Xin chào các bạn! Đã bao giờ tự hỏi vì sao con người lại có khả năng nói, lắng nghe và giao tiếp phức tạp đến vậy, trong khi các loài sinh vật khác thì không?

Dù giới khoa học vẫn đang cố gắng giải mã bí ẩn này, một khám phá mới đây có thể chính là bước tiến quan trọng đưa chúng ta đến gần hơn với lời giải về cách loài người trở thành “loài nói nhiều” nhất hành tinh.

Vai trò của não bộ trong tiến hóa ngôn ngữ

Suốt nhiều năm, các nhà khoa học tin rằng sự phát triển ngôn ngữ có mối liên hệ chặt chẽ với quá trình tiến hóa của não người. Dù người Neanderthal sở hữu một số đặc điểm cấu tạo ở cổ họng và tai có thể hỗ trợ việc phát âm, chính bộ não con người mới là "chìa khóa vàng" của khả năng giao tiếp. Những vùng não chịu trách nhiệm cho việc tạo ra và hiểu ngôn ngữ ở người đã phát triển vượt trội so với các loài khác. Tuy nhiên, chính xác quá trình đó diễn ra thế nào vẫn còn là điều chưa rõ ràng.

Giờ đây, một nghiên cứu đầy thú vị của nhóm khoa học tại Đại học Rockefeller có thể đang góp phần soi sáng bí ẩn này.

Vai trò của protein 'NOVA 1'

Theo nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Nature Communications, các nhà khoa học đã phát hiện ra một điều đầy bất ngờ: một loại protein có tên là NOVA 1 – chỉ xuất hiện ở người – có thể đóng vai trò then chốt trong việc hình thành ngôn ngữ. Chính NOVA 1 có thể là “kẻ thay đổi cuộc chơi” trong quá trình tiến hóa, giúp con người sở hữu khả năng giao tiếp phức tạp như ngày nay. Tiến sĩ Mohamed El-Gendy, một chuyên gia sinh hóa đến từ Đại học Uppsala, đã giải thích về khái niệm biến thể gene trong một cuộc phỏng vấn: “Biến thể gene xảy ra khi có những thay đổi nhỏ trong cấu trúc cơ bản của gene. Những thay đổi này không nhất thiết tạo ra chức năng mới, nhưng vẫn có thể ảnh hưởng tới cách gene hoạt động”.

Nói cách khác, chỉ một vài biến đổi nhỏ trong bộ gene cũng có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong cách bộ não xử lý ngôn ngữ – có thể chính là lý do giúp con người trở thành sinh vật biết “nói” vượt trội.

Một thí nghiệm đột phá

Để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm nghiên cứu tại Đại học Rockefeller đã tiến hành một thí nghiệm đặc biệt. Họ sử dụng công nghệ chỉnh sửa gene tiên tiến CRISPR để đưa phiên bản NOVA 1 của con người vào chuột. Kết quả thật bất ngờ.

Dù việc chỉnh sửa gene không ảnh hưởng đến khả năng vận động hay chức năng thần kinh cơ bản của chuột, nhưng lại làm thay đổi cách chúng giao tiếp. Những con chuột được chỉnh sửa bắt đầu phát ra các âm thanh khác biệt khi tương tác với nhau – một dấu hiệu cho thấy NOVA 1 đã ảnh hưởng đến hành vi phát âm của chúng.

Nhà nghiên cứu Yuko Tajima chia sẻ: “Phiên bản NOVA 1 của con người đã tạo ra những thay đổi đáng kể trong biểu hiện gene liên quan đến phát âm. Điều này có thể đã góp phần quan trọng vào sự tiến hóa của ngôn ngữ”.

Điều này có ý nghĩa gì với chúng ta?

Khám phá này chưa dừng lại ở đó. Nhóm nghiên cứu còn so sánh DNA của người hiện đại với người Neanderthal và Denisovan – hai loài họ hàng cổ xưa của chúng ta. Kết quả cho thấy biến thể đặc biệt của NOVA 1 hoàn toàn vắng mặt ở các loài này, cho thấy gene này có thể đã tiến hóa riêng biệt ở con người hiện đại.

Điều này khiến NOVA 1 trở thành ứng viên sáng giá cho vai trò “chìa khóa” giúp con người phát triển hệ thống ngôn ngữ phức tạp. Đáng chú ý, các đột biến ở NOVA 1 cũng có liên hệ với một số rối loạn về ngôn ngữ và chứng tự kỷ – mở ra hướng nghiên cứu tiềm năng trong lĩnh vực y học thần kinh.

Vẫn chưa phải hồi kết

Dù khám phá này vô cùng đáng chú ý, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng: không một gene nào đơn lẻ có thể giải thích toàn bộ quá trình hình thành ngôn ngữ. Tiến sĩ El-Gendy khẳng định: “Chúng ta từng nghĩ FOXP2 là gene chủ đạo cho ngôn ngữ. Nhưng nghiên cứu này cho thấy tiến trình ấy phức tạp hơn nhiều – không có gene nào giữ toàn bộ câu trả lời”.

Vậy nên hành trình khám phá vẫn tiếp tục. Có thể trong tương lai, khoa học sẽ mở ra thêm những bí mật về cách ngôn ngữ – món quà độc nhất của loài người – hình thành.

Biết đâu, một ngày không xa, chúng ta sẽ giải mã trọn vẹn bộ gene đằng sau khả năng giao tiếp tuyệt diệu này.

Hãy luôn giữ cho mình tinh thần tò mò và khát khao khám phá nhé!