Vũ điệu Odissi là một trong những thể loại múa cổ điển lâu đời nhất của Ấn Độ, xuất phát từ bang Odisha. Nó có bề dày lịch sử kéo dài hơn hai nghìn năm và gắn bó chặt chẽ với các ngôi đền trong khu vực.

Múa Odissi nổi tiếng với các động tác uyển chuyển, bước chân phức tạp và nghệ thuật kể chuyện sinh động, thường tái hiện những câu chuyện thần thoại từ kinh điển Hindu.

Một đặc trưng nổi bật của Odissi là tribhangi, tư thế nhấn mạnh ba điểm cong mềm mại của cơ thể—ở cổ, thân trên và gối. Tư thế này tạo nên một vẻ đẹp nhẹ nhàng và thanh thoát. Điệu múa kết hợp giữa những chuyển động chậm rãi và nhanh nhẹn, với các động tác uốn cong sâu và những cú nhảy mạnh mẽ, tạo nên nhịp điệu cuốn hút lòng người xem.

Lịch sử của Odissi gắn bó sâu sắc với di sản văn hóa của Odisha. Ban đầu, nó được trình diễn như một lễ vật thiêng liêng trong các ngôi đền, với những vũ công đóng vai như người phụng thờ các vị thần. Vào thời cổ đại, các devadasi, những người phụ nữ tận tụy phục vụ trong các đền thờ, là những người chính biểu diễn loại hình nghệ thuật này. Tuy nhiên, với sự suy thoái của các truyền thống múa trong đền vào thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, Odissi trải qua một giai đoạn đình trệ. Phải đến giữa thế kỷ 20, những nỗ lực mạnh mẽ mới được thực hiện để phục hưng loại hình nghệ thuật cổ xưa này.

Những nhân vật kiệt xuất như Kelucharan Mohapatra và Sanjukta Panigrahi đã đóng vai trò then chốt trong việc khôi phục và phổ biến Odissi trên cả sân khấu quốc gia lẫn quốc tế.

Odissi được biết đến với những dáng thế và động tác độc đáo. Tư thế Chowk, với dáng đứng vuông vức, là một trong những tư thế dễ nhận diện nhất của Odissi. Nó thể hiện sự vững vàng và sức mạnh, với người biểu diễn tạo hình vuông bằng chân, đồng thời giữ tay cân đối và đối xứng. Một yếu tố quan trọng của Odissi là sự tập trung vào biểu cảm gương mặt, hay còn gọi là abhinaya, nhằm biểu đạt cảm xúc và kể lại các câu chuyện. Đây là lúc những biểu cảm gương mặt của vũ công kết hợp với các động tác tay, được gọi là mudras, trở nên thiết yếu trong việc kết nối giữa người biểu diễn và khán giả. Điệu múa không chỉ giao tiếp qua chuyển động, mà còn qua sự kết nối cảm xúc và tinh thần của người biểu diễn với âm nhạc và lời ca.

Âm nhạc đi kèm Odissi là một yếu tố không thể thiếu trong màn trình diễn, hòa quyện chặt chẽ với các động tác và biểu cảm. Âm nhạc cổ điển Ấn Độ làm nền tảng, theo các mẫu nhịp tala và giai điệu ragas, tạo nên một cấu trúc bài bản cho cả âm nhạc và điệu múa. Các nhịp điệu phức tạp này được đồng bộ hóa một cách tỉ mỉ với các động tác của vũ công, tạo nên một sự kết hợp liền mạch giữa âm thanh, chuyển động và cảm xúc. Các nhạc cụ truyền thống như mardala (trống), bansuri (sáo) và violin được các nhạc công đi cùng biểu diễn, mang lại cả giai điệu và nhịp điệu để làm tăng thêm sức hấp dẫn cho màn trình diễn. Cũng như chính điệu múa, âm nhạc mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, thường lấy cảm hứng từ thần thoại Hindu, và nâng cao toàn bộ màn biểu diễn thành một trải nghiệm thiêng liêng.

Dù Odissi đã thay đổi theo thời gian, bao gồm cả việc tích hợp các yếu tố hiện đại vào cách thể hiện, nhưng nó vẫn bám chặt vào di sản cổ điển của mình. Ngày nay, nó được trình diễn trong nhiều bối cảnh khác nhau—từ các nghi thức trong đền thiêng đến các buổi biểu diễn lớn trên sân khấu và được giảng dạy trong các trường múa trên khắp thế giới. Các học viên không chỉ học các khía cạnh kỹ thuật của Odissi mà còn cả lịch sử văn hóa phong phú đằng sau mỗi động tác. Việc bảo tồn và phát triển Odissi là minh chứng cho sự bền bỉ và vẻ đẹp vượt thời gian của các truyền thống múa cổ điển Ấn Độ!