Khi nghĩ đến hóa thạch, chúng ta thường hình dung đến đá, xương hoặc vỏ sò cổ đại được chôn dưới lòng đất. Nhưng bạn có biết một số loài thực vật mà chúng ta thấy ngày nay đã có từ thời khủng long—và chúng vẫn còn sống và phát triển không?

Chúng được gọi là "thực vật hóa thạch sống". Chúng thay đổi rất ít trong hàng triệu năm và vẫn tiếp tục tồn tại trong thời hiện đại. Hãy cùng khám phá điều gì khiến chúng trở nên đặc biệt, chúng đến từ đâu và tại sao các nhà khoa học lại thấy chúng hấp dẫn đến vậy.

"Cây hóa thạch sống" chính xác là gì?

Cây hóa thạch sống là loài cây hầu như không thay đổi trong hàng chục triệu năm. Những loài cây này từng có nhiều họ hàng, nhưng hầu hết đã tuyệt chủng, chỉ còn lại một số ít loài còn tồn tại cho đến ngày nay. Chúng cung cấp cho chúng ta cái nhìn thoáng qua hiếm hoi, sống động về quá khứ sinh học sâu xa của Trái đất. Các nhà khoa học coi những loài cây này là viên nang thời gian sinh học—bằng chứng về cách sự sống có thể tồn tại qua những thay đổi lớn về khí hậu, môi trường và quá trình tiến hóa.

Bạch quả: ví dụ nổi tiếng nhất

Một trong những loài cây hóa thạch sống nổi tiếng nhất là Ginkgo biloba, thường được gọi là cây bạch quả. Ngày nay, loài cây có lá hình quạt này có thể được tìm thấy trên các con phố thành phố, nhưng lần đầu tiên nó xuất hiện cách đây hơn 200 triệu năm, vào thời đại khủng long. Hồ sơ hóa thạch cho thấy những cây bạch quả cổ đại trông gần giống hệt những cây mà chúng ta thấy hiện nay. Mặc dù từng có nhiều họ hàng, nhưng Ginkgo biloba là loài duy nhất còn sót lại trong họ của nó. Cây này cứng cáp, chống ô nhiễm và sống rất lâu—một số cây có thể sống hơn một nghìn năm!

Thông Wollemi: một bất ngờ thời tiền sử

Một khám phá tuyệt vời khác là thông Wollemi, được tìm thấy ở Úc vào năm 1994. Các nhà khoa học chỉ nhìn thấy nó trong các hồ sơ hóa thạch có niên đại hơn 90 triệu năm và họ nghĩ rằng nó đã tuyệt chủng—cho đến khi những người đi bộ đường dài phát hiện ra một lùm cây nhỏ này trong một hẻm núi xa xôi. Giống như tìm thấy một con khủng long vẫn còn đi lại xung quanh cho đến ngày nay! Kể từ đó, thông Wollemi đã được bảo vệ cẩn thận và hiện được trồng trong các vườn bách thảo trên khắp thế giới.

Cây tuế: thực vật có rễ cổ xưa

Cây tuế là loài cây giống cây cọ trông giống như chúng thuộc về một bộ phim Công viên kỷ Jura. Những loài thực vật cổ xưa này từng phổ biến trong thời đại khủng long. Mặc dù nhiều loài đã biến mất, nhưng vẫn còn khoảng 300 loài tồn tại cho đến ngày nay ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây tuế phát triển chậm, sống lâu và được biết đến với lá cứng, khỏe và hoa hình nón. Chúng có thể không nổi bật, nhưng chúng đã vượt qua thử thách của thời gian trong hơn 250 triệu năm!

Tại sao chúng sống sót trong khi những loài khác thì không?

Cây hóa thạch sống thường phát triển mạnh trong môi trường ổn định—những nơi không thay đổi nhiều trong hàng triệu năm. Chúng thường phát triển chậm và có khả năng chống chịu tự nhiên với bệnh tật, hạn hán và sâu bệnh. Những đặc điểm này giúp chúng sống sót qua kỷ băng hà, đợt nắng nóng và thậm chí là sự tuyệt chủng hàng loạt đã xóa sổ nhiều loài khác. Khả năng "duy trì nguyên trạng" của chúng thực sự là một lợi thế lớn.

Chúng ta có thể học được gì từ chúng?

Nghiên cứu cây hóa thạch sống giúp các nhà khoa học hiểu được cách sự sống trên Trái đất đã thích nghi và tiến hóa như thế nào. Theo Tiến sĩ Peter Crane, một nhà thực vật học nổi tiếng và là chuyên gia về quá trình tiến hóa của thực vật, "Hóa thạch sống là cửa sổ nhìn vào quá khứ xa xôi. Chúng giúp chúng ta tìm hiểu về lịch sử Trái đất, các kiểu khí hậu và khả năng phục hồi của sự sống".

Những loài cây này cũng có giá trị y tế và sinh thái. Ví dụ, bạch quả đã được nghiên cứu về những lợi ích tiềm tàng của nó trong việc cải thiện trí nhớ và lưu thông máu. Trong khi đó, việc bảo tồn các loài cổ xưa này hỗ trợ đa dạng sinh học và nhắc nhở chúng ta về việc một số dạng sống quý giá và hiếm có như thế nào.

Bảo vệ những loài thực vật cổ xưa còn sót lại này

Thật không may, nhiều loài thực vật hóa thạch sống hiện đang bị đe dọa do mất môi trường sống, ô nhiễm hoặc khai thác trái phép. Các chương trình bảo tồn trên khắp thế giới đang nỗ lực trồng và bảo vệ những loài thực vật này—trong các vườn bách thảo, công viên quốc gia và trung tâm nghiên cứu. Thế hệ chúng ta đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo những kho báu xanh quý hiếm này không biến mất mãi mãi.

Bạn đã từng nhìn thấy một cây hóa thạch sống chưa?

Bạn đã từng đi ngang qua một cây bạch quả mà không nhận ra rằng nó còn già hơn cả một số loài khủng long chưa? Bạn đã từng phát hiện ra một cây tuế trong một khu vườn nhiệt đới hay ghé thăm một trung tâm thực vật học có các loài cổ đại chưa? Nếu có, bạn đã có cái nhìn cận cảnh về lịch sử sống của Trái đất.

Hãy chia sẻ trải nghiệm của bạn với chúng tôi—hoặc cho chúng tôi biết loại cây hóa thạch sống nào mà bạn muốn tận mắt nhìn thấy. Những sinh vật sống sót lâu đời nhất của thiên nhiên vẫn còn ở bên chúng ta và chúng xứng đáng có được khoảnh khắc ngạc nhiên và quan tâm.