Bạn đã bao giờ cố gắng “bù nước” bằng cách uống liền vài ly nước trong một lần ngắn?

Nghe có vẻ hợp lý, đặc biệt sau khi tập thể dục hay trong ngày hè nắng nóng, nhưng uống nước quá nhanh lại có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe, thậm chí dẫn đến tình trạng hạ natri máu cấp tính (acute hyponatremia).

Nước đi đâu sau khi uống?

Nước không lập tức đi vào máu sau khi bạn nuốt. Thay vào đó, nó đi qua hệ tiêu hóa, hấp thụ qua ruột non, rồi phân phối dần qua các khoang tế bào thông qua cơ chế thẩm thấu. Thận giữ vai trò chính trong việc điều chỉnh lượng nước và muối trong cơ thể, nhưng như bác sĩ Anthony Berman (Đại học Stanford) cảnh báo: “Phản ứng của thận không tức thời, và nếu bạn nạp quá nhiều nước quá nhanh, khả năng lọc có thể bị vượt quá giới hạn tạm thời.”

Hạ natri máu cấp: không chỉ là loãng máu

Khi lượng natri trong máu tụt nhanh do nước loãng quá mức, bạn có thể gặp tình trạng hạ natri máu cấp – tình trạng nguy hiểm gây rối loạn điện giải. Natri là yếu tố quan trọng giúp giữ cân bằng dịch ngoại bào và truyền tín hiệu thần kinh. Trong các ca nạp nước quá mức mà không kèm điện giải, đặc biệt ở vận động viên sau thi đấu, tình trạng phù não và tổn thương thần kinh có thể xảy ra. Một báo cáo năm 2023 trên Tạp chí Thần kinh học JAMA ghi nhận một nữ vận động viên 28 tuổi bị co giật sau khi uống gần 4 lít nước trong 90 phút – nồng độ natri máu của cô tụt xuống dưới 125 mmol/L và phải điều trị hồi sức tích cực.

Áp lực lên thận khi lọc nước quá nhanh

Thận khỏe có thể thải tối đa 0,8–1,0 lít nước mỗi giờ, nhưng điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hormone chống bài niệu (ADH), chức năng lọc cầu thận, tình trạng mất muối… Theo bác sĩ Leena Mathur (Đại học Johns Hopkins): “Khi nạp nước nhanh hơn tốc độ đào thải, cơ thể không chỉ bị loãng máu mà còn phải kích hoạt cơ chế bù trừ, như thải natri ra nước tiểu – điều này tiếp tục phá vỡ cân bằng điện giải”.

Bao nhiêu nước là quá nhiều?

Dù khuyến nghị phổ biến là 8–10 ly nước mỗi ngày, nhu cầu thực tế phụ thuộc vào cân nặng, thời tiết, mức độ vận động và chức năng thận. Nguy cơ xuất hiện khi uống hơn 1 lít nước mỗi giờ trong nhiều giờ liên tục, đặc biệt nếu không bù điện giải. Trong y học lâm sàng, lượng nước truyền luôn được tính toán kỹ theo cân nặng và tình trạng bệnh nhân, vậy nên, trong sinh hoạt hằng ngày, chúng ta cũng nên cân nhắc tương tự.

Những ai dễ gặp rủi ro nhất?

- Vận động viên sức bền uống nước liên tục nhưng không bù khoáng

- Người bị suy thận hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị rối loạn tâm thần (thuốc ức chế tái hấp thu serotonin – SSRI)

- Người cao tuổi và trẻ nhỏ – nhóm có phản xạ khát và khả năng đào thải kém

- Bệnh nhân có rối loạn tâm thần với hành vi uống nước quá mức (polydipsia)

Uống nước thế nào mới an toàn?

- Chia nhỏ lượng nước trong ngày, tránh uống quá nhiều trong thời gian ngắn

- Sử dụng nước điện giải sau khi đổ mồ hôi nhiều hoặc tập luyện kéo dài

- Theo dõi màu nước tiểu: vàng nhạt là lý tưởng, trong suốt có thể là dấu hiệu đã uống quá nhiều

- Với người bệnh hoặc vận động viên, nên tham khảo chuyên gia y tế để được lên kế hoạch bổ sung nước phù hợp

Kết luận: Uống đúng – không chỉ là đủ

Các bạn thân mến, nước vẫn là "thuốc bổ rẻ nhất", nhưng bổ quá liều thì vẫn có thể gây hại. Việc uống đủ nước một cách hợp lý cần dựa trên nhu cầu thực tế, thể trạng và điều kiện môi trường – chứ không chỉ là những con số chung chung.

Bạn đã từng uống nước quá nhanh chưa? Hãy chia sẻ trải nghiệm hoặc mẹo riêng của bạn để duy trì thói quen uống nước một cách khoa học nhé – vì sức khỏe của bạn đáng giá từng ngụm!