Việc các nước có quan điểm pháp lý khác nhau cũng khiến Bitcoin chịu ảnh hưởng từ từng thị trường – tạo ra những cú biến động không đồng đều giữa các khu vực.

“Cá mập” và thao túng giá thị trường

Tính phi tập trung của Bitcoin vừa là điểm mạnh, vừa là “kẽ hở” cho những người nắm giữ khối lượng lớn – thường gọi là “cá mập” – thao túng giá. Họ có thể tung ra lệnh mua hoặc bán hàng trăm triệu USD, gây dao động mạnh và tạo hiệu ứng dây chuyền. Dù blockchain minh bạch về giao dịch, việc phân tích ý đồ đằng sau từng hành vi vẫn là điều khó.

Một số người chơi lớn còn sử dụng đòn bẩy tài chính và các công cụ phái sinh để khuếch đại tác động, khiến thị trường liên tục trải qua các cú sốc lớn.