Bạn đã bao giờ nhận thấy rằng Mặt Trăng không mọc hoặc lặn ở cùng một vị trí mỗi ngày chưa? Hiện tượng này có vẻ bí ẩn, nhưng tất cả đều liên quan đến sự di chuyển trên bầu trời giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời.
Bạn có biết rằng trục của Trái Đất nghiêng khoảng 23,5 độ so với quỹ đạo của nó quanh Mặt Trời không? Ngoài ra, quỹ đạo của Mặt Trăng nghiêng khoảng 5,1 độ so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất.
Sự kết hợp của các độ nghiêng này có nghĩa là đường đi của Mặt Trăng trên bầu trời của chúng ta liên tục thay đổi! Hãy cùng phân tích sâu hơn thành các thuật ngữ đơn giản.
Quỹ đạo của Mặt Trăng và độ nghiêng của Trái Đất
Lý do chính khiến vị trí mọc và lặn của Mặt Trăng thay đổi nằm ở quỹ đạo của Mặt Trăng quanh Trái Đất và độ nghiêng của Trái Đất. Mặt Trăng quay quanh Trái Đất khoảng 27,3 ngày một lần, nhưng vì Trái Đất cũng chuyển động quanh Mặt Trời nên mất khoảng 29,5 ngày để Mặt Trăng trở lại cùng pha, một khoảng thời gian được gọi là tháng âm lịch.
Những thay đổi hàng ngày
Mỗi ngày, Mặt Trăng mọc và lặn muộn hơn khoảng 50 phút so với ngày hôm trước. Điều này xảy ra vì Mặt Trăng di chuyển khoảng 12-13 độ về phía đông trên bầu trời mỗi ngày do quỹ đạo quanh Trái Đất. Khi Trái Đất quay, cần nhiều thời gian hơn mỗi ngày để nhìn thấy Mặt Trăng, dẫn đến thời gian Mặt Trăng mọc và lặn muộn hơn.
Những thay đổi hàng tháng
Trong một tháng âm lịch, vị trí mọc và lặn của Mặt Trăng có thể dịch chuyển tới 57 độ dọc theo đường chân trời. Điều này là do hiệu ứng kết hợp của độ nghiêng trục của Trái Đất và độ nghiêng quỹ đạo của Mặt Trăng. Khi Mặt Trăng di chuyển qua quỹ đạo của mình, các góc này khiến điểm mọc và lặn của nó trôi về phía bắc và phía nam dọc theo đường chân trời.
Các pha và khả năng hiển thị
Pha của Mặt Trăng cũng đóng vai trò trong việc xác định thời điểm và vị trí Mặt Trăng mọc và lặn. Ví dụ, trong thời kỳ Trăng tròn, Mặt Trăng mọc vào lúc hoàng hôn và lặn vào lúc bình minh vì nó nằm đối diện trực tiếp với Mặt Trời. Ngược lại, trong thời kỳ Trăng non, Mặt Trăng mọc và lặn cùng với Mặt Trời và thường không nhìn thấy được vì nó ở quá gần Mặt Trời trên bầu trời. Trong khoảng thời gian giữa các pha này, thời gian mọc và lặn của Mặt Trăng dần thay đổi. Ví dụ, Trăng bán nguyệt đầu tháng mọc vào khoảng trưa và lặn vào khoảng nửa đêm, trong khi Trăng bán nguyệt cuối tháng mọc vào khoảng nửa đêm và lặn vào khoảng trưa!
Ảnh hưởng của khí quyển
Khi Mặt Trăng ở gần đường chân trời, nó có thể trông to hơn và nhiều màu sắc hơn; điều này là do sự biến dạng và tán xạ ánh sáng của khí quyển, khiến Mặt Trăng trông to hơn và thường có màu đỏ hoặc vàng.
Hiểu được những tác động này có thể khiến việc ngắm trăng trở nên hấp dẫn hơn nữa. Lần tới khi bạn đi ngắm sao, bạn sẽ có một điều gì đó thú vị để gây ấn tượng với bạn bè!
