Bước chân vào một bảo tàng nghệ thuật, người ta có thể dễ dàng nhận ra hai nhóm đối lập: những người đắm chìm trong thế giới nghệ thuật đầy mê hoặc và những người đến đây chỉ vì nghĩa vụ hay áp lực xã hội.

Đối với nhóm thứ hai, nghệ thuật đôi khi chẳng khác nào một chuỗi chấm màu vô định trên toan vải, thiếu đi chiều sâu cảm xúc mà những người yêu nghệ thuật thường ca ngợi.

Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy ngay cả những chuyên gia về nghệ thuật cũng đôi khi có thể hiểu sai ý nghĩa của tác phẩm. Nhận thức rõ sự khác biệt này, các bảo tàng ngày nay không ngừng tìm cách thu hẹp khoảng cách, hợp tác cùng các nhà khoa học thần kinh để khám phá hoạt động não bộ của khách tham quan khi tiếp xúc với nghệ thuật. Tại Mỹ, Bảo tàng Peabody Essex ở Massachusetts đã tích hợp nghiên cứu về sự sợ hãi và cách bộ não phản ứng với nỗi kinh hoàng, mang đến góc nhìn độc đáo về nghệ thuật poster phim kinh dị. Trong khi đó, Phòng trưng bày Quốc gia ở Luân Đôn lại hợp tác với các nhà nghiên cứu thị giác để tổ chức những thí nghiệm tương tác, giúp khách tham quan hiểu rõ hơn về cách chúng ta cảm nhận màu sắc.

Sự hợp tác giữa các bảo tàng và giới khoa học thần kinh không chỉ dừng lại ở lý thuyết, mà còn có tác động thực tiễn đến cách trưng bày tác phẩm. Dan Monroe, giám đốc Bảo tàng Peabody Essex, nhận định rằng bộ não con người luôn khao khát sự đổi mới và chuyển động. Vì thế, bảo tàng này đã chuyển từ những phòng trưng bày rộng lớn với hàng loạt tác phẩm sang các triển lãm nhỏ hơn, nơi số lượng tác phẩm được giới hạn nhằm khơi gợi trí tò mò và tạo cảm giác khám phá đầy hứng khởi cho khách tham quan.

Hơn nữa, các bảo tàng cũng thấu hiểu rằng phần lớn con người cảm nhận nghệ thuật một cách vô thức, thông qua những bộ lọc được định hình bởi kinh nghiệm và giá trị cá nhân. Nhờ vào khoa học thần kinh, họ có thể điều chỉnh cách trưng bày để giúp người xem dễ dàng kết nối và hiểu rõ hơn ý nghĩa của từng tác phẩm.

Trong lĩnh vực khoa học thần kinh hiện đại, thị giác không đơn thuần chỉ là cảm giác, mà còn là quá trình xử lý phức tạp của não bộ. Chính bộ não kết hợp thông tin từ các giác quan, biến những hình ảnh hai chiều thu nhận từ võng mạc thành một thế giới ba chiều sống động mà chúng ta cảm nhận được.

Điều này cũng giống như quá trình sáng tạo nghệ thuật, khi người nghệ sĩ tái hiện thế giới ba chiều trên một bề mặt phẳng. Cả hai quá trình – sáng tạo nghệ thuật và cơ chế thị giác – đều cùng đối mặt với thách thức chuyển hóa từ hai chiều sang ba chiều.

Mối liên kết đầy thú vị giữa nghệ thuật và khoa học thần kinh mở ra những góc nhìn mới mẻ về sự giao thoa giữa tri giác và sáng tạo.

Dù bạn là một người đam mê nghệ thuật hay chỉ là khách tham quan tình cờ, khoa học thần kinh có thể trở thành người bạn đồng hành tuyệt vời, giúp bạn khám phá những tầng sâu bí ẩn mà nghệ thuật ẩn giấu.