Không chỉ thời lượng giấc ngủ, mà chất lượng và tư thế ngủ cũng đang được xem xét kỹ lưỡng trong y học hiện đại.

Dù nhiều người lựa chọn tư thế ngủ chỉ để dễ chịu hơn, các nghiên cứu mới cho thấy cách chúng ta nằm khi ngủ có thể ảnh hưởng đến não bộ, tim mạch và hô hấp theo những cách không thể ngờ.

Não Bộ Và Tư Thế: Vai Trò Trong Việc "Làm Sạch" Hệ Thần Kinh

Nghiên cứu của tiến sĩ Maiken Nedergaard tại Trung tâm Y khoa Đại học Rochester phát hiện rằng tư thế ngủ có thể tác động đến hoạt động của hệ bạch huyết não – cơ chế giúp loại bỏ độc tố thần kinh khi ngủ. Trong một thử nghiệm chụp cộng hưởng từ (còn gọi là MRI – hình ảnh cộng hưởng từ) công bố năm 2024, nhóm nghiên cứu phát hiện tư thế nằm nghiêng giúp làm sạch các protein beta-amyloid – yếu tố liên quan đến bệnh Alzheimer – hiệu quả hơn so với tư thế nằm ngửa.

Tuần Hoàn Máu: Nằm Bên Trái Hỗ Trợ Tim Hoạt Động

Tư thế ngủ còn có ảnh hưởng rõ rệt đến hệ tim mạch. Theo một tổng quan nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí *Giấc Ngủ Và Hô Hấp* (Sleep & Breathing), người mắc suy tim khi nằm nghiêng bên trái sẽ có tuần hoàn máu tốt hơn và giảm áp lực cho tim. Lực hấp dẫn trong tư thế này hỗ trợ lưu thông máu hiệu quả hơn, từ đó cải thiện khả năng tưới máu đến các cơ quan.

Tuy nhiên, ở một số người bị rối loạn nhịp tim, tư thế nằm nghiêng bên phải lại giúp giảm cảm giác hồi hộp, cho thấy việc chọn tư thế ngủ tối ưu nên được cá thể hoá dựa trên tình trạng tim mạch cụ thể của từng người.

Cột Sống Và Cơ Xương: Tư Thế Ngủ Ảnh Hưởng Đến Cân Bằng Cơ Thể

Việc duy trì tư thế không đúng trong khi ngủ có thể gây áp lực kéo dài lên các nhóm cơ cạnh cột sống, từ đó kích thích thần kinh và gây cảm giác đau nhức sau khi thức dậy. Theo nghiên cứu của Hiệp hội Y học Phục hồi chức năng Hoa Kỳ công bố năm 2024, việc sử dụng nệm quá mềm hoặc bị lún kết hợp với tư thế nằm lệch trục cơ thể có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các điểm đau cơ mãn tính.

Các chuyên gia khuyến cáo nên lựa chọn gối và nệm phù hợp với cấu trúc cơ thể. Tư thế nằm nghiêng với hai chân hơi co nhẹ được cho là giúp phân bố trọng lực đồng đều hơn, từ đó giảm áp lực lên dây thần kinh và hạn chế tình trạng đau mỏi cơ xương vào buổi sáng.

Hô Hấp Và Ngủ Ngáy: Tư Thế Cần Được Kiểm Soát

Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tư thế (viết tắt là POSA) là tình trạng xảy ra khi đường thở bị thu hẹp đáng kể lúc người bệnh nằm ngửa. Theo bác sĩ Atul Malhotra (Đại học California, San Diego), tư thế nằm ngửa làm tăng nguy cơ sụp đường thở trên, dẫn đến các cơn thiếu oxy tái diễn trong suốt đêm.

Một tổng hợp nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Lồng Ngực vào năm 2025 khẳng định rằng liệu pháp điều chỉnh tư thế khi ngủ – tức là huấn luyện người bệnh tránh nằm ngửa – có thể cải thiện đáng kể chỉ số ngưng thở trong các trường hợp nhẹ đến trung bình.

Sử dụng đệm hỗ trợ tư thế hoặc thiết bị giữ bên cơ thể trong khi ngủ đã cho thấy hiệu quả rõ rệt mà không cần dùng đến thuốc điều trị.

Trào Ngược Dạ Dày Thực Quản: Ngủ Bên Phải Làm Tình Trạng Trầm Trọng Hơn

Với những người mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (viết tắt là GERD), tư thế khi ngủ ảnh hưởng rất lớn đến mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng. Bác sĩ Stuart Spechler (Đại học Baylor, Hoa Kỳ) cho biết, khi nằm nghiêng sang bên phải, nguy cơ axit trào ngược tăng lên vì lúc này dạ dày ở vị trí cao hơn thực quản. Ngược lại, khi nằm nghiêng sang bên trái, dạ dày được giữ thấp hơn, giúp hạn chế axit từ dạ dày chảy ngược lên thực quản. Hiện nay, phương pháp điều chỉnh tư thế ngủ – không sử dụng thuốc – đã được đưa vào các phác đồ điều trị lâm sàng cho những bệnh nhân không đáp ứng tốt với thuốc ức chế bơm proton (loại thuốc thường dùng để giảm tiết axit).

Hướng Dẫn Lâm Sàng Dựa Trên Từng Cá Nhân

Dù chưa có một tư thế ngủ “chuẩn mực” áp dụng cho tất cả mọi người, giới chuyên môn vẫn đưa ra một số khuyến nghị mang tính định hướng trong thực hành y khoa:

- Nằm nghiêng (bên trái hoặc phải) thường được ưu tiên cho người có bệnh lý về tim mạch hoặc thần kinh.

- Tư thế nằm ngửa có thể làm nặng thêm các tình trạng như ngưng thở khi ngủ, trào ngược axit và giảm lưu thông máu lên não – tuy nhiên vẫn có thể chấp nhận được nếu phần đầu được kê cao đúng cách.

- Tư thế nằm cuộn người quá mức (tư thế bào thai) có thể làm hạn chế hoạt động của cơ hoành, ảnh hưởng đến hô hấp.

- Những người đang trong giai đoạn hậu phẫu, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh mạn tính nên được tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ để lựa chọn tư thế ngủ phù hợp nhất.

Trong bối cảnh y học đang tiến đến cá nhân hóa điều trị, tư thế ngủ cũng không còn là lựa chọn mang tính thoải mái đơn thuần. Khi các nghiên cứu hình ảnh và theo dõi giấc ngủ bằng công nghệ cao ngày càng phổ biến, tư thế ngủ sẽ trở thành một phần quan trọng trong quy trình chẩn đoán và điều trị toàn diện.