Xin chào các bạn thân mến! Bạn đã bao giờ bước vào một bảo tàng nghệ thuật, nhìn quanh tất cả những bức tranh... và hoàn toàn chẳng hiểu gì chưa?

Kiểu như, “Mình có cần hiểu bức này không nhỉ?” hay “Ủa, sao chỉ có mỗi cái hình vuông vậy?” Nếu bạn từng có cảm giác như thế — chào mừng đến với hội.

Đó gọi là nỗi lo trong bảo tàng, và đoán xem? Bạn không kỳ cục đâu. Bạn không “thiếu văn hoá” đâu. Bạn chỉ đơn giản là... con người thôi.

Vậy “nỗi lo bảo tàng” là gì?

Đó là cảm giác ngại ngùng khi bạn bước vào một phòng trưng bày và đột nhiên cảm thấy như thể mình phải hiểu hết mọi thứ… nhưng lại không hiểu gì cả. Có thể bạn thấy áp lực vì “phải phân tích” một tác phẩm nào đó. Có thể bạn sợ trông mình sẽ ngốc nghếch. Hoặc đơn giản, nơi ấy quá yên tĩnh và nghiêm trang đến mức bạn bắt đầu tự hỏi: “Mình có hợp với chỗ này không?” Ồ vâng, mình từng như thế.

Vì sao ta lại thấy thế?

Bảo tàng có thể khiến người ta thấy choáng ngợp — và điều đó không phải ngẫu nhiên. Theo Tiến sĩ Ellen Winner, một nhà tâm lý học nghiên cứu về cảm nhận nghệ thuật tại Đại học Boston, nhiều người cảm thấy áp lực phải giải mã nghệ thuật “cho đúng”, như thể chỉ có một đáp án chính xác duy nhất.

Sự căng thẳng đó dễ khiến bạn rơi vào hội chứng kẻ mạo danh (imposter syndrome), đặc biệt trong những không gian yên lặng, trang trọng – nơi bạn có cảm giác rằng ai cũng hiểu hết, trừ mình.

Nhưng sự thật là: ngay cả những người giám tuyển hay sử học nghệ thuật chuyên nghiệp cũng thường tranh luận về ý nghĩa của một tác phẩm. Không hề tồn tại một “chìa khoá vạn năng” để giải mã nghệ thuật. Và thật ra, chính việc mỗi người nhìn thấy một điều khác biệt lại là điều làm nên sức mạnh của nghệ thuật — và đó cũng là mục đích của nó.

Mình từng “giả vờ hiểu”...

Thú thật nhé: ngày xưa mình hay gật gù trước tranh trừu tượng như thể đã "ngấm" hết mọi tầng ý nghĩa. Nhưng trong đầu thì nghĩ: “Cái này có đang bị treo ngược không nhỉ?”

Mình từng nghĩ nếu không nói ra điều gì nghe có vẻ sâu sắc thì người khác sẽ cho rằng mình không nên có mặt ở đó. Nhưng giờ thì sao? Mình đã hiểu rằng: không “hiểu” cũng chẳng sao cả. Nghệ thuật không phải là một bài kiểm tra — nó là một trải nghiệm.

Điều giúp mình vượt qua

Thay vì cố gắng hiểu hết, mình bắt đầu tự hỏi:

• Mình cảm thấy gì khi nhìn vào tác phẩm này?

• Màu sắc hoặc hình dáng này gợi mình nhớ đến điều gì?

• Có câu chuyện nào hiện lên trong đầu không?

Khi làm vậy, bảo tàng bỗng trở thành một nơi để mình thả hồn mơ mộng, thay vì một lò áp suất gây căng thẳng.

Hãy cá nhân hoá trải nghiệm

Vậy làm sao để kết nối với nghệ thuật khi bạn không biết mình “nên” thấy gì? Chuyên gia trị liệu nghệ thuật Dr. Cathy Malchiodi khuyên người xem nên bỏ qua áp lực và mang góc nhìn riêng của mình vào trải nghiệm. “Nghệ thuật không phải là tìm ra ý nghĩa 'đúng' — mà là cảm xúc mà nó khơi dậy trong bạn,” bà chia sẻ.

Hãy thử tưởng tượng: bức tranh đó là một cảnh trong phim — điều gì vừa xảy ra? Hoặc tự hỏi: “Mình sẽ bật bản nhạc nào khi ngắm bức tranh này?”

Việc tạo ra mối liên kết cá nhân không chỉ giúp xua tan lo lắng, mà còn biến nghệ thuật từ một điều “phải hiểu” thành một điều “được cảm nhận”.

Bạn không cần phải biết hết

Không ai kiểm tra bạn cả. Bạn đến bảo tàng không phải để làm bài thi mà để tận hưởng. Bạn không cần có bằng cử nhân nghệ thuật để cảm nhận điều gì đó. Và thật lòng mà nói, đôi khi mình chỉ cần nhìn cách ánh sáng rọi vào một bức tượng rồi thốt lên: “Uầy, lấp lánh ghê!” — vậy là đủ rồi.

Cùng chia sẻ nhé

Bạn đã bao giờ cảm thấy lạc lõng trong một bảo tàng chưa? Bạn có cố “hiểu” từng tác phẩm không, hay đơn giản là để cảm xúc dẫn lối? Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn bên dưới nhé — mình rất muốn biết mình không phải người duy nhất!

Nghệ thuật là trải nghiệm cá nhân. Bạn hoàn toàn có thể thấy xúc động trước một tác phẩm, và thờ ơ với tác phẩm khác. Bạn được quyền chỉ nhìn, cảm nhận, rồi bước tiếp.

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây. Và lần sau khi bạn bước vào một bảo tàng — hãy cứ thở nhẹ, thư giãn, và tận hưởng hành trình ấy nhé.