Hiểu được sự khác biệt giữa dị ứng và nhạy cảm là rất quan trọng khi nói đến cách cơ thể phản ứng với một số loại thực phẩm nhất định. Mặc dù cả hai tình trạng đều liên quan đến phản ứng bất lợi, nhưng chúng khác nhau về mặt lâm sàng.

Bài viết này sẽ cung cấp những giải thích rõ ràng về các thuật ngữ này, các tác nhân gây dị ứng thực phẩm phổ biến nhất và những việc cần làm nếu bạn nghi ngờ mình bị dị ứng hoặc nhạy cảm.

Dị ứng và nhạy cảm là gì?

Dị ứng: Phản ứng phức tạp của hệ thống miễn dịch

Dị ứng thực phẩm xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể nhầm lẫn một chất vô hại (chất gây dị ứng) thành một chất xâm lược có hại. Điều này kích hoạt sản xuất kháng thể IgE, kích hoạt tế bào mast và basophil để giải phóng các hóa chất gây viêm như histamine.

Một nghiên cứu mang tính bước ngoặt năm 2020 trên tạp chí Nature Immunology cho thấy 92% phản ứng dị ứng thực phẩm liên quan đến các con đường trung gian qua IgE, trong đó histamine chiếm 68% các triệu chứng cấp tính (nổi mề đay, sưng tấy, phản vệ) thông qua hoạt hóa thụ thể H1. Histamine gây ra các triệu chứng dị ứng có thể ảnh hưởng đến các cơ quan khác nhau, chẳng hạn như da, hệ hô hấp hoặc hệ tiêu hóa.

Nhạy cảm: Khó chịu ở đường tiêu hóa

Mặt khác, nhạy cảm với thức ăn, còn được gọi là không dung nạp, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa nhưng không liên quan đến hệ miễn dịch. Ví dụ phổ biến nhất là không dung nạp lactose, khi cơ thể thiếu enzyme lactase, cần thiết để phân hủy lactose, loại đường có trong sữa.

Những người không dung nạp lactose có thể bị đầy hơi, chướng bụng hoặc khó chịu sau khi tiêu thụ sữa, nhưng điều này không gây ra phản ứng miễn dịch nguy hiểm.

Các chất gây dị ứng thực phẩm phổ biến

Những loại thực phẩm nào có khả năng gây dị ứng cao nhất?

Một số loại thực phẩm có khả năng gây phản ứng dị ứng cao hơn. Bao gồm trứng, sữa, đậu nành, lúa mì, động vật có vỏ, một số loại trái cây, đậu phộng và nhiều loại hạt. Đối với những người bị dị ứng thực phẩm, ngay cả một lượng nhỏ những loại thực phẩm này cũng có thể gây ra phản ứng nghiêm trọng.

Chẩn đoán là chìa khóa

Việc chẩn đoán đúng dị ứng thực phẩm là rất quan trọng. Không nên loại bỏ thực phẩm khỏi chế độ ăn uống mà không có xét nghiệm phù hợp, vì điều này có thể khiến việc đưa những thực phẩm đó trở lại sau này trở nên khó khăn hơn. Chẩn đoán chuyên nghiệp giúp tránh những hạn chế không cần thiết và đảm bảo tránh được những thực phẩm phù hợp nếu cần thiết.

Dị ứng thực phẩm phổ biến đến mức nào?

Tỷ lệ mắc bệnh trong dân số nói chung

Dị ứng thực phẩm ảnh hưởng đến khoảng 1-5% người lớn. Tuy nhiên, con số này có thể cao hơn ở những người cũng bị dị ứng với chất hít, vì những tình trạng này thường chồng chéo lên nhau.

Dị ứng thường gặp hơn ở trẻ em, ước tính có khoảng 3% đến 7% trẻ em bị một số dạng dị ứng thực phẩm.

Di truyền đóng vai trò

Tiền sử gia đình là yếu tố quan trọng trong việc dự đoán dị ứng thực phẩm. Nếu gia đình có người bị dị ứng, khả năng dị ứng thực phẩm sẽ tăng lên. May mắn thay, nhiều trẻ em sẽ hết dị ứng với một số loại thực phẩm nhất định khi đến tuổi đi học, đặc biệt là những loại liên quan đến sữa, trứng và lúa mì.

Sốc phản vệ là gì?

Phản ứng dị ứng nghiêm trọng

Trong một số trường hợp hiếm gặp, cá nhân có thể gặp phải phản ứng dị ứng cực độ được gọi là sốc phản vệ. Đây là tình trạng đe dọa tính mạng có thể xảy ra trong vòng vài phút sau khi tiếp xúc với chất gây dị ứng.

Phản vệ gây ra tình trạng huyết áp giảm nhanh và nếu không được điều trị ngay lập tức, có thể dẫn đến ngừng tim. Đậu phộng thường liên quan đến phản vệ, đặc biệt là ở Hoa Kỳ, nhưng hầu như bất kỳ loại thực phẩm nào cũng có thể gây ra phản ứng này ở những người dễ bị dị ứng.

Hành động ngay lập tức là rất quan trọng

Phản ứng phản vệ cần được chăm sóc y tế ngay lập tức, thường là tiêm adrenaline (epinephrine) để mở đường thở và ổn định bệnh nhân. Việc trì hoãn điều trị có thể gây tử vong, đó là lý do tại sao điều cần thiết là luôn có kế hoạch khẩn cấp nếu biết mình bị dị ứng thực phẩm.

Kết luận: Hiểu và Quản lý Dị ứng và Nhạy cảm

Mặc dù dị ứng và nhạy cảm đều liên quan đến phản ứng không mong muốn với thực phẩm, nhưng chúng khác nhau về cách cơ thể phản ứng. Dị ứng liên quan đến hệ thống miễn dịch và có thể gây ra phản ứng nghiêm trọng, bao gồm cả phản vệ, trong khi nhạy cảm ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa mà không liên quan đến miễn dịch.

Bằng cách hiểu những khác biệt này, mọi người có thể quản lý sức khỏe của mình tốt hơn và tránh được những nguy cơ tiềm ẩn. Nếu bạn nghi ngờ bị dị ứng hoặc nhạy cảm, điều quan trọng là phải tìm kiếm lời khuyên y tế chuyên nghiệp để chẩn đoán và điều trị đúng cách. Hãy luôn cập nhật thông tin, giữ an toàn và chăm sóc sức khỏe của bạn !