Trong thời đại được chi phối bởi các kết nối số hóa, công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc định hình bản sắc cá nhân.

Những hệ lụy sâu xa của kỷ nguyên số này có thể được tìm thấy trong cảnh báo năm 1991 của Tiến sĩ Kenneth Gergen.

Trong tác phẩm “The Saturated Self”, nơi ông gợi ý rằng sự kết nối liên tục có nguy cơ làm phân mảnh danh tính cá nhân thành một khái niệm nghịch lý gọi là “đa nhân cách” (multiphrenia). Gần ba thập kỷ sau, một xã hội tràn ngập các thiết bị thông minh luôn duy trì kết nối nhưng lại đầy mâu thuẫn—dán mắt vào màn hình trong khi vẫn khao khát những mối quan hệ chân thành.

Những chiếc mặt nạ ảo

Các nền tảng mạng xã hội hiện đại mang đến một giao diện rực rỡ, nơi mọi người có thể tự tạo dựng hình ảnh trực tuyến của mình. Sức hấp dẫn của việc thể hiện những trạng thái vui vẻ nhất, những khoảnh khắc lung linh nhất, đã gia tăng xu hướng so sánh cuộc sống giữa mọi người. Tiến sĩ Sherry Turkle diễn tả sự mâu thuẫn này một cách chính xác trong cuốn sách “Alone Together”, cho rằng khi cuộc sống của chúng ta ngày càng trở nên ảo, những cảm giác cô đơn thường bùng phát dưới bề mặt. Thế giới trực tuyến có thể biến thành một bức màn lấp lánh, nơi mà sự tồn tại của một người được lọc qua và lý tưởng hóa, tạo ra một câu chuyện hấp dẫn nhưng dễ gây hiểu nhầm.

Cái tôi méo mó

Tuy nhiên, những hệ lụy tâm lý của những màn trình diễn trực tuyến này lại đặt ra nhiều mối lo ngại đáng kể. Tiến sĩ Ali Jazayeri cảnh báo về nguy cơ mất đi liên kết với thực tại, lưu ý thói quen so sánh bản thân đầy rẫy trên các nền tảng như Facebook có thể dẫn đến ảo tưởng rằng người khác luôn sống tốt đẹp hơn. Điều này làm nảy sinh cảm giác thiếu thốn và tuyệt vọng ở những người đang gặp khó khăn. Sự ngắt kết nối đó làm suy yếu bản sắc cá nhân, khiến nhiều người phải tạo nên những lớp vỏ phức tạp để che giấu cảm xúc hoặc vấn đề thật sự.

Hiện thực hóa giả

Những lo ngại về tính xác thực trực tuyến không chỉ dừng lại ở người dùng cá nhân mà còn lan sang các lĩnh vực chuyên nghiệp, như John Fowler đã nhấn mạnh. Sự mơ hồ giữa việc xây dựng thương hiệu trực tuyến và sự đại diện thực tế có thể gây ra những rủi ro đáng kể, đặc biệt khi các nhà tuyển dụng tìm kiếm sự nhất quán giữa sự hiện diện đời thực và dấu ấn số hóa của một cá nhân. Sự mờ nhạt của sự thật trong môi trường mà việc phóng đại trở thành điều thường xuyên đã tạo nên một vị thế bấp bênh, chứa đựng các hàm ý đạo đức và tiềm năng gây thất vọng.

Kết nối mong manh

Hơn nữa, ảnh hưởng của mạng xã hội đến các mối quan hệ cá nhân không thể bị bỏ qua. Tiến sĩ Melody lưu ý rằng các cặp đôi thường bị cuốn vào những sự xao lãng mà công nghệ mang lại, dẫn đến sự thiếu vắng kết nối chân thực. Dù mạng xã hội mở ra nhiều con đường giao tiếp, nhưng nó cũng có thể làm trầm trọng thêm cảm giác bị bỏ rơi hoặc không hài lòng trong các mối quan hệ tình cảm. Giao tiếp điện tử chiếm ưu thế trong các tương tác ngày nay thường làm giảm chất lượng của những cuộc trò chuyện trực tiếp, ý nghĩa.

Tìm kiếm sự cân bằng

Cuối cùng, các chuyên gia đồng ý rằng dù mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích lớn—kết nối bạn bè và cộng đồng ở xa—nhưng nó đặt ra một câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để đạt được sự cân bằng? Nhận ra giới hạn của việc tham gia trực tuyến là điều cần thiết để nuôi dưỡng những mối quan hệ chân thành. Tiến sĩ Tom Barrett nhấn mạnh rằng trong khi công nghệ không tạo ra những đấu tranh cảm xúc, nó lại khuếch đại những thử thách vốn có, khiến con người phải đối mặt với cảm giác bất an hoặc cô lập qua lăng kính số.

Kết luận: Lời kêu gọi hành động

Khi các cuộc thảo luận về tác động tâm lý của công nghệ tiếp tục phát triển, lời kêu gọi về một sự cân bằng ý thức giữa tương tác số và đời thực ngày càng trở nên cấp thiết. Mỗi cá nhân cần suy ngẫm về mức độ kết nối của mình và ưu tiên các mối quan hệ chân thành hơn là sự hiện diện trực tuyến. Một tương lai tươi sáng hơn phụ thuộc vào khả năng chúng ta rời khỏi màn hình, khuyến khích sự tương tác sâu sắc hơn với thế giới thực—chân thực và hiện tại—xung quanh chúng ta.