Khi ban lãnh đạo doanh nghiệp bị thúc ép báo lãi từng quý, khi nhà đầu tư chỉ quan tâm đến giá cổ phiếu ngày mai, hoặc khi các chính sách tài khóa chỉ phục vụ nhiệm kỳ hiện tại – đó là biểu hiện của “short-termism” – tư duy ngắn hạn.
Vấn đề tưởng như chiến lược cá nhân này thực ra lại là một thách thức kinh tế vĩ mô. Nó có thể làm suy giảm đầu tư dài hạn, giảm năng suất lao động và làm méo mó cách phân bổ vốn của nền kinh tế.
Đáng lo hơn, nhiều tổ chức tài chính, doanh nghiệp niêm yết và cả cơ quan chính phủ đều vô tình tiếp tay cho vòng xoáy ngắn hạn này.
Áp lực ngắn hạn ảnh hưởng đến quyết định đầu tư dài hạn
Theo nghiên cứu của McKinsey (2020), các doanh nghiệp có tư duy dài hạn tăng doanh thu trung bình cao hơn 47% và lợi nhuận ròng cao hơn 36% so với doanh nghiệp chạy theo kết quả quý. Tuy nhiên, trên thực tế, hơn 60% CEO cảm thấy bị cổ đông gây áp lực báo lãi ngắn hạn.
Về lý thuyết, đây là sự mâu thuẫn giữa giá trị hiện tại ròng (NPV) của một dự án dài hạn và kỳ vọng thị trường tài chính trong ngắn hạn. Hệ quả: nhiều dự án nghiên cứu, phát triển, hoặc mở rộng bị cắt giảm vì không “có lãi ngay”.
Short-termism và hệ quả lan rộng trên toàn hệ thống
1. Với doanh nghiệp: cắt giảm R&D, tuyển dụng không bền vững, giảm chi phí ngắn hạn thay vì đầu tư vào năng suất dài hạn.
2. Với thị trường tài chính: đẩy mạnh giao dịch lướt sóng, khiến giá tài sản bị thổi phồng rồi sụp đổ nhanh.
3. Với chính sách công: chính trị gia thiên về trợ cấp, giảm thuế “gấp”, bỏ qua cải cách dài hạn như giáo dục, hạ tầng, môi trường.
Đâu là nguyên nhân của tư duy ngắn hạn?
- Cơ cấu lương thưởng dựa trên kết quả quý
- Áp lực từ thị trường tài chính (analyst earnings forecast)
- Chu kỳ bầu cử ngắn
- Truyền thông và mạng xã hội khuếch đại kỳ vọng tức thì
Tất cả tạo thành một hệ sinh thái “phản xạ nhanh – quên dài hạn”, trong đó người hành xử hợp lý trong ngắn hạn lại gây hại về lâu dài.
Kết luận: Làm sao thoát khỏi bẫy ngắn hạn?
Tư duy ngắn hạn không chỉ làm giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, mà còn làm trì trệ sự phát triển của cả nền kinh tế. Để thoát khỏi vòng xoáy này, cần thay đổi từ cách đánh giá hiệu quả quản trị, cách truyền thông tài chính, đến cả thiết kế chính sách công.
