Với nhiều người yêu thích lặn biển, đại dương không chỉ là nơi khám phá vẻ đẹp bí ẩn mà còn là hành trình thách thức giới hạn bản thân.

Tuy nhiên, phía sau sự kỳ diệu ấy lại tiềm ẩn một mối nguy bị xem nhẹ: chấn thương tai do áp lực hay còn gọi là barotrauma.

Đây không chỉ là sự khó chịu thoáng qua, mà có thể dẫn đến tổn thương nghiêm trọng, thậm chí vĩnh viễn nếu không được nhận biết và xử lý đúng cách.

Áp Lực Và Cái Giá Của Việc Không Thích Nghi

Barotrauma là hiện tượng tổn thương mô khi có sự chênh lệch áp suất giữa các khoang chứa không khí trong cơ thể và môi trường bên ngoài. Trong khi lặn, tai giữa là nơi dễ bị ảnh hưởng nhất. Khi thợ lặn dần chìm xuống, áp suất xung quanh tăng nhanh. Nếu áp lực bên trong tai giữa không được cân bằng kịp thời qua vòi Eustachian, màng nhĩ sẽ bị kéo căng, dẫn đến viêm, xuất huyết hoặc rách màng. Theo tạp chí Y Học Dưới Biển Và Áp Suất Cao (2023), có đến 40% người mới học lặn trải qua triệu chứng barotrauma tai giữa ngay trong giai đoạn huấn luyện đầu tiên.

Tổn Thương Diễn Tiến: Từ Đau Nhức Tới Rách Màng Nhĩ

Cảm giác đầu tiên thường là đau tai hay ù nhẹ, nhưng nếu tiếp tục lặn sâu hoặc lặp lại nhiều lần, tình trạng có thể trầm trọng hơn. Khi chênh lệch áp suất vượt ngưỡng 5 psi, các mao mạch trong tai giữa có thể vỡ, gây ra tụ máu sau màng nhĩ (hemotympanum). Nếu không kịp cân bằng áp lực, màng nhĩ có thể bị thủng, nước tràn vào gây mất thính lực và ảnh hưởng đến thăng bằng. Bác sĩ Elise Tanaka – chuyên gia tai mũi họng trong y học lặn – chia sẻ: “Ngay cả những lần lặn nông, nếu không cân bằng đúng cách, cũng có thể tạo ra lực đủ mạnh để làm rách màng nhĩ”.

Barotrauma Tai Trong: Khi Dấu Hiệu Không Gây Đau Nhưng Nguy Hiểm

Dù hiếm gặp hơn, tổn thương tai trong lại tiềm ẩn nhiều hậu quả nghiêm trọng. Nó thường xuất hiện sau những lần cố gắng cân bằng áp suất bằng thao tác thở mạnh không đúng cách, dẫn đến rò dịch tai trong hoặc tổn hại cấu trúc ốc tai – tiền đình. Biểu hiện thường gồm mất thính lực đột ngột, ù tai, chóng mặt hoặc mất thăng bằng – nhưng ít khi kèm theo đau. Khác với barotrauma tai giữa, tổn thương tai trong cần được kiểm tra khẩn cấp bằng đo thính lực và MRI độ phân giải cao để loại trừ nguyên nhân thần kinh. Phẫu thuật có thể được chỉ định sớm nếu nghi ngờ rò dịch nội tai.

Chẩn Đoán Không Dựa Vào Mắt Thường

Soi tai vẫn là phương pháp kiểm tra chính, nhưng trong giai đoạn sớm, dấu hiệu tổn thương có thể mờ nhạt. Bác sĩ cần quan sát tình trạng tụ dịch, màng nhĩ co kéo hoặc thâm tím phía sau. Ở giai đoạn nặng hơn, đo nhĩ lượng và âm thính đồ sẽ giúp xác định tình trạng mất thính lực dẫn truyền. Với tổn thương tai trong, cần đến các kiểm tra tiền đình và theo dõi chuyển động mắt bằng VNG. Điều quan trọng là hướng dẫn người lặn tự nhận biết và báo cáo sớm những dấu hiệu như ù tai, cảm giác bịt kín tai hoặc nghe kém thoáng qua.

Ngăn Ngừa Bằng Kỹ Năng Và Thiết Bị Hợp Lý

Việc tránh barotrauma không nằm ở may rủi mà phụ thuộc vào kỹ thuật và ý thức. Các phương pháp cân bằng áp suất như Frenzel hoặc Toynbee nhẹ nhàng và hiệu quả hơn thao tác Valsalva thông thường. Người lặn nên tránh xuống nước khi đang nghẹt mũi vì điều này làm tắc vòi Eustachian. Tai nghe có lỗ thoát khí, kiểm soát tốc độ lặn và đào tạo kỹ lưỡng từ đầu là yếu tố then chốt. Các thiết bị hiện đại như mặt nạ truyền âm và máy tính lặn thông minh đang được phát triển nhằm theo dõi áp suất theo thời gian thực.

Điều Trị Và Phục Hồi: Đừng Chủ Quan Với Tai

Đa số các ca barotrauma tai giữa có thể tự lành sau 1 tuần nếu được nghỉ ngơi hợp lý và không tiếp tục lặn. Thuốc thông mũi, corticoid dạng xịt và nhỏ tai kháng sinh (nếu có nước vào tai) thường được kê đơn. Với các trường hợp thủng màng nhĩ dai dẳng hoặc tổn thương chuỗi xương con, cần can thiệp bằng phẫu thuật phục hồi.

Tổn thương tai trong nếu không được xử lý trong 72 giờ đầu có thể gây điếc vĩnh viễn. Việc sử dụng thuốc kháng viêm, phối hợp phục hồi chức năng tiền đình có thể cải thiện phần nào chức năng nghe và giữ thăng bằng.