Hiện tượng cực quang, xuất hiện gần hai cực của trái đất, được gọi là cực quang phương Bắc ở Bắc bán cầu và cực quang phương Nam ở Nam bán cầu.
Những dải cực quang phương Bắc và cực quang phương Nam đầy mê hoặc này đã khơi dậy sự kinh ngạc và trầm trồ suốt nhiều thế kỷ, chạm đến trí tưởng tượng của con người trên khắp thế giới.
Gần đây, các nhiếp ảnh gia đã không ngừng nỗ lực để ghi lại vẻ đẹp huyền ảo của những màn trình diễn ánh sáng trên bầu trời này.
Nguyên nhân hình thành cực quang?
Hiện tượng cực quang là kết quả trực quan tuyệt đẹp của hoạt động mặt trời. Những cơn bão mặt trời giải phóng các đám mây khổng lồ chứa đầy hạt mang điện tích vào không gian. Một số hạt này di chuyển hàng triệu dặm và đến trái đất, nơi phần lớn chúng bị từ trường của hành tinh đẩy lệch hướng. Tuy nhiên, một số hạt lại bị hút về phía hai cực và va chạm với bầu khí quyển.
"Những hạt này đụng độ với các nguyên tử và phân tử trong khí quyển trái đất, làm chúng nóng lên trong một quá trình gọi là kích thích", nhà thiên văn học Tom Kerss từ Đài quan sát Hoàng gia giải thích. Tương tác này tạo ra ánh sáng rực rỡ mà chúng ta nhìn thấy trên bầu trời, với những dải sáng lượn sóng như rèm vải được hình thành bởi từ trường trái đất. Cực quang thường xuất hiện ở độ cao khoảng 80 dặm (khoảng 130 km) so với bề mặt trái đất, nhưng những màn trình diễn rực rỡ này có thể kéo dài đến hàng nghìn dặm vào không gian.
Màu sắc của cực quang đến từ đâu?
Màu sắc của cực quang được quyết định bởi các loại khí trong bầu khí quyển trái đất. Màu xanh lục phổ biến nhất đến từ oxy, trong khi nitơ tạo ra những sắc tím, xanh lam và hồng. Khi ôxy ở độ cao lớn tương tác mạnh hơn, nó có thể tạo nên những dải cực quang đỏ thẫm hiếm gặp là một hiện tượng chỉ xuất hiện trong các đợt cực quang mạnh mẽ nhất.
Các hành tinh khác có cực quang không?
Cực quang không chỉ có trên trái đất. Bất kỳ hành tinh nào có bầu khí quyển và từ trường đều có thể xuất hiện hiện tượng này. Các kính thiên văn đã ghi lại những dải cực quang tuyệt đẹp trên sao Mộc, sao Thổ, sao Thiên Vương và sao Hải Vương. Trên sao Hỏa, cực quang xuất hiện phân tán rộng hơn do hành tinh này không có từ trường toàn cầu, khiến chúng có cơ chế hoạt động khác biệt so với trái đất.
Vai trò của bão mặt trời và bão từ
Hoạt động của cực quang có mối liên hệ mật thiết với bão mặt trời—những vụ nổ khổng lồ trên bề mặt Mặt Trời phóng ra các luồng hạt mang điện tích. Những hạt này mất khoảng hai ngày để đến trái đất và có thể kích hoạt cực quang. Đặc biệt, những màn trình diễn rực rỡ nhất thường xảy ra sau các vụ phun trào khối vành nhật hoa (CME), khi những khối plasma mạnh mẽ di chuyển với tốc độ kinh hoàng. Khi chúng đến trái đất, sự tương tác với từ trường hành tinh tạo ra các cơn bão từ và kích thích cực quang bùng nổ ngoạn mục.
Cách chụp cực quang: bí quyết từ chuyên gia
Monika Deviat, người chiến thắng giải thưởng Nhiếp ảnh gia thiên văn của năm 2023 với những bức ảnh chụp cực quang xuất sắc, chia sẻ kinh nghiệm:
Luôn sẵn sàng trước sự bất ngờ:
Mỗi màn cực quang là duy nhất, với những chuyển động và hình dạng thay đổi liên tục.
Mắt thường vs. máy ảnh:
Máy ảnh có thể bắt được những màu sắc mà mắt người không thể nhìn thấy, vì vậy đừng chỉ dựa vào những gì bạn thấy.
Chọn địa điểm phù hợp:
Tìm kiếm các bối cảnh đẹp và bầu trời trong lành để tăng sức hút cho bức ảnh.
Lên kế hoạch dựa trên thời tiết:
Săn cực quang đồng nghĩa với việc có thể phải lái xe hàng trăm cây số để tránh mây mù, mưa hoặc tuyết – nhưng thành quả sẽ vô cùng xứng đáng.
Sử dụng thiết bị phù hợp:
Kỹ năng chụp ảnh thiếu sáng và trang thiết bị chuyên dụng là yếu tố then chốt. Monika bắt đầu với nhiếp ảnh hòa nhạc, điều này giúp cô làm quen với kỹ thuật chụp cảnh đêm.
Cực quang vẫn luôn là một trong những kỳ quan thiên nhiên quyến rũ nhất – một sự giao thoa giữa khoa học và nghệ thuật, truyền cảm hứng cho các nhà thiên văn, nhiếp ảnh gia và những người yêu thích bầu trời đêm. Dù bạn đang ngắm nhìn từ một đỉnh núi phương Bắc hay ghi lại sắc màu huyền ảo qua ống kính, cực quang mang đến một kết nối kỳ diệu giữa con người và vũ trụ!
